Louter verliezers

dsb | actueel

Het verhaal van de ondergang van DSB Bank is het verhaal van Grote Ego’s. Van Pieter Lakeman bijvoorbeeld, de strijder tegen het onrecht. In zijn kruistocht tegen dat andere ego, Dirk Scheringa, vond hij alles geoorloofd. De bank moest failliet, oordeelde hij aan tafel bij het televisieprogramma Goedemorgen Nederland. Dat doel lijkt binnen handbereik, nu ook de bewindvoerders daar op aan sturen. Een paar duizend werknemers staan straks misschien op straat, tienduizenden spaarders en rekeninghouders kunnen niet bij hun geld, de gedupeerde polishouders die rekenden op een schikkingsvoorstel staan vooralsnog met lege handen. De 85 miljoen euro die DSB voor hen apart had gezet, ging afgelopen maandag in rook op tijdens de stormloop van rekeninghouders op de bank. Banken als ING en Rabobank kunnen opnieuw opdraaien voor de problemen van een collegabank. DSB is goed voor een extra last van vele honderden miljoenen euro’s, per bank.


De meeste spaarders worden gecompenseerd door het depositogarantiestelsel, maar niet iedereen Zo’n 8.000 families krijgen niets of maar een deel van hun inleg terug. Bij elkaar gaat het om een kwart miljard euro. De polishouders, ten slotte, die volgens Lakeman gebaat waren bij een faillissement, gaan een lange periode van onzekerheid tegemoet. Of er straks nog een rol is weggelegd voor de stichting van Lakeman, is twijfelachtig. De stichting Hypotheekleed is formeel geen schuldeiser en beschikt daardoor formeel ook niet over een onderhandelingspositie tegenover de bewindvoerders, Rutger Schimmelpenninck en Joost Kuiper.


‘Totaal idioot’


Lakeman is niet het enige Grote Ego dat zich de afgelopen weken met DSB bemoeide. Minister van Financiën Wouter Bos haalde in de Tweede Kamer spijkerhard uit naar de bank uit Wognum. De PvdA-bewindsman noemde de hoge provisies van de bank ‘totaal idioot’. Dat de provisies bijzonder hoog waren, klopt. Maar moet je dat in die bewoordingen zeggen, op een moment dat de emoties over DSB steeds hoger oplopen? Heeft de vicepremier met zijn vinnige uithaal niet een bijdrage geleverd aan het giftige klimaat waarin DSB bank uiteindelijk door het ijs zakte? Naar verluidt liet Lakeman zich door de aanval van Bos verleiden om ook een duit in het zakje te doen.


De kans dat Bos struikelt over de ondergang van DSB lijkt niet zo groot. Dat kan anders liggen voor zijn voorganger op Financiën, Gerrit Zalm. Zijn doen en laten zal in de karrevracht onderzoeken naar het wedervaren van DSB-prominenten zeker aan bod komen. De ex-politicus, die nu de scepter zwaait over staatsbank ABN Amro, stond na zijn vertrek uit de politiek voor 750.000 euro op de loonlijst van Scheringa. Zijn geloofwaardigheid heeft een flinke knauw gekregen nu zijn uitlatingen over zijn periode als financieel directeur bij DSB zijn ‘bijgesteld’.

De toezichthouder, de Autoriteit Financiële Markten (AFM), beboette DSB vanwege de praktijk om ‘uiterst hoge en risicovolle kredieten’ te verkopen. De AFM kwam met de boete na een onderzoek van dossiers uit de periode eind 2007, begin 2008. En laat dat nou net de periode zijn waarin Zalm in Wognum achter zijn bureau zat als financiële baas van de bank. In augustus van dit jaar beweerde Zalm nog dat de boetes stammen uit het Zalmloze tijdperk. Inmiddels heeft hij moeten erkennen dat dat niet het geval is. Hij ‘betreurt’ zijn vergissing en de ‘onduidelijkheid die daardoor is ontstaan’.

Maar de oud-minister houdt vol dat hij geen weet had van onoorbare praktijken bij de West-Friese bank. Op een interne web-log bij ABN Amro schreef Zalm ‘een dikke huid’ te hebben over de beschuldiging dat hij van duistere praktijken zou hebben geweten. Zalm: ‘Het verhaal is zeer eenzijdig en vol met verdachtmakingen. Heb in de loop der tijd een dikke huid gekregen.’ De vraag is: wie gelooft hem nog? Belemmert zijn DSB-verleden zijn functioneren bij ABN Amro niet?


Punt van omvallen


Zalm is niet het enige liberale ego dat in de schijnwerpers staat. Ook de positie van de huidige voorzitter van het ABP, Ed Nijpels, wordt bedreigd. Na een uitzending van actualiteitenprogramma Nova over DSB Bank trad hij onmiddellijk terug als commissaris bij DSB. Wat wist hij van de koppelverkoop en de te hoge kredieten? Nijpels, oud-minister van Vrom en oud-commissaris der koningin in Friesland, was toezichthouder van 2004 tot en met september 2009.


De vraag naar geloofwaardigheid is ook een teer punt voor De Nederlandsche Bank (DNB). Hoe geloofwaardig is de centrale bank van Nout Wellink als er op 1 oktober nog in een persbericht wordt gemeld dat DSB ‘voldoet aan de eisen die aan de solvabiliteit en liquiditeit worden gesteld’? Normaal gesproken houdt DNB altijd de kaken op elkaar over de situatie bij banken. Na de aanval van Lakeman in het tv-programma Goedemorgen Nederland gooien Wellinks mensen het roer plotseling om.

Diezelfde dag halen spaarders 88 miljoen euro weg bij DSB. DNB staat, na de eerdere ervaringen in de kredietcrisis, meteen op scherp. Een stormloop op een bank, een ‘bankrun’, kan zichzelf versterken. Op 3 oktober herhaalt DNB-president Wellink de geruststellende woorden. ‘We hebben eerder deze week gezegd dat de instelling wat betreft solvabiliteit en liquiditeit aan onze normen voldeed’, zegt hij aan de vooravond van de jaarvergadering van het IMF in Istanboel.

Geruststellende woorden, terwijl DSB op dat moment op het punt van omvallen staat nadat in enkele dagen tijd 317 miljoen aan spaargeld is weggehaald door klanten van de bank. De handelswijze van DNB vertoont overeenkomsten met de gang van zaken tijdens de ondergang van de IJslandse internetbank Icesave, nu een jaar geleden. De centrale bank behoort te weten dat er iets grondig mis is bij DSB, maar laat het publiek onwetend.


Waarschuwing


Dat laatste zal ongetwijfeld een nieuwe tik geven aan het toch al broze vertrouwen van burgers in de financiële instellingen en de mensen die daar toezicht op moeten houden. Talloze affaires hebben hun sporen nagelaten. Miljoenen consumenten zijn de afgelopen tien jaar getroffen door de aandelenleaseaffaire en de woekerpolisaffaire. Verzekeraars en banken konden jarenlang hun gang gaan. Bij de aandelenlease ging het om 6 miljard euro en 700.000 contracten, de woekerpolissen waren goed voor vele tientallen miljarden. De financieel analfabete Nederlanders waren geen partij voor de geslepen juristen en verkoop-managers. De overheid keek ondertussen de andere kant op.


In het geval van Scheringa aanvaardden ex-politici belangrijke en goedbetaalde banen bij de bank. DSB wordt pas sinds 2008 door de toezichthouders op de huid gezeten. Maar over de praktijken van DSB wordt al veel langer geklaagd. In 2001 wordt Scheringa uitgeroepen tot ‘Aasgier in geldland’, als blijkt dat de Consumentenbond veel klachten ontvangt van boze klanten. In 2003 waarschuwt de Consumentenbond voor DSB: ‘Laat u niets wijsmaken. Voor u het weet zit u vast aan torenhoge schulden.’

De nog jonge toezichthouder AFM meldt in datzelfde jaar dat veel geldverstrekkers de wet overtreden door koppelverkoop bij de verkoop van goedkope leningen. Het blijft bij een waarschuwing. De wetten om te straffen zijn er niet. In 2005 klaagt de toenmalige Utrechtse wethouder Hans Spekman, tegenwoordig Tweede-Kamerlid voor de PvdA, in hetADover DSB. ‘De kredietverstrekkers nemen absoluut niet hun verantwoording. Ze zorgen ervoor dat mensen financieel kapot gaan’, briest hij.


Gefaald


“Het is zinloos dat de politiek een paar schoppen uitdeelt aan DSB die toch al op de grond lag”, oordeelt Arnoud Boot, hoogleraar bedrijfsfinanciering en financiële markten aan de Universiteit van Amsterdam. “De politiek heeft de afgelopen vijftien jaar nooit doorgebeten als het ging om de woekerpolissen. In 1995 wees ik na een onderzoek van beleggingsverzekeringen op de torenhoge kosten. Op een gegeven moment hadden we 7 miljoen woekerpolissen. Dat is bizar. De politiek heeft gefaald. De financiële sector had een te grote invloed op de wetten, zoals laatst bleek toen de overheid een wetsvoorstel van de branchevereniging NVB, de Nederlandse Vereniging van Banken, zo overnam. Natuurlijk heeft ook het toezicht gefaald, maar dat kwam weer gedeeltelijk door de politiek die de scherpe wetten maar niet aannam.” 


Misschien is de ondergang van DSB toch nog ergens goed voor. Met zo veel onderzoeken op een rij kan de grote schoonmaak van financieel Nederland eindelijk eens beginnen.


[ walter.devenijns @reedbusiness.nl ]