‘Als mens maak je weleens een fout’

wat verder ter tafel komt

Jos Baeten (50) heeft zoals hij het zelf zegt een ‘goede’ katholieke opvoeding gehad. De voorzitter van de genationaliseerde verzekeraar ASR Nederland – tot oktober vorig jaar onderdeel van het gesneuvelde Fortis-imperium – heet officieel Joseph Peter Maria Baeten. Dat Baeten de namen van Joseph en Maria draagt is geen toeval, vertelt hij in Brasserie Goeie Louisa van het Utrechtse vijfsterrenhotel Karel V. “Ik ben geboren in het Limburgse Horst, een dorp tussen Venlo en Venray. Ik ben opgevoed in de goede katholieke traditie: ik was misdienaar en daarna koster. En ik heb gevast.” Net als veel andere katholieke kinderen stopte Baeten zijn snoepgoed tijdens de vastenperiode in een vastentrommeltje om de zoetigheid pas met Pasen op te eten. Wat heeft hij geleerd door zijn katholieke opvoeding? “Ik ben opgegroeid in de sfeer van dat er spelregels zijn die je moet volgen. Maar je bent ook een mens, en dan maak je weleens een fout. Als je dat eerlijk toegeeft en je vraagt om vergiffenis, kun je verder.” Baeten is ook een kind van ‘eind jaren vijftig, begin jaren zestig’. Hij heeft “tot 2000 alleen maar voorspoed meegemaakt”.


Baeten verlaat Horst om te gaan studeren. Eerst volgt hij de heao in Eindhoven, daarna gaat hij naar de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Door de overgang van het dorpse naar de stad groeit hij. Terwijl in de jaren tachtig doemmuziek klinkt, de no future -generatie opduikt, studeert Baeten. Hij wordt werkstudent bij de toenmalige verzekeraar Stad Rotterdam, een van de voorlopers van ASR. Als kind van een assurantietussenpersoon vindt Baeten verzekeren leuk. “Je zit midden in de samenleving. Ik kom uit een verzekeringsnest. Mijn vader had een groot schadekantoor. Klanten kwamen thuis. Een van de eerste dingen die ik leerde, was het opschrijven van de gegevens voor een groene kaart.”




Geen sorry


No future in de jaren tachtig? Niet voor Baeten. “In de jaren tachtig was de sfeer wel somber, maar ik heb altijd in een soort flow gezeten. Ik heb nooit in een situatie gezeten dat er geen inkomen was. Het was elke keer een stapje vooruit.” Baeten verlaat Stad Rotterdam nooit meer, ook niet wanneer de verzekeraar in 2000 door Fortis wordt overgenomen.


Na de overname maakt Baetens carrièreverloop opnieuw een opgaande beweging. In 2005 neemt hij de bestuurshamer over van de Nederlandse verzekeringsdivisie van Fortis, Fortis ASR. Aan de horizon verschijnen de eerste donkere wolken. De internetkrach na 2000 veroorzaakt de aandelenleaseaffaire. Enkele jaren later breekt de woekerpolisaffaire uit. De reputatie van de financiële wereld wordt besmeurd. Ook die van ASR. Miljarden euro’s aan schadevergoedingen moeten worden betaald. De kredietcrisis zorgt voor extra bitterheid. Bankiers en verzekeraars leren lessen of gaan diep door het stof. Baeten zegt géén sorry, want dat moet je doen als je “dingen intrinsiek fout hebt gedaan”. Dat is een stap te ver voor hem. Maar hij heeft wel lessen geleerd. Met veel woorden vraagt hij om vergiffenis. Baeten biecht in het openbaar en het publiek is zijn biechtvader.




Wat is er zo leuk aan verzekeren?


“Ik ging studeren in Rotterdam om het verzekeringsvak te leren met de bedoeling het bedrijf van mijn vader over te nemen. Ik ben in Limburg geboren en kwam in Rotterdam terecht, de grote stad. Dan zie je dat er meer is dan dat lokale. Bij een verzekeringsbedrijf kom je in aanraking met wat er maatschappelijk speelt. Of het nu gaat over een pensioen, ziekte, of arbeidsongeschiktheid, verzekeren is een van de vakken met een grote maatschappelijke betrokkenheid. Alleen hebben de verzekeraars hun kernrol, het verzekeren, uit het oog verloren.”
U heeft bij Stad Rotterdam en later Fortis gewerkt. Bedrijven die slechte producten in de markt hebben gezet en daarmee commotie hebben veroorzaakt. Vanwaar die verandering?
“Ik heb bewust voor het verzekeringsvak gekozen. Je begint met een bepaalde passie. Naarmate je hoger in de organisatie komt, kom je ook in de bedrijfseconomische kant van een bedrijf terecht. Dan wordt winst maken belangrijk. Waarom we een verzekeraar zijn, hebben we uit het oog verloren. Dat winst maken te dominant werd, dat het verhogen van die winst belangrijker werd dan het verzekeren op zich, is een soort flow waarin je terechtkomt. Op een gegeven moment wordt de groei van het aandeel leidend. Er komt een soort virus in het bedrijf. Dat is het moment waarop het fout gaat.”





Keek u ook naar de koers? U kreeg ook optie-contracten. 


“In dat soort fases kijk je altijd naar de koers. Elke dag. Ik durf wel te zeggen dat ik nooit een besluit heb genomen om het koersverloop te steunen. En toch is er een onderstroom, iets wat je altijd met je meedraagt. De crisis heeft wel het besef gebracht dat een bedrijf daardoor niet mag worden geleid. Vanaf 2006, toen de woekerpolis begon, zijn we gaan ‘omdenken’.” De klant moet weer voorop staan, vindt Baeten. Transparantie op gebied van provisie is vanzelfsprekend.





In 2002 verklaarde u nog de nummer één van Nederland te willen worden.


“Ik heb toen de verbinding gelegd met sport. Als je ergens voor gaat, moet je altijd de beste willen zijn. We willen nog steeds nummer één worden, alleen niet qua omvang. Ik wil de beste zijn bij het helpen van klanten.”
Wat dacht u toen Fortis ABN Amro wilde overnemen?
“In eerste instantie was ik trots. Het was een typisch bankverhaal. De verzekeraars binnen Fortis hadden wel door dat ze minder belangrijk zouden worden binnen het concern. Gaandeweg het proces rees bij ons de vraag: wil Fortis niet te graag? Dat is wat wij in Nederland tegen elkaar zeiden. Wordt de prijs niet te hoog? De trots uit het begin veranderde in bezorgdheid. Spreek je dat heel hard uit richting Brussel? Nee.”





Dan had u meteen kunnen vertrekken?


“Die vraag heb ik me niet eens gesteld. Terugkijkend heb ik me wel de vraag gesteld: had je dat niet moeten zeggen? Had het zin gehad? Het had geen enkele zin. Er reed een trein en die reed onverminderd door.” Baeten vertelt dat de Nederlandse verzekeraars toch al slecht lagen in Brussel. De Nederlanders waren te eigenwijs.


Op wat voor gebied?


“We wilden onze merknamen niet vervangen door alleen maar Fortis. Ik heb altijd benadrukt dat we de naam ASR moesten houden om het verschil tussen Fortis Bank en verzekeraar Fortis ASR te benadrukken. We hielden het merk De Amersfoortse overeind, introduceerden Ditzo als internetkanaal, terwijl het eigenlijk Fortis Direct moest heten. Ik was tegen de dividenduitkering van 1 miljard euro aan Fortis, maar kon dat niet tegenhouden. In de laatste maanden voor de ondergang van Fortis zou onze gehele vastgoedportefeuille verkocht moeten worden. Dat weigerden we. Fortis zat toen al in zwaar weer.”





Eind september 2008, na de eerste reddingspoging, bleef de Nederlandse verzekeringstak achter als pand van de Belgische staat. Wisten jullie dat?


“Nee, daar kwamen we pas na het eerste weekeinde achter. We dachten dat we bij de holding van Fortis hoorden. Toen brak er iets bij me. Ik was er echt klaar mee.”





Boos?


“Ja, dan komt alles tegelijk. Je bent boos, teleurgesteld en er is ongeloof. We zijn zelf naar DNB en het ministerie van Financiën gestapt. Dat was voor hen op dat moment ook een verrassing.”


Komt u nog weleens Fortis-mensen tegen?


“Jan van Rutte van Fortis Bank Nederland kom ik regelmatig tegen, net als de collega’s van de Belgische verzekeringstak AG (ex-Fortis, red.). Als die mij zouden bellen om een biertje te drinken, zou ik zo meegaan.”


[ walter.devenijns @reedbusiness.nl ]

wat verder ter tafel komt