Schwung voor economie

nieuwe duitse regering | actueel

Ondernemers verkeren in een juichstemming nu Duitsland een centrum-rechtse regering krijgt. Maandag 28 september, een dag nadat bekend werd dat de christendemocratische CDU/CSU met de liberale FDP een coalitie zal gaan vormen, stegen de aandelenkoersen op de beurs in Frankfurt met bijna 3 procent, hoger dan het gemiddelde van de andere Europese beurzen. ‘Vanuit het gezichtspunt van de beurs is deze coalitie een ideale constructie, omdat men meer impulsen voor de economie verwacht’, zei een analist tegen de krant Der Tagesspiegel . ‘Voor internationale investeerders is het zeker ook goed dat Angela Merkel kanselier blijft. Met deze naam kan men iets, in tegenstelling tot die van haar uitdager Frank-Walter Steinmeier.’


Ook werkgevers zijn alvast tevreden met de nieuwe regering, die naar verwachting over vier à vijf weken aantreedt en ook dan pas concrete plannen presenteert. Maar de liberalen, die traditioneel weinig van een grote, logge overheid moeten hebben, brengen nu al meer elan in het land. Werkgeversvoorzitter Hans Heinrich Driftmann, voorzitter van de Duitse Industrie- en Handelskamer: “We hebben nu een verantwoordelijke regering nodig met een duidelijk programma voor economische groei.”

Het ziet ernaar uit dat vele sectoren zullen profiteren van de liberale inbreng. Zo zijn vooral de energiebedrijven heel tevreden dat er met de FDP een partij in de regering komt die vóór kernenergie is, een absoluut taboe voor de door de kiezer weggestuurde sociaaldemocraten. De FDP is voorstander van het langer openhouden van Duitse kerncentrales dan ooit is afgesproken. Daarmee kunnen de energiebedrijven miljarden euro’s extra binnenhalen, die ze goed kunnen gebruiken om te investeren in nieuwe en duurzame energie. Wulf Bernotat, baas van energiereus Eon, zei te hopen dat er nu zonder ideologische argumenten over kernenergie gepraat kan worden.

Ook andere belangrijke sectoren zien plots perspectieven met de nieuwe regering. Zo verwachten autofabrikanten financiële prikkels voor de ontwikkeling van schone, elektrisch aangedreven auto’s. Logistieke bedrijven hopen op lastenverlichting en de ontwikkeling van slimme verkeersgeleidingssystemen. In de machinebouw wordt uitgekeken naar fiscale stimuleringsmaatregelen voor research & development. Nu moeten bedrijven nog per project apart subsidie aanvragen. Farmaceutische bedrijven rekenen op een versoepeling van de regels voor de toelating van nieuwe medicijnen en op deregulering van het strenge prijsregime voor generieke geneesmiddelen. De elektro-industrie ziet dankzij de nieuwe regering betere mogelijkheden om geld te verdienen met klimaatbescherming, bijvoorbeeld op het gebied van energie-efficiëntie.





Scepsis


Toch zijn niet alle sectoren enthousiast. Zo vrezen de producenten van duurzame energie de afbouw van subsidies. De FDP wil onder meer de steun voor zonne-energie verminderen. Deutsche Bahn vreest dat de liberalen de privatisering van het spoorbedrijf zullen doorzetten, waardoor het mogelijk zijn spoorwegennet uit handen moet geven. Ook de financiële sector moet rekening houden met mogelijk pijnlijke ingrepen, waaronder verscherpt overheidstoezicht. Een belasting op financiële transacties (vergelijkbaar met de Tobin-tax), zoals bondskanselier Merkel en minister van financiën Peer Steinbrück (SPD) bij de G20 in Pittsburgh voorstelden, staat ook op de agenda, maar is in liberale kring zeer omstreden. Het is ook onwaarschijnlijk dat Duitsland eenzijdig tot zo’n maatregel zou overgaan.


CDU/CSU en FDP hebben stevig campagne gevoerd voor fiscale lastenverlaging. Bij FDP-leider Guido Westerwelle leek dat zelfs het enige grote programmapunt. De liberalen willen in vier jaar tijd een lastenverlichting van rond de 35 miljard euro realiseren, vooral door een verandering van de schijventarieven voor de loon- en inkomstenbelasting. Westerwelle heeft bij herhaling gezegd geen regering mee te zullen maken die geen belastingverlagingen doorvoert. De Beierse premier Horst Seehofer, leider van kleinste coalitiepartner CSU, zit op een vergelijkbare lijn. Bondskanselier Merkel (CDU) noemde afgelopen week in een interview met de Frankfurter Rundschau voor het eerst een concreet bedrag. Ze wil in 4 jaar tijd 15 miljard euro aan de burger teruggeven. Over de aard en hoogte van de belastingverlagingen wordt onderhandeld. Per wanneer de eerste maatregelen van kracht zullen zijn, is nog onduidelijk. Volgens Jürgen Rüttgers, CDU-premier van Noordrijn-Westfalen, kunnen op 1 januari 2010 al de eerste lastenverlichtingen worden verwacht.

Lastenverlagingen zijn politiek zeer omstreden. De linkse partijen vrezen dat de maatregelen ten koste zullen gaan van bestaande welzijnsarrangementen en zo tot ‘sociale kaalslag’ zullen leiden. De staat, zo redeneren deze partijen, heeft zo veel schulden dat belastingverlaging onverantwoord is. Veel economen zien, gegeven de deplorabele staat van de overheidsfinanciën, meer in belastingverhoging. Meest genoemd is een verhoging van de btw. Maar daar zijn werkgevers mordicus tegen uit vrees voor stagnerende consumptie.

Volgens Merkel is er geen alternatief voor een politiek gericht op economische groei. Hoe meer mensen netto krijgen, hoe meer de economie wordt aangezwengeld en hoe meer banen er worden gecreëerd. Zo kan ook de verzorgingsstaat behouden blijven, stelt Merkel. Omdat de grote bedrijven in veel gevallen al staatssteun ontvangen, is haar partij er vooral op uit de lasten van kleine en middelgrote ondernemingen te verlichten. De christendemocraten lijken de FDP ook te steunen bij een hervorming van het stelsel van loon- en inkomstenbelasting. Volgens werkgeversvoorzitter Driftmann is dat dringend nodig: “Om groei te bevorderen moeten we per ommegaande ons gehele belastingstelsel vereenvoudigen en transparanter maken. Vervolgens moeten er ook lastenverlagingen voor werknemers en ondernemingen komen”, liet hij weten.

Andere belangrijke thema’s van de coalitiebesprekingen, die maandag 5 oktober beginnen, zijn de ontslagbescherming en de vrije loonvorming. De FDP wil op beide punten meer flexibiliteit. ‘We willen Duitsland weer in beweging krijgen’, zei vicepartijvoorzitter Rainer Brüderle tegen het weekblad Der Spiegel . ‘We willen voor meer banen zorgen en onderzoek en onderwijs stimuleren.’

De nieuwe regering zal ook een stringent bezuinigingsprogramma moeten doorvoeren om de overheidsbegroting niet nog meer uit de klauwen te laten lopen. De financiële crisis, die de overheid noopte tot miljardeninjecties in de economie, heeft reusachtige gaten geslagen in de staatshuishouding. Alleen al voor 2010 is de overheid voor bijna 100 miljard aan nieuwe schulden aangegaan. De komende 4 jaar lopen de nieuwe schulden op naar circa 320 miljard euro, dat is maar iets meer dan de federale begroting in slechts een jaar. Tel daarbij op de almaar toenemende rentelasten, de stijgende kosten voor werkloosheid en sociale zekerheid, de miljardentekorten bij de ziektekostenverzekeraars, om slechts een paar dingen te noemen, en de omvang van het financieel-economische drama waarin Duitsland is beland, tekent zich af.

Dit jaar krimpt de Duitse economie met naar schatting 5 à 6 procent. Komend jaar is er naar het zich laat aanzien slechts mondjesmaat sprake van groei, met 0,3 tot 0,6 procentpunt. Daarmee kunnen nog niet eens de rentelasten worden betaald. De mogelijkheden van de staat om geld uit te delen, zoals bijvoorbeeld de 5 miljard euro kostende schrootpremie waarmee dit jaar de ingezakte auto-industrie werd gesteund, zijn volledig uitgeput, tenzij er massaal geld wordt bijgedrukt. Maar zo’n ouderwetse en onverantwoorde ingreep zou door de Europese Centrale Bank zeker niet worden goedgekeurd.

Omdat de conjunctuurprogramma’s (waarde: 85 miljard euro) van de huidige regering ook komend jaar van kracht zijn, verwachten economen niet op korte termijn een radicale koerswijziging. Mocht de economische groei blijven tegenvallen, dan is de centrum-rechtse coalitie wellicht zelfs gedwongen tot een nieuw stimuleringspakket.

Een meevaller lijkt zich voor te doen op de arbeidsmarkt. Volgens economen blijft de verwachte ontslaggolf deze herfst uit. De werkloosheid is tot nu toe beperkt gebleven met hulp van een door de staat betaald programma van arbeidstijdverkorting met behoud van salaris, een regeling die nog geldt tot eind 2010. De werkloosheid bereikt dan 4,2 miljoen (nu 3,5), zo raamt het Institut für Weltwirtschaft in Kiel. Eerdere prognoses gingen uit van een werkloosheid van tegen de 5 miljoen. In het derde kwartaal van dit jaar wordt een krachtige groei-impuls verwacht dankzij meer orders, hogere export en een stijgende industriële productie.

Gaat de Duitse economie weer draaien zoals vóór de crisis, dan is dat gunstig voor Nederland, dat zijn export naar het grootste buurland de afgelopen 11 maanden met circa 20 procent zag afkalven.


[ Oene van der Wal - berlijn ]