Waanzinnige Whizzkids

j.p. morgan | financieel

Het is het seizoen voor boeken over Wall Street en de financiële crisis, waarin gezocht wordt naar antwoorden op terecht prangende vragen als: hoe heeft het zo ver kunnen komen? Wie hebben het gedaan? En: hoe kunnen we de volgende crisis voorkomen?


De Britse financiële topjournalist Gillian Tett doet dit aan de hand van een ouderwets, chronologisch verteld verhaal. In Fool’s Gold toont ze de financiële wereld door de ogen van een groep jonge J.P. Morgan-bankiers die in het midden van de jaren negentig het derivatenteam van de bank vormden. Dit waren de whizzkids — veelal twintigers die vers van ‘s werelds topuniversiteiten kwamen — die de wereld financiële producten als collateralised debt obligations en credit default swaps zouden brengen.
 Fool’s Gold begint in juni 1994, als de bewuste J.P. Morgan-bankiers neerstrijken in Boca Raton, Florida, om een weekend te breinbruisen over manieren om de derivatenmarkt te doen groeien. Uitgebreid beschrijft Tett hoe de bankiers stomdronken worden, in golfkarretjes rondscheuren en hun bazen het zwembad in gooien.

Maar het team zet zich ook aan wat Tett een ‘gedurfde droom’ noemt: ze nemen zich voor om een oplossing te vinden voor het oudste probleem dat bankiers kennen, namelijk het gevaar dat geldleners hun leningen niet kunnen terugbetalen. In de daaropvolgende 250 bladzijden beschrijft Tett hoe de innovaties van de ‘Morganites‘ al gauw tot een explosieve groei van de derivatenmarkt zouden leiden.

Lang was J.P. Morgan marktleider op deze nieuwe markt, totdat de concurrentie hypotheekproducten aan de derivatenmix begon toe te voegen – een stap die J.P. Morgan nooit heeft willen zetten, omdat men het risico daarvan te groot achtte. Het einde van dat verhaal kennen we natuurlijk: eerst het inzakken van de Amerikaanse huizenmarkt, toen de val van Lehman Brothers en uiteindelijk het nagenoeg instorten van het globale financiële stelsel.





Waarom begint u Fool’s Gold met de dronken scènes rondom het zwembad?


“Allereerst om wat drama en kleur te brengen in een verhaal over de bankwereld. Daarnaast wilde ik laten zien dat deze bankiers geen vreemde marsmannetjes waren die de wereld wilden opblazen. Het waren gewoon jonge mensen aan het begin van hun carrière, die ervan droomden het financiële stelsel te verbeteren.”




Wat is u voornamelijk bijgebleven van uw gesprekken met deze groep bankiers?


“Ze waren ervan overtuigd dat ze tot de briljantste mensen ter wereld behoorden en het recht hadden om de financiële sector te veranderen. En ze waren volstrekt naïef in hun geloof in de kracht van innovatie. Daarnaast gingen ze 24 uur per dag met elkaar om, waardoor ze zich niet meer realiseerden dat er misschien ook mensen bestonden die niet hun idealen en ideeën deelden.”


J.P. Morgan kwam in 2000 al tot de conclusie dat het te risicovol was om derivaten aan hypotheekproducten te koppelen. Waarom waarschuwde men de rest van de wereld niet?


“Ze zagen het nooit als hun taak andere mensen van hun stompzinnigheid te redden. Sommige Morgan-bankiers vertelden me zelfs dat ze aannamen dat de toezichthouders wel zouden ingrijpen. Verschrikkelijk ironisch natuurlijk, gezien het feit dat ze jarenlang hadden gevochten om diezelfde toezichthouders op afstand te houden.”




U gebruikt het woord ‘stompzinnigheid’. Was het echt zo erg?


“In grote delen van de markt gedroegen mensen zich echt schokkend stompzinnig. Ze dachten niet na over de gevolgen van hun gedrag. Ze zagen de overduidelijke gevaren over het hoofd van producten die nog nooit getest waren in een neergaande markt. Ze waardeerden kapitaalkosten totaal verkeerd. Uiteraard was het de hebzucht die aan dit gedrag ten grondslag lag.”


Heeft de wereld behoefte aan meer

financiële innovatie?


“De voordelen ervan wegen niet op tegen de kosten. De bankwereld moet weer terug naar het rondpompen van geld door de economie, het is een nutsbedrijf. Banken zouden de dienaren van de economie moeten zijn, niet de meesters. De meeste bankiers realiseren zich dat nog niet.”


We horen steeds over de verliezers van de financiële crisis. Wie wie zijn de winnaars?


“De grote banken die de storm hebben overleefd en nu kunnen profiteren van hun dominante positie, zoals J.P. Morgan Chase. En verder alle spelers die op een grote zak cash zitten en voor een habbekrats activa kunnen kopen.”





[ mars van grunsven – new york ]





Gillian Tett: FOOL’S GOLD: How the Bold Dream of a Small Tribe at J.P. Morgan Was Corrupted by Wall Street Greed and Unleashed a Catastrophe.293 blz, Free Press, €23,99 bij Bol.com