‘We lopen niet achter iedere afgetreden voorzitter aan’

afm-voorzitter Hans hoogervorst | interview

p de kop af is Hans Hoogervorst (53) twee jaar voorzitter van de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Hij werd benoemd aan de vooravond van de grootste financiële crisis sinds de jaren dertig. Een zware taak voor de voormalig minister van Volksgezondheid met nauwelijks ervaring in de financiële sector. Hij werkte midden jaren tachtig een paar jaar voor de National Bank of Washington en in de korte regeerperiode van het kabinet-Balkenende I was hij enkele maanden minister van Financiën.


Maar het is niet alleen de financiële crisis die op de schouders van Hoogervorst drukt. De oud-minister moet tegelijkertijd verder vormgeven aan een jonge organisatie die er in de loop der jaren steeds meer taken bij heeft gekregen.

De AFM (voorheen de Stichting Toezicht Effectenverkeer) is onder haar voorganger Arthur Docters van Leeuwen uitgegroeid van een organisatie die zich alleen bezighield met effectenhandel tot een financieel toezichthouder met een bijna oneindige reeks aan taken, zoals het toezicht op beleggingsondernemingen. Daar zijn in de loop der jaren nog extra taken bijgekomen, zoals het toezicht op tussenpersonen, accountants en jaarverslagen.

Recent haalde de AFM veelvuldig het nieuws door zich kritisch uit te laten over hoe financiële aanbieders omgaan met consumenten. DSB Bank kreeg een boete omdat de bank de interne procedures niet op orde heeft, waardoor mensen met te hoge kredieten zitten opgezadeld. Het tv-programma Radar kaartte problemen aan met een spaarrekening van ING. De AFM duikt daar nu bovenop. Aan de andere kant kreeg de toezichthouder ook veel kritiek vanuit de markt naar aanleiding van het faillissement van effectenhuis Van der Moolen.

De vraag is of al die taken nog wel beheersbaar zijn voor de oud-minister. Onder Docters van Leeuwen groeide de AFM uit van een organisatie met enkele tientallen medewerkers tot de huidige omvang van 450 mensen. Voor Hoogervorst is er de komende jaren nog veel te doen. Hij zal de organisatie verder moeten stroomlijnen en de zichtbaarheid moeten vergroten.

In een interview met FEM noemt Hoogervorst de vergroting van de zichtbaarheid van de AFM als een van de belangrijkste wapenfeiten van de afgelopen twee jaar. Als concreet voorbeeld noemt hij het recent gepubliceerde hypotheekrapport. Hoogervorst was hierover veel in het nieuws nadat hij openlijk had gepleit voor het afschaffen van de tophypotheek. Staatssecretaris Jan-Kees de Jager van Financiën was het niet met die opmerking eens en kwam openlijk in verweer.

Dat typeert de positie waarin de organisatie zich bevindt. De AFM doet veel onderzoek en schrijft veel adviezen, maar wetten en regels opstellen kan zij niet. Dat is een taak die exclusief bij de Tweede Kamer ligt. De macht van de AFM ligt voor een belangrijk deel in het uitdelen van boetes. Op dat vlak is de toezichthouder sinds 1 augustus veel machtiger geworden. Dirk Scheringa moest voor de incorrecte procedures nog fooitjes betalen van 96.000 euro (destijds het maximum) en 24.000 euro. Inmiddels kunnen boetes oplopen tot wel 8 miljoen euro. Verder beperkt de invloed zich tot gesprekken voeren om partijen tot goed gedrag te bewegen.





Uw uitspraak over de tophypotheken was nogal slecht getimed. U riep om afschaffing terwijl op dat moment de huizenprijzen flink aan het dalen waren.


“Ik denk dat het heel welkom was dat er een goede discussie over is geweest. Dat die een beetje fel is gevoerd vind ik helemaal niet erg.”




Was het ook uw doel om lekker de discussie aan te wakkeren?


“Nou nee. Het is feller geweest dan ik had geanticipeerd. Ik had niet verwacht dat de politiek zo zou reageren. Ik dacht: we zitten midden in een kredietcrisis die veroorzaakt is door onvoorzichtig kredietbeleid, daar zal wel wat meer begrip voor zijn.”

Hoogervorst mag de tophypotheken niet verbieden. Wel worden de voorwaarden voor een tophypotheek aangescherpt en moet het ‘topgedeelte’ eerder worden afgelost.




De AFM is teruggefloten.


“Dat is vervelend maar het is all in the game . Het belangrijkste is dat er nu een goed rapport ligt waarin een glasheldere analyse staat van de problematiek. Iedereen die met rationele ogen ernaar kijkt, ziet dat daar een probleem is. Ik heb vanaf het begin gezegd dat ik weet dat dit niet cold turkey kan en dat er een overgangsregime is.”




Hoe urgent is het dat er nu nieuwe afspraken komen?


“Ik denk vooral aan de starters. Er zijn genoeg economen die zeggen dat er nog 20 tot 30 procent van de huizenprijzen af gaat. Het is toch tegen sub prime aan om op dit moment iemand een lening te verstrekken die verder boven de waarde van een woning uitgaat, in een markt waarin de woningprijs daalt? En in een omgeving waarin juist jonge mensen als eerste eruit vliegen bij een bedrijf?”




Toch blijft het beeld bestaan dat de AFM dingen roept, maar dat Den Haag uiteindelijk de beslissingen neemt.


“We hebben als gevolg van de kredietcrisis wel de autonome bevoegdheid gekregen om noodmaatregelen te nemen. Dat is gebeurd rondom short selling . Maar in het algemeen zijn onze regelbevoegdheden geringer dan die van de FSA in Londen. Dus je zou weleens moeten kijken of dat niet beter zou zijn.”




Dat zou de Autoriteit Financiële Markten in elk geval meer autoriteit geven.


“Daar zit ik op zichzelf niet om te springen. We hebben beleidsregels. Daarmee kunnen we uitleg geven aan de open normen in de wet. Maar in het algemeen zijn we voor de regelgeving afhankelijk van de politiek. Dat is toch eigenlijk hun privilege. Je moet daar goede afwegingen maken tussen de flexibiliteit om snel in te grijpen in de markt en de terechte prioriteit bij de politiek.”




Is dat iets waarover u op dit moment in Den Haag onderhandelt?


“Ik geloof nou niet dat we dat per se hebben aangekaart. Ik ben al zeer tevreden dat we de gelegenheid tot het nemen van noodmaatregelen hebben gekregen.”




Zijn er nog meer terreinen waarop u graag sneller zou willen reageren?


“Nee. Onze taak is toch vooral, met de middelen die we hebben, zowel ons personeel als onze wettelijke bevoegdheden zo goed mogelijk te gebruiken. Als jonge organisatie zitten we nog steeds in een steile leercurve. Dan moet je je niet te buiten gaan aan allerlei nieuwe bevoegdheden.”




Een jaar geleden was er grote paniek op de aandelenbeurzen. Beleggers dumpten massaal hun aandelen en de koersen kelderden. De AFM was onzichtbaar. Waar was u toen?


“Dat is heel simpel: de aandelenmarkt was de enige markt die nog goed functioneerde. De aandelen waren laag maar met de markt zelf was niks mis. De infrastructuur werkte goed en er was ook geen discussie over de waardes. Die waren laag, maar het was ook een vreselijke economische crisis.”




Hoe kunt u dat zeggen. Er was grote paniek op de beurs. Mensen stapten massaal uit omdat ze geen vertrouwen meer hadden.


“Ik ben er niet voor om uitspraken te doen over de waarde van aandelen. Daar moet ik ook ver van wegblijven. Dat is gewoon niet onze taak. Onze taak is ervoor te zorgen dat de infrastructuur zodanig bewaakt wordt dat die goed functioneert.”

Hoogervorst liet wel van zich horen toen het aandeel Fortis vorig jaar zomer kelderde na een onverwachte aandelenemissie. In een radio-interview zei hij dat hij de zaak ging onderzoeken. Het aandeel zakte toen nog verder in. Hoogervorst verweert zich: “Er werd gezegd dat er weer een nieuwe emissie zou plaatsvinden tegen een nog veel lagere prijs. Dat heeft die dag heel veel effect gehad op de koers. Bovendien, dat aandeel ging in die tijd alleen maar als een jojo heen en weer. Je kunt ook geen stommetje zitten spelen als toezichthouder. Als je met iets bezig bent, dan moet je dat kunnen zeggen.”




ING heeft net zo lang volgehouden dat er niets aan de hand was met de Alt A-portefeuille tot Bos moest ingrijpen. Had de AFM dat niet eerder moeten zien aankomen?


“Ik denk dat het werkelijke probleem was dat banken zwaar ondergekapitaliseerd zijn geraakt in de afgelopen tijd, en niet dat men niet volgens de regels heeft gerapporteerd. Ik denk alleen dat de regels zodanig waren dat ze onvoorzichtigheid eigenlijk uitnodigden.”




Een recente affaire is het faillissement van effectenhuis Van der Moolen. Heeft u daar adequaat de belangen van beleggers beschermd?


“We zijn erop gedoken toen we de eerste signalen kregen.”




Welke?


“Ik kan over de bijzonderheden niet veel kwijt. We doen ook nog steeds onderzoek. Ik ben ervan overtuigd dat we geen signalen hebben laten liggen.”




Er is flinke kritiek op het handelen van de AFM. Een bedrijf dat rode cijfers schrijft, een commissaris die om persoonlijke redenen opstapt, dat zouden signalen moeten zijn waarop toezichthouders moeten reageren.


Verontwaardigd: “Het is primair de taak van de eigen governance van een bedrijf. Maar we mogen wel van zo’n voorzitter verwachten dat hij zich bij ons meldt als hij zich ergens ongerust over maakt.




Oud-commissaris Dolf van den Brink zegt dat hij graag was komen praten als hij was uitgenodigd.


Hij lacht: “Ja sorry, wij lopen niet achter elke aftredende voorzitter aan. Daar hebben we niet de mogelijkheden toe. Als iemand aftreedt omdat hij het gevoel heeft dat het niet goed gaat, dan moet hij ook zelf zijn verantwoordelijkheid nemen en zich melden bij de AFM.”




Nu bestaat het beeld dat een Nederlandse financiële instelling onder het oog van de toezichthouders omvalt.


“We kunnen niet in alle omstandigheden voorkomen dat een bedrijf zichzelf in de soep draait.”


En dat beleggers hun geld kwijt zijn.


“Er gaan elke dag bedrijven ten onder aan wanbeleid. Dat kan een toezichthouder toch niet voorkomen? Zover gaat ons toezicht ook helemaal niet.”




[ corina.ruhe @reedbusiness.nl ]

[ jeroen.kerkhof @reedbusiness.nl ]