Snoeien, snoeien, groeien

herstel | omslagartikel

Hoe staat het Nederlandse bedrijfsleven ervoor? De Nederlandse economie is net uit de recessie gekropen, maar blijkt dat ook uit de resultaten?FEMheeft de derdekwartaalcijfers van een aantal beursgenoteerde AEX- en AMX-bedrijven tegen het licht gehouden om te zien hoe de ondernemingen er werkelijk voor staan.De eerste indruk is: ja, er is sprake van herstel, maar de weg omhoog is niet overtuigend. Het is allemaal nog ‘erg fragiel’, laat bijvoorbeeld Randstads topman Ben Noteboom weten. Hij presenteerde een lagere winst in het derde kwartaal, maar zag wel in veel markten een herstel. Tegelijkertijd maakte Noteboom duidelijk geen zicht te hebben op de ontwikkelingen in de komende maanden. Dat zwalkende gevoel is veelbetekend: uitzendbedrijven zijn de thermometer van de conjunctuur.


FEM analyseerde de resultaten van 26 bedrijven. Omdat de cijfers niet alles zeggen, is ook gekeken naar de toekomstverwachtingen. 21 Ondernemers maakten gedetailleerde cijfers bekend, vijf kwamen met een bescheiden update over de derde periode. Als puur naar de getallen wordt gekeken, komt er een verdeeld beeld tevoorschijn. Het herstel is niet overtuigend. Elf bedrijven laten een winstgroei zien; tien anderen presenteren een achteruitgang ten opzichte van het derde kwartaal in 2008.

Als de winstcijfers van de 21 opgeteld worden, zien we ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar een ruime halvering naar ruim 5 miljard euro. Als het altijd sterk fluctuerende resultaat van Shell niet meegeteld wordt, dan ontstaat er een iets positiever beeld. De winst daalt wel, maar relatief bescheiden met bijna 10 procent.

Als er een resultaatstijging uit de bus komt, dan is dat vaak het resultaat van een drastische kostenbesparing. Zo verhoogt bierbrouwer Heineken zijn winstverwachting voor 2009, mede geholpen door het terugbrengen van de kosten. De autonome winstgroei telt een ‘laag, dubbelcijferig’ getal. Eerder ging de dorstlesser uit van een ‘hoog, enkelcijferig getal’. Brouwerijen in Spanje en Frankrijk werden gesloten. De reorganisatie kost het bedrijf 130 tot 150 miljoen euro. Als van álle bedrijven de saneringskosten worden opgeteld, staat de teller dit kwartaal op ruim 5 miljard euro.




Tienduizenden banen weg


Dat het Nederlandse beursgenoteerde bedrijfsleven harde maatregelen neemt, blijkt ook uit andere cijfers. Het banenverlies door reorganisaties en desinvesteringen bedraagt opgeteld 46.000. Grote, soms al langer durende saneringsoperaties lopen er bij KPN (-10.000), ING (-10.400), Randstad (-8.960), Philips (-6.000), Shell (-5.000) en chemie- en verffabrikant AkzoNobel (-4.000). Logisch natuurlijk. Daar werken ook de meeste werknemers.


Maar ook de kleinere bedrijven saneren fors. Dat er hard wordt ingegrepen, maakt het Almelose Ten Cate duidelijk. De winst ging bescheiden achteruit, mede door de forse sanering waarbij dit jaar 880 banen verdwijnen. Dat is eenvijfde van het totale personeelsbestand. De onderneming zegt geen keus te hebben. Waren de banen niet geschrapt, dan was de winst nog harder omlaaggegaan of helemaal verdampt. Ondanks het moeilijke derde kwartaal is er sprake van licht optimisme bij Ten Cate. Volgens bestuursvoorzitter Loek de Vries “laten de bedrijfsresultaten over de eerste drie kwartalen een opgaande lijn zien”.

ArcelorMittal, eigenaar van het voormalige IJmuidense beursfonds Hoogovens, werd zwaar getroffen door de vraaguitval in de afgelopen maanden, zo bleek. Staal is net als de uitzendbranche een goede conjunctuurbarometer. Als de staalfabrieken op halve kracht draaien, dan gaat het slecht met de economie. De kosten zijn dit jaar met 1,5 miljard euro teruggebracht. ArcelorMittal ziet gelukkig weer herstel. Sommige fabrieken die in de afgelopen maanden gesloten waren, gingen in het derde kwartaal weer open. In het tweede kwartaal werd slechts de helft van de beschikbare capaciteit benut; in de daaropvolgende periode steeg dat getal naar een nog steeds bescheiden 61 procent. Maar het bedrijf dat een plus boekte in het derde kwartaal komt van ver, zeker als naar de omzet wordt gekeken. Een jaar geleden boekte ‘s werelds grootste staalfabrikant een omzet van 23,3 miljard euro. Dit keer kwam er een omzet van 10,6 miljard uit de bus; een achteruitgang van meer dan 55 procent.

Ook bij Philips wordt er hard ingegrepen. Dit jaar worden de kosten met ruim een half miljard verlaagd, waarbij wereldwijd 6.000 banen verdwijnen. Volgend jaar moet 600 miljoen euro weggesneden zijn. Door de huidige sanering was het getal onder de streep zwart. De winst verdrievoudigde zelfs, tot grote verrassing van de analisten. Op de beurs ging de koers dan ook als een speer omhoog. Philips probeerde uit alle macht het teveel aan optimisme op de beurs te temperen. De omzet daalde immers in het derde kwartaal met 11 procent, niet een getal om te koesteren. Een echt herstel was niet zichtbaar. Philips wacht op het vierde kwartaal. “Dat is het moment van de waarheid”, vertelde financieel directeur Pierre-Jean Sivignon. Trekt de consument tijdens Sinterklaas en Kerst zijn portemonnee? Dat is de vraag. “Pas tegen de feestdagen kunnen we zien of consumenten geld uitgeven. Tot die tijd zijn we voorzichtig”, aldus Sivignon. Retailconcern Ahold is ook voorzichtig. De winst steeg fors, maar desondanks worden de kosten sterk teruggebracht om winstgroei overeind te houden.





Winst en saneren


KPN laat eveneens de combinatie zien van hogere winst en besparen. De winst steeg met 12 procent, maar de omzet daalde met bijna 9 procent. Het geheim van de smid: een kostenbesparingsprogramma dat al sinds 2005 loopt. De huidige kredietcrisis heeft de noodzaak om op de kleintjes te letten nog eens extra versterkt. Dit jaar verdwijnen er 2.100 banen, waardoor de teller eind 2010 op een min van 10.000 zal staan. De consumenten zijn “een beetje zuiniger” en de zakelijke markt stelt investeringen uit. “Telefoonbundels worden goed benut. Mensen verhuizen niet en ze veranderen niet snel van provider. Bovendien kopen ze minder nieuwe telefoons en kiezen ze vaker voor sim only (een nieuwe simkaart zonder toestel; red)”, aldus topman Ad Scheepbouwer.


Opmerkelijk is de verandering binnen de zo zwaar getroffen financiële sector. Aegon en SNS Reaal boekten voor het eerst sinds een jaar zwarte cijfers; ING noteerde weer een winst in het derde kwartaal na het zware verlies in dezelfde periode vorig jaar. Het ergste lijkt voorbij, hoewel de naweeën van verkeerde investeringsbeslissingen en een te expansief gedrag bij SNS Reaal en ING nog lang zullen doorwerken. Bij de drie worden de kosten verlaagd, maar opvallend is ook dat het bedrijfsmodel fors aangepast wordt. De radicaalste verandering ondergaat ING: de oud-bank-verzekeraar in wordt stukken gehakt. SNS Reaal neemt afscheid van de internationale vastgoedtak na een rampzalige overnamepolitiek.

Aegon, SNS Reaal en ING zitten midden in hun reparatiefases, waarbij Aegon het verst gevorderd is om zich te richten op de directe toekomst. De kosten worden op alle gebieden teruggebracht. Beursnieuweling Delta Lloyd noteerde weliswaar een kwartaalverlies, maar de verzekeraar zit mede door de relatief goede prestaties in 2008 duidelijk beter in haar vel. Delta Lloyd is met het beursgeld op zak hongerig en wil overnemen. De crisis heeft ervoor gezorgd dat er genoeg overnamekandidaten in de etalage staan, zoals ASR of delen van ING. Een crisis biedt ook kansen, zo blijkt.





Voorzichtig


Hoe voorzichtig bestuurders zijn, blijkt uit het verhaal van tankopslagkoning Vopak. Ceo John Paul Broeders schroefde zijn winstverwachting voor dit jaar voor de tweede keer omhoog. In augustus werd de winstverwachting al verhoogd. Op 12 november gebeurde dat nog een keer. In het derde kwartaal steeg het resultaat met liefst 29 procent, waarbij kostenreductie een grote rol speelde bij de winstgroei.


Niet slecht toch? Ziet Broeders de golven van herstel op zich af komen? Nee, is het ontnuchterende antwoord. Ook Vopak is ondanks de ‘sterke vraag’ naar olieopslagtanks en een ‘licht herstel’ bij de chemieactiviteiten voorzichtig. Zelfs een ijzersterk bedrijf als Vopak vindt het nog veel te vroeg om van een structureel herstel te spreken.


[ walter.devenijns @reedbusiness.nl ]