Het ultieme vertoon van macht

Het moet ergens in het najaar van 2004 zijn geweest toen in de postbus van de FEM -redactie een keurig handgeschreven briefje dwarrelde.Het bleek geschreven door een van de leden van de FEM 100. Een voormalig bankier met verschillende commissariaten, waarvan enkele prestigieus. Hij was een hoge middenmoter op de lijst die we toen enkele dagen daarvoor hadden gepubliceerd. Een man met een meer dan voortreffelijk track record , een imposant internationaal netwerk en, niet onbelangrijk, hij stond bekend als een man ‘die met mes en vork kan eten’. Minzaam, discreet en al enkele jaren eminent grijs. Of hij eens off the record en vrijblijvend met ons kon praten over de samenstelling van ‘het lijstje’. Natuurlijk. Graag zelfs.


Objectief


Het was de tweede keer dat de FEM 100-lijst van invloedrijkste bestuurders en commissarissen werd gepubliceerd. Onder leiding van toenmalig hoofdredacteur Mike Ackermans had de redactie een eigen methode ontwikkeld om ongrijpbare zaken als macht en invloed objectief te meten. Sinds vakbondsleider Jan Mertens tijdens een toespraak in 1968 zwaaide met een papiertje waarop, zo beweerde hij althans, de namen van de 200 mannen stonden die in Nederland de dienst uitmaakten, was het thema ‘macht’ gekaapt door complottheoretici, Trotzkisten en andere religieuze fanatici. ‘De Tweehonderd van Mertens’ leidden sindsdien een eigen leven. De macht op en rond het directiepluche sprak bij velen tot de verbeelding maar met de werkelijkheid hadden de fantasieën weinig te maken. 


De FEM 100 probeerde de werkelijke machtsverhoudingen in het bestuur van Nederland NV helder en op een objectieve manier bloot te leggen. Door middel van een ingenieus puntensysteem, waarbij onder meer wordt gekeken naar de formele positie en omvang, zouden machtsstructuren transparanter kunnen worden gemaakt.
Het concept paste volledig in de tijdgeest van de vroege jaren van de 21ste eeuw. Na de mestgeur rond de beursintroductie van WorldOnline, het drama-Ahold en de voorraden-affaire bij Shell, klonk de roep om hoogwaardiger toezicht en meer transparantie luider dan ooit. En dat niet alleen in anti-kapitalistische kringen, maar ook uit de hoek van aandeelhouders. Door de commissie-Tabaksblat werden richtlijnen voorcorporate governancevastgesteld, maar deze vorm van zelfregulering liet het archetypische old boys network goeddeels intact.

Informeeel


Interessant, zo’n objectieve lijst, maar wat slaat hij de plank op belangrijke punten mis, zo betoogde onze kritische bankier terwijl we samen door de lijst bladerden. Tegenover onze objectieve en verifieerbare methode stelde onze chique deep throat het omgekeerde. Het was juist in rokerige achterkamertjes, tijdens diners en na voorstellingen in het Concertgebouw dat onder het genot van een glas cognac de kaarten in Nederland NV werden geschud. Daarbij was er voor bankiers een bijzondere rol weggelegd die een aanzienlijk hogere positie op onze lijst rechtvaardigde, zo meende de bankier. Zij zaten immers aan de geldkraan, en wie betaalt bepaalt. 


In de edities die volgden hebben we voortdurend onze rekenmethodiek verbeterd, maar de essentie is gelijk gebleven. Het blijft de beste manier om macht en invloed te meten. Wel hebben we meer aandacht voor de informele, smeuïge kant van macht.

Toen een jaar geleden het financiële stelsel dreigde in te storten en de belastingbetaler de banken moest redden, leek de macht der bankiers gebroken. Ook onze bankier leek zich daarbij neer te leggen. Maar achteraf gezien was dat juist het ultieme machtsvertoon. 


[ arne.van.der.wal @reedbusiness.nl ]