ING valt uiteen

ing | actueel

In de film Monty Python and the Holy Grail raakt koning Arthur verwikkeld in een zwaardgevecht met de Black Knight, een buitengewoon strijdlustige en hardnekkige ridder. Het verlies van zijn linkerarm deert de ridder nauwelijks (‘een schrammetje’) en ook nadat hij zijn rechterarm is kwijtgeraakt (‘slechts een vleeswond’) blijft hij doorvechten. Pas nadat hem ook beide benen zijn afgehakt, staakt hij de strijd met de woorden: ‘Oké, een gelijkspel.’


De toekomstige contouren van bank-verzekeraar ING hebben iets weg van die verminkte ridder. De complete verzekeringspoot, inclusief vermogensbeheerder Investment Management, wordt afgestoten, evenals de Amerikaanse tak van internetbank ING Direct en een aantal Nederlandse retailonderdelen zoals de hypotheekbank WestlandUtrecht.

Niettemin beschreef ING-topman Jan Hommen deze week bij de presentatie van deze veranderingen in wervende bewoordingen wat aandeelhouders te wachten staat: een goed gepositioneerde, sterk presterende bank met een stevige kapitaalpositie en een inzichtelijke structuur. Een bank die bovendien zijn toekomst weer in eigen hand heeft genomen, die zijn klanten nog beter van dienst kan zijn en die geleid wordt door een gefocust managementteam.

Dat klonk als een dappere poging een gelijkspel te claimen. De Nederlandse bankenwereld blijkt echter flink geschrokken van de zware verminkingen die ING zijn toegebracht in de strijd met eurocommissaris Neelie Kroes. De maatregelen die ING moet nemen om te voldoen aan de voorwaarden die de mededingingsambtenaren van Kroes stellen aan banken die staatssteun hebben ontvangen, worden als “extreem zwaar” en “buiten alle proporties” beschouwd. “Ik hoor om me heen vooral geschrokken en verbaasde reacties. Heel veel Nederlandse bankiers zijn zeer ontevreden over het optreden van Kroes”, zegt een van hen op voorwaarde van anonimiteit. De verregaande invloed van Kroes wekt bij hem zelfs bijna woede op: “De concurrentie tussen banken heeft absoluut niet geleden onder steunmaatregelen van de overheid. Klanten zijn weggevlucht bij banken die staatssteun hebben ontvangen en hebben hun geld ondergebracht bij degelijkere banken als Rabobank en Van Lanschot. De markt heeft dus uitstekend haar werk gedaan. Al die maatregelen van Kroes tegen banken zijn echt een total waste of time .”


Einde van bank-verzekeren


De ingrijpendste maatregel die ING deze week aankondigde, de volledige splitsing van de bank- en verzekeringstakken, kan alleen niet als een verrassing zijn gekomen. Evenmin kan deze stap volledig op het conto van Kroes worden geschreven. In april zette ING beide onderdelen al op afstand, als onderdeel van zijn back-to-basics reorganisatieplan. Ook zonder druk van Brussel had ING wellicht besloten tot de ontmanteling van zijn bank-verzekeringsmodel.


Een van de lessen die ING uit de financiële crisis heeft getrokken is namelijk dat de voordelen van dat model niet langer opwegen tegen de nadelen. Beleggers waardeerden de voordelen van het bankverzekeringsmodel toch altijd al magertjes; bank-verzekeraar ING werd tegen een circa 30 procent lagere koers-winstverhouding verhandeld dan pure banken of verzekeraars. ING biedt beleggers nu waar ze om vragen: een overzichtelijke, niet al te complexe bank met een stevige kapitaalpositie.

Wat er met de af te stoten onderdelen van ING gaat gebeuren, daar kon Hommen deze week nog geen antwoord op geven. Hij hield meerdere opties open: één of meerdere beursgangen, verkoop aan bestaande banken of verzekeraars, alles is nog mogelijk. Voor de verzekeringstak lijkt een verkoop als één geheel aan een concurrent niet waarschijnlijk. Er zijn weinig partijen die zowel voldoende geld als de behoefte aan extra risico hebben om een verzekeraar met de omvang van ING in te lijven. Voor een verkoop in delen zullen meer geïnteresseerden bestaan, wat zou moeten leiden tot een hogere opbrengst voor ING. “De meest voor de hand liggende koper voor Nationale-Nederlanden is een andere Nederlandse verzekeraar, en dan kom je uit bij Delta Lloyd of Aegon”, analyseert een M&A-bankier. Zijn aanname is dat de groeimogelijkheden voor Nationale-Nederlanden op zijn thuismarkt beperkt zijn, de aantrekkingskracht moet dus met name zitten in de mogelijke kostensynergieën. “Die zijn bijna per definitie het hoogst voor partijen die al op dezelfde markt aanwezig zijn en dat zal dus gepaard gaan met een fors banenverlies.” Ook het Duitse Allianz en het Franse AXA, dat zich weliswaar kort geleden heeft teruggetrokken uit de Nederlandse verzekeringsmarkt, worden als kandidaat-kopers gezien.

De nieuwe Nederlandse retailbank die ING wil vormen uit WestlandUtrecht, het bankonderdeel van Nationale-Nederlanden en de consumentenleningen van de Postbank, lijkt in de eerste plaats het antwoord op de eis van Brussel dat ING ook op zijn retailthuismarkt moet verkleinen. “Dit doet heel geforceerd aan”, oordeelt dezelfde M&A-bankier. “Het is een potpourri van verschillende assets. Alles opgeteld is het pro forma misschien winstgevend, maar als bedrijf bestáát het nog helemaal niet.”

De kansen op een bloeiend zelfstandig bestaan van de nieuw te vormen bank schat deze bankier dan ook heel laag in: “Dit zou uitstekend passen bij SNS, dat, als het tenminste weer geld heeft, hiermee zijn bankpositie in Nederland kan uitbouwen. Een combinatie met NIBC is ook mogelijk.”

Overnameprooi?


Waar de verschillende brokstukken van ING ook zullen terechtkomen, duidelijk is dat de (internationale) concurrentiepositie van Nederlandse banken er door de transformatie van ING niet sterker op zal worden. Van de Nederlandse grootbanken zijn ABN Amro, Fortis en ING hun internationale vertakkingen straks voor een groot deel kwijt. De komende jaren zullen ze zich bovendien vooral met zichzelf moeten bezighouden. Hoe sterk en ambitieus zal de combinatie van ABN Amro plus Fortis daaruit tevoorschijn komen? Hoeveel terrein zullen buitenlandse banken als Deutsche Bank en RBS in die periode veroveren? Wordt ING, tegen die tijd gesaneerd, vrij van staatssteun en met een kas vol geld na alle verkopen, een overnameprooi of kan het zelf groeien door overnames? De herinrichting van het Nederlandse bankenlandschap is nog maar net begonnen.

[ jeroen.kerkhof @reedbusiness.nl ]