Franse slag

france télécom | ONDERNEMEN

Een maand geleden reisde Stéphane Richard (48) af naar Orléans, in Midden-Frankrijk. Hij was pas kort aan het werk bij France Télécom maar wilde zo snel mogelijk ‘het veld’ in. 


In Orléans stapte hij bij een technicus van France Télécom in de auto. Richard, internationaal directeur, ging mee naar een klant bij wie de internetverbinding niet meer werkte. Hij stond er bij toen de technicus aan kabels en kastjes in een kamer begon te sleutelen.

Het is Stéphane Richard ten voeten uit. “Hij is innemend, prettig in de omgang en helemaal niet zelfingenomen hoewel daar best aanleiding voor zou zijn”, meent een voormalige collega. Richard is, kortom, sociaal, en die karaktereigenschap heeft hij hard nodig om de huidige crisissituatie bij France Télécom het hoofd te bieden. Nog nooit eerder waren de verhoudingen tussen personeel en directie zó gespannen.

In anderhalf jaar pleegden 24 werknemers zelfmoord. De vakbonden wijzen eensgezind naar de leiding als hoofdschuldige. “Het bedrijf is alleen nog maar aan het reorganiseren”, klaagt vakbondswoordvoerder Sébastien Crozier (CGC/Unsa). “Vestigingen worden verplaatst, mensen moeten veranderen van werkplek, taken worden uitbesteed aan andere bedrijven. Met als enige doel: bezuinigen.”

De oorzaak ligt bij de transformatie die France Télécom de afgelopen jaren doormaakte. Ooit was het bedrijf monopolist en 100 procent eigendom van de overheid. Eind jaren negentig veranderde dat. De overheid trok zich terug, het bedrijf ging naar de beurs en concurrentie werd het sleutelwoord.

De afgelopen jaren volgden, na de officiële privatisering in 2004, uitgebreide reorganisaties en rigoureuze bezuinigingen. Alleen was vooraf aan het personeel beloofd dat er geen ontslagen zouden vallen. Daar was niets vreemds aan: ambtenaren zijn in Frankrijk per wet beschermd tegen ontslag.

Die belofte werd gestand gedaan, maar het alternatief was dat er aan de lopende band met mensen en functies moest worden geschoven. Om de moordende concurrentie aan te kunnen werd er voortdurend bezuinigd. En de druk werd opgevoerd om ‘vrijwillig’ te vertrekken.

Louis-Pierre Wenes werd de verpersoonlijking van die strategie. Deze tweede man van France Télécom, verantwoordelijk voor alle activiteiten in Frankrijk, gold de afgelopen jaren als de harde saneerder. “Ik zet alles continu onder druk”, zei hij zelf over zijn managementstijl. Vakbonden hadden een andere typering: Wenes was de ‘terreurmanager’.

Dat beeld kreeg de overhand – en ook nog eens een nieuwe dimensie – toen France Télécom de afgelopen weken de voorpagina’s haalde met de golf van zelfmoorden. Chief executive officer (ceo) Didier Lombard kwam onder druk te staan, en het ministerie van economische zaken en president Nicolas Sarkozy bemoeiden zich met de gang van zaken in het bedrijf. De Franse overheid heeft nog altijd een aandeel heeft van 26,7 procent.


AMBITIEUS
En jawel, er moesten koppen rollen. Toen Wenes twee weken geleden werd gedwongen op te stappen werd zijn plaats onmiddellijk overgenomen door Stéphane Richard. Die was pas net daarvoor neergestreken in het bedrijf. Officieel heette zijn functie ‘internationaal directeur’, maar iedereen wist waarom hij was gekomen: om alvast warm te lopen om in 2011 de functie van ceo Lombard over te nemen.
Zo was het namelijk dit voorjaar in de hoogste gremia van zakelijk en politiek Frankrijk al beslist. “Ik kwam zelf met het idee”, aldus Richard. “Ik heb het toen voorgelegd aan Nicolas Sarkozy. Nadat die akkoord ging zijn we gaan lunchen met Didier Lombard en waren we het eigenlijk heel snel eens.” Richard mag namelijk sociaal, innemend en prettig in de omgang zijn, hij is ook een zeer doortastende en bijzonder ambitieuze ondernemer. En hij is goed en al langdurig bevriend met president Sarkozy.

Richard maakte vanaf 1991 carrière binnen waterbedrijf Générale des Eaux (het latere Vivendi) en vanaf 2003 bij transportonderneming Veolia. In 2000 besloot hij met een kapitaal van naar verluidt 660.000 tot 750.000 in vastgoedinvesteerder Nexity te stappen. Toen het bedrijf in 2004 naar de beurs ging was het 535 miljoen euro waard. Richards vermogen groeide met tientallen miljoenen. En nadat hij in de jaren erna ook nog in vele andere en zeer succesvolle bedrijven belegde, was zijn reputatie snel gevestigd: Richard werd ‘de turbomiljonair’.

In 2007 vroeg zijn oude vriend en de net gekozen president Nicolas Sarkozy hem om de top van het ministerie van economische zaken te versterken. De ondernemer pur sang twijfelde. Een baan bij de overheid was niet zijn gedroomde bestemming. Maar hij begreep ook dat zijn wens om ooit nog eens een écht grote Franse multinational te leiden alleen werkelijkheid zou worden als hij het juiste pad zou afleggen: via de Franse overheid en politiek.

Richard had al de ‘vereiste’ diploma’s: die van de Franse business school HEC – voor iedere ondernemer een must – en die van elite-instituut ENA – voor elke politicus een verplichte tussenstop. Ook was hij al in de jaren negentig werkzaam geweest onder toenmalig staatssecretaris Dominique Strauss-Kahn (industrie en buitenlandse handel), de huidige IMF-topman.

Dus deze positie in de ambtelijke top van EZ zou weleens een laatste horde kunnen zijn voorafgaand aan zijn droombaan. Bovendien: het was Sarkozy zelf die hem had gevraagd, en Sarkozy is de president met alle, maar dan ook echt alle touwtjes in handen.

Dus Richard reisde af naar EZ. Hij deed er netjes en naar verluidt lichtelijk verveeld zijn werk maar volgde ondertussen nauwgezet wat er op het personele vlak gebeurde bij de grote CAC40-bedrijven.

Dit voorjaar zag hij zijn kans schoon met het voor 2011 aangekondigde vertrek van Lombard bij France Télécom. Hij sprak met Sarkozy en lunchte met de ceo.

Op 30 juni was zijn afscheidsfeestje op het departement. “Je hebt me efficiënt bijgestaan en ook nog met gevoel voor humor. We zullen je missen”, zei minister Christine Lagarde. Van collega’s kreeg hij een horloge – omdat hij zo vaak te laat komt.





[ Frank Renout – Parijs ]