‘Met de Nederlandse financiële sector is niet veel mis’

voorzitter holland financial centre sjoerd van keulen | interview

We zitten midden in degrootste crisis van de laatste decennia en de crisis is deels veroorzaakt door banken en financiële instellingen. Ook Nederland heeft zijn portie gehad. Het grote ABN Amro is verdwenen en wat er van de bank rest, is in handen van de staat. ING ligt aan het infuus bij Wouter Bos. SNS Reaal en Aegon hebben staatsteun gehad. NIBC was er bijna geweest en de voormalige Amsterdamse beurstrots Van der Moolen is failliet. Nederland een financieel centrum? Hoezo? Wie wil er nog in het openbaar met een bankier worden gezien?


Nou, Sjoerd van Keulen bijvoorbeeld. De voormalig topman van SNS Reaal en huidige voorzitter van het bestuur van Holland Financial Centre denkt dat de vaderlandse financiële sector wel degelijk kan uitbreiden. Hij verzet zich tegen het beeld dat alle bankiers graaiende risicolopers zijn en dat banken hun klanten vooral uitmelken. Hij verzet zich ook tegen het beeld dat bankiers alles fout hebben gedaan, zoals ex-minister Willem Vermeend twee weken geleden in dit blad opmerkte. Van Keulens motto: Nederland, wees niet bevreesd. Ja, er zijn fouten gemaakt en verkeerde strategische beslissingen genomen. Het klopt dat de sector niet of onvoldoende was voorbereid op de liquiditeitscrisis en de dalende prijzen van aandelen, obligaties, onroerend goed en rentes. Maar grosso modo is er in de Nederlandse financiële sector niet veel mis. De sector is echt niet verziekt. En de toekomst kan niet zonder een financiële sector die groeit. 


Nederland als een kleine City? Lukt dat nog?


“Dat is nooit de bedoeling geweest van het Holland Financial Centre. Het centre is een initiatief van veel partijen: de overheid, Amsterdam, Rotterdam, verzekeraars, pensioenfondsen, accountants en consultants. Wij willen voorwaarden scheppen voor verdere groei van de Nederlandse financiële sector. Vergeet niet: in die sector werken 650.000 mensen.”


“New York is New York en Londen is Londen. Aan hun positie willen we niet tornen. Wel willen we uitbreiden in zaken waarin we vanouds goed zijn. Neem de pensioenen. Daar zijn we top in. Echt top! Zo wordt dat in het buitenland ook gezien. Natuurlijk hadden en hebben onze pensioenfondsen problemen met hun dekkingsgraad: aandelenkoersen daalden, de rentes zijn laag. Maar dat dringt niet of nauwelijks in het buitenland door. Het is een luxeprobleem vergeleken met de problemen die landen krijgen die hun pensioenen uit belastinggeld betalen.”

“Betalingsverkeer is ook iets waar we heel goed in zijn. We hebben het beste en goedkoopste betalingssysteem ter wereld. We kunnen ons profileren op het gebied van duurzaamheid. Het is erg ingewikkeld om duurzame energieprojecten gefinancierd te krijgen. Daar willen we wat aan doen. Een van de zaken waar we naar kijken is biomassa en dan vooral het verbranden van houtsnippers. Nederland zou een grote hub kunnen worden in de handel van biomassa en in bio-energie. Neem houtsnippers. We hebben de havens, het hout moet worden geïmporteerd, we hebben opslagterminals nodig en installaties waarin het hout wordt verbrand en omgezet in energie.”




Het Holland Financial Centre is niet gevoelig voor de crisis?


“Dat klopt. We werken aan de uitwerking van een gemeenschappelijk idee. De vraag is niet: ‘Wat gaan we doen’, maar: ‘Hoe krijgen we het voor elkaar?’ We hebben natuurlijk wel een handicap. ABN Amro was een leidende bank, maar is nu erg met zichzelf bezig. ING ook. Niemand laat bij vergaderingen van het centre verstek gaan, maar in het algemeen geldt nu eenmaal dat veel dingen makkelijker gaan in tijden van groei. De VS heeft onder een koude douche gestaan, heeft zichzelf afgedroogd en is al weer bezig met nieuwe kansen. Nederland verkeert nog in een soort shock. Dat is niet zo gek. De overname van ABN Amro door Fortis, de mislukking daarvan, de grootste bank van Nederland die verdwenen is, de miljarden aan steun die de staat aan financiële instellingen heeft verleend, het is nogal wat. Maar we moeten wel verder.”





Hoe moeten de banken verder? Als nutsbanken?.


“In Nederland is de nutsbank nooit verdwenen. Zie Rabobank, SNS Reaal, Fortis, Postbank. Die zijn hun klanten echt niet vergeten. Het idee dat we terug moeten naar de klant, en dan vooral in Nederland, vind ik zwaar overdreven. Lenen en sparen behoren tot de kernactiviteiten van een bank, natuurlijk. Maar Nederlandse banken moeten de grenzen over kunnen, al was het maar omdat ze middelgrote bedrijven die willen uitbreiden moeten kunnen volgen. Als de banken dat niet kunnen, raken ze die bedrijven kwijt als klant, net zoals de Nederlandse banken ooit klandizie hebben verloren van bedrijven als Shell en Philips. Banken en verzekeraars moeten groeien en moeten kunnen innoveren.”





Groei? Ze zijn toch juist te groot geworden? En al die innovaties hebben geleid tot onbegrijpelijke producten en een hoop ellende.


“Sommige banken zijn de afgelopen jaren te snel gegroeid en zijn dingen gaan doen die voor een deel niets meer met klanten en de echte economie te maken hadden. Dat wil niet zeggen dat ze niet meer moeten groeien en innoveren. Minder groei betekent minder welvaart en minder werkgelegenheid. Zo eenvoudig is het. Banken moeten ook risico’s kunnen nemen, net als pensioenfondsen. Als pensioenfondsen elk risico willen vermijden, moeten ze uit aandelen stappen. Dat betekent dus: lagere rendementen, hogere premies en een lager inkomen voor de burger. En wat die innovaties betreft: veel innovaties zijn helemaal niet slecht. Securitisatie? Het IMF pleitte er onlangs nog voor. Er zijn slechte én goede vormen van securitisatie. Voor de goede vormen is zeker een toekomst. Derivaten? Ongereguleerde, niet-transparante handel is gevaarlijk, zo is gebleken. Maar in gereguleerde vorm kan de handel grote voordelen hebben.” 





Ok, maar mede dankzij de financiële wereld zitten we wel in een ongekend diepe crisis.


“Dat is waar. Maar in mijn optiek is het vooral in de Angelsaksische wereld misgegaan. Geld was bewust spotgoedkoop. Gestimuleerd door de overheid is fors ingezet op hypotheken. Hedgefondsen en private equity kregen alle ruimte, lenen werd fiscaal gestimuleerd, beperkende regels werden afgeschaft en er is fors gedereguleerd. Dat alles heeft jarenlang veel voordeel gebracht en groei opgeleverd. Maar uiteindelijk werden de risico’s te groot. In Nederland speelde dit niet of nauwelijks, al voelen we wel de gevolgen van wat er in de VS is misgegaan.”





Het speelde niet of nauwelijks in Nederland?


“ABN Amro, Nederlands grootste en meest gerespecteerde bank, is verkocht. De overname door Fortis is mislukt. Dat heeft een enorme schok veroorzaakt, maar heeft op zich niets met de crisis te maken. ING is slachtoffer geworden van zijn eigen succes. ING Direct liep fantastisch, vooral in de VS, maar daardoor moest het enorme hoeveelheden geld gaan beleggen. Dat is niet goed afgelopen. Daar zijn, achteraf gezien, verkeerde keuzes gemaakt. En ten slotte hebben ABN Amro en ING belegd in nieuwe financiële producten die erg risicovol bleken te zijn. Dat hadden ze beter niet kunnen doen. Ze hadden minder gretig moeten zijn. Maar dat beleggen gebeurde vooral vanuit de kantoren in Londen. Er zijn fouten gemaakt. Maar dan fouten in de zin van verkeerde inschattingen. Niet van echte systeemfouten. Niet van fouten die het gevolg zijn van het streven naar persoonlijk gewin. Niet van ‘na-ons-de-zondvloed’-fouten. Niet van wezenlijke fouten in de bancaire cultuur.”





Nou, als ik De Prooi lees, dan....


“De Prooi is gebaseerd op interviews met mensen die jarenlang het hoogste woord hadden op verjaardagpartijtjes. Zij werkten immers bij ABN Amro. Zij zijn van hun voetstuk gevallen: dat geeft frustratie. In het bestuur van ABN Amro, en dan praat je over heel een kleine groep binnen die grote bank, heerste de laatste jaren een machocultuur. Die cultuur is niet de cultuur van dé Nederlandse bankensector. Ook niet van de Duitse of de Franse trouwens. De grootste fouten zijn gemaakt bij de zakenbanken. Die zijn, op Deutsche Bank en UBS na, allemaal van Angelsaksische huize. Overigens geloof ik niet dat bij het bestuur van ABN Amro persoonlijk gewin het belangrijkste motief was.”





Weinig aan het handje dus?


“Ja. Met de Nederlandse financiële sector is niet veel mis. Qua organisatie en management behoort ze tot de wereldtop. De kwaliteit van het overgrote deel van de hypotheken staat buiten kijf. Er zijn nauwelijks Nederlanders die hun huis uit moeten omdat ze niet aan de voorwaarden kunnen voldoen. Banken vervullen gewoon hun nutsfunctie. De Nederlandse bankensector werkt goed en goedkoop. De concurrentie is moordend, de tarieven zijn lager dan elders. Waarom denk je dat er in de VS nog zo veel verschillende banken zijn? Omdat afnemers van bancaire diensten er veel meer betalen dan in Nederland. In België en Frankrijk is het nog normaal dat mensen al hun zaken door één bank laten verzorgen. In Nederland is dat al lang niet meer zo. Mensen sparen bij de ene bank, beleggen bij een andere bank en sluiten bij een derde bank hun hypotheek af. Vanwege die concurrentie zijn de marges laag. Daarom is het ook zo belangrijk dat Nederlandse banken blijven innoveren, blijven groeien. Ook met het toezicht is weinig mis. De Nederlandse regelgeving is streng. Zorgplicht? Daar zijn een kastvol regels voor. De Nederlandsche Bank houdt de sector goed in de gaten.”





En Icesave dan?


“Dat is een voorbeeld van een gat in het toezicht. De Nederlandsche Bank kón Icesave niet tegenhouden. Ik wil hier niet ingaan op de vraag of De Nederlandsche Bank echt alles heeft gedaan wat in haar mogelijkheden lag. Maar ze heeft haar best gedaan en druk uitgeoefend op Icesave en op IJsland. De bank kón alleen niet keihard optreden, niet in haar eentje. Voor gevallen als Icesave moet er Europees toezicht zijn. Er moet een Europese toezichthouder komen, die in actie komt als er risico’s worden genomen die het financiële systeem bedreigen.”





Nederlandse banken zijn toch net zo goed als andere banken bezig geweest met het uitmelken van klanten, zoals ex-ING-baas Godfried van der Lugt dat ooit in een onbewaakt moment noemde? 


“Ik denk dat dat wel meevalt. Omdat de Nederlandse markt nauwelijks groeit, is het logisch dat je bestaande klanten nieuwe producten probeert te verkopen. Een bank moet commercieel zijn. De clou is natuurlijk om dat doel te combineren met de wensen van de klant. Wat kunnen we voor een klant doen en wat verdienen we daaraan, dat is de vraag. Dat gaat niet altijd goed, dat is waar. We hebben de woekerpolissen gehad, de aandelenlease-producten. Het waren producten die werden geïntroduceerd in een tijd dat het goed ging. Dat dat nog een keer verkeerd kon uitpakken en dat er een tijd van dalende koersen zou komen, daar is destijds gewoon niet aan gedacht. Je kunt je wel afvragen of de klanten altijd goed geïnformeerd zijn over de risico’s.”





U bent wel erg vriendelijk voor de Nederlandse financiële sector.


“Ik denk dat ik eerlijk naar de sector kijk. Er is niet zoveel mis. In Nederland heerst een andere cultuur en aanpak dan in Angelsaksische landen. De invloed van de Angelsaksische cultuur, van het model van aandeelhouderswaarde, is de laatste jaren groot geweest. Daarvan ondervindt Nederland nu de gevolgen. Maar het is niet terecht de hele Nederlandse financiële sector hiermee over een kam te scheren.”





[ koos.schwartz @reedbusiness.nl ]