Toezicht op z’n Europees

bankentoezicht | economie

Laat nooit een diepe crisis onbenut voorbij gaan. Dat zei Rahm Emanuel, kabinetschef van de Amerikaanse president Barack Obama eind november vorig jaar toen, naar nu blijkt, de ergste crisis in decennia nog echt goed op gang moest komen. Hoewel hij zijn eigen land, de Verenigde Staten, voor ogen had, gaat zijn uitspraak ook voor Europa op. En inderdaad, het Europese toezichtlandschap lijkt na de crisis ingrijpend anders te zijn. 


Eind september kwamen beleidsmakers en vooraanstaande academici uit Europa en de VS in Venetië bijeen om te praten over financieel toezicht in een onzekere wereld, zoals de titel van de bijeenkomst luidde. Het was de dertiende editie van de jaarlijkse conferentie van de Londense denktank Center for Economic Policy Research en het European Banking Center van de Universiteit van Tilburg, georganiseerd door Sylvester Eijffinger en Kees Koedijk, hoogleraren economie aan die universiteit. Net als de afgelopen jaren was FEM er dit jaar ook bij.
“We hebben een interne markt in Europa, maar het toezicht is nog steeds nationaal geregeld”, aldus Martin Merlin, werkzaam bij de directoraat Interne Markt van de Europese Commissie. Daarmee vat hij samen wat veel economen als een van de grootste problemen van Europa zien: versnipperd toezicht met slechte coördinatie op grote financiële instellingen. De ontmanteling van Fortis in Nederland en België is illustratief. De toezichthouders deelden geen informatie uit, omdat alles volgens de nationale lijnen ging.

Europese leiders zagen dat ook. Na langdurige onderhandelingen kwamen ze eind juni een nieuw financieel systeem in de Europese Unie overeen. Europese ambtenaren kregen de taak dat idee invulling te geven. De deur waarachter ze maanden werkten, is op 23 september eindelijk open gegaan. Zoals altijd in de Europese Unie was het een pijnlijk en lang proces waarbij 27 lidstaten moesten geven en nemen. Talloze, ellenlange vergaderingen op allerlei niveaus en verschillende werk- en adviesgroepen verder, is de kogel door de kerk. 





Richtlijnen


Nu overleggen de nationale toezichthouders op financiële instellingen nog samen in Europese overlegfora zoals de Comités van Europese Banktoezichthouders en van beurstoezichthouders. Die comités mogen slechts adviseren en nietbindende richtlijnen uitvaardigen. De nationale toezichthouders moeten samenwerken, maar er is geen mechanisme dat dat kan afdwingen. Merlin: “Er is gebrek aan oprechtheid en samenwerking tussen de nationale toezichthouders.” 


In de toekomst moet dat veranderen, aldus de Europese Commissie. Binnenkort komt het Europese Systeem van Financiële toezichthouders (ESFS) tot stand. Daaronder komen drie sectorspecifieke toezichtinstellingen, voor banken, verzekeringsmaatschappijen en pensioenfondsen en beurzen en financiële markten. 





Meer macht


Een van de bevoegdheden die ze krijgen is het bepalen van dezelfde standaarden in de hele EU. Ook zullen zij het laatste woord hebben in de uitleg van de Europese wetgeving. 


Nu vaardigt de Europese Commissie richtlijnen uit. Vervolgens duurt het vaak jaren voordat de nationale wetgevers die in de nationale wetgeving opnemen. Tijdens dat proces wijzigt elk land de regels enigszins, omdat ze anders geïnterpreteerd worden. Vaak komt het nog voor dat een aantal landen de Europese regels aanvullen. En zelfs als de regels identiek zijn, voeren de lidstaten ze heel anders uit. Het gevolg: wat begon als een richtlijn om een level playing field te bewerkstelligen, eindigt ver van het beoogde doel.

De hoeksteen van het nieuwe systeem is volgens Merlin het feit dat de drie instellingen de bevoegdheid zullen krijgen bindende beslissingen te nemen. Wat er echter op papier redelijk uitziet, ligt onder vuur van experts. “Er is te veel geluisterd naar wensen van Duitsland en Groot-Brittannië. Zij zijn tegen overheveling van bevoegdheden aan Europa”, aldus Eijffinger.

De Tilburgse hoogleraar merkt ook op dat de nieuwe toezichthouder wel meer bevoegdheden krijgt, maar geen instrumenten zal hebben die uit te voeren. De toezichthouder heeft immers geen eigen geld. In Europa zijn het de nationale ministers van financiën die de cheques tekenen.

Een ander punt van kritiek betreft de omvang van het bestuur van de nieuwe toezichthouder. Dat zal bestaan uit ruim 30 personen. “In de VS was het al moeilijk coördineren tussen het ministerie van financiën en de centrale bank”, merkt Richard Portes, hoogleraar economie aan de London Business School op. “In crisissituaties moeten besluiten in het weekend genomen worden, voordat de financiële markten openen. Snel schakelen is van groot belang. Zo’n bestuur is simpelweg veel en veel te groot.” Veel experts vrezen dat het als het erop aankomt, een ramp zal worden.

Merlin van de Europese Commissie erkent dat de omvang van het bestuur groot is, maar is ervan overtuigd dat “in de nieuwe structuur Europa een beter systeem van crisismanagement zal hebben dan nu het geval is.”

In theorie mag dat wel het geval zijn, maar zoals zo vaak bieden de kleine lettertjes van de Europese afspraken weinig aanknopingspunten voor optimisme. Het is de nieuwe Europese toezichthouder nadrukkelijk verboden een besluit te nemen dat van invloed kan zijn op de financiën van de lidstaten.

Als een EU-land vindt dat dat laatste het geval is – en er is niet veel voor nodig om een verband te leggen tussen een besluit over de financiële sector en geld – wordt het besluit opgeschort en treedt volgens de Commissie ‘een duidelijke en robuuste heroverwegingsprocedure in werking’. Hoe duidelijk en robuust die ook is, er zal tijd mee gemoeid zijn. Juist in crisissituaties is er echter geen ruimte tijd te verspillen.

Eijffinger: “Ik ben bang dat de nieuwe structuur niet zal helpen bij een systeemcrisis zoals we onlangs hebben gehad. Jammer genoeg heeft Europa niet genoeg geleerd van de huidige crisis.”





[ edin.mujagic @reedbusiness.nl ]