Schipbreuk

schiphol | actueel

Zelfs de inkomsten uit de parkeerautomaten lopen terug op Schiphol. De recessie zorgt niet alleen ervoor dat mensen minder vliegen, maar ook dat degenen die nog wel het vliegtuig pakken hun auto vaker thuis laten. “Mensen laten zich vaker wegbrengen door vrienden of familie of pakken de trein naar de luchthaven”, constateerde financieel directeur Pieter Verboom vorige week tijdens de presentatie van Schiphols resultaten over de eerste zes maanden van 2009. De niet-parkeerders scheelden Verboom tussen begin januari en eind juni ruim een miljoen euro per maand aan inkomsten.


De magere bezetting van de parkeerdekken is tekenend voor de huidige situatie op Schiphol. Het gaat de luchthaven op alle fronten slecht, bleek uit Verbooms cijfers. Over het eerste half jaar verwelkomde de luchthaven 11,6 procent minder passagiers en 26,5 procent minder vracht. De passagiers die wegbleven waren niet alleen reizigers die Schiphol meden vanwege de vliegtax die per 1 juli alweer is afgeschaft. Ook ontving de luchthaven minder transferpassagiers. Voor het eerst verloor Schiphol terrein op al zijn concurrenten. Noch in Londen, noch in Frankfurt, noch in Parijs slonk het aantal passagiers zo hard als in Amsterdam.

Schiphol heeft zichzelf de afgelopen jaren uit de markt geprijsd. Luchtvaartmaatschappijen, die zorgen voor de aanvoer van passagiers die op Schiphol winkelen, parkeren, inchecken of overstappen, morren al jaren over de kosten die Schiphol in rekening brengt. Dat is niet alleen het gevolg van de vliegtax, die van Schiphol tussen juli 2008 en juli 2009 op Heathrow na de duurste grote luchthaven van Europa maakte. Onder de vorige topman, Gerlach Cerfontaine, werden de heffingen die luchtvaartmaatschappijen moesten betalen altijd automatisch aangepast aan vaste rendementseisen van Schiphol, zonder rekening te houden met de opbrengsten die het winkelgedeelte van de luchthaven opleverden.





Eigen schuld


Die strategie heeft zich het laatste jaar tegen Schiphol gekeerd. Teruglopende reizigersaantallen zorgen niet alleen voor minder inkomsten uit landingsgelden en parkeertickets. Ook tussen de parkeerterreinen en de pieren is het rustiger in het winkelhart van de Airport City, waarbij de dure euro ook al niet hielp. De inkomsten uit de concessies aan de winkeltjes, traditioneel een van de grootste en meest stabiele winstmakers voor de luchthaven, liepen met 42 procent terug.


Toch leken in de resultaten over de eerste zes maanden de gevolgen van de gedaalde passagiersaantallen en verminderde vracht niet meer dan details te zijn. Hogere tarieven aan de gate in de eerste drie maanden van dit jaar waren toevallig net genoeg om de verminderde kooplust van de passagiers te compenseren. De echt grote klappen, waardoor de winst in het eerste half jaar met 76 procent daalde tot 22 miljoen euro, kwamen uit andere hoeken en hadden niets te maken met crisisverschijnselen, de vliegtax of winkelmijdende passagiers. Ze waren het gevolg van weloverwogen keuzes van de aandeelhouders, commissarissen en bestuurders van Schiphol. In het eerste half jaar van 2009 werd 34 miljoen euro opzijgezet voor het uitvoeren van een herstructurering die het aantal medewerkers van Schiphol met een vijfde tot een kwart moet verminderen. Het zal niet de laatste reservering voor deze reorganisatie zijn, waarschijnlijk wel de grootste.

Nog eens 31 miljoen euro werd extra uitgegeven aan driemaal hogere rentelasten dan een jaar geleden. Die moet het bedrijf de komende jaren betalen om onder meer de financiële gevolgen te compenseren van het superdividend van 500 miljoen euro dat de aandeelhouders – het Rijk en de gemeenten Amsterdam en Rotterdam – vorig jaar opstreken. Daarnaast sloot Schiphol een kruisparticipatie af met Aéroports de Paris (AdP), waarvoor de Amsterdamse luchthaven per saldo 160 miljoen euro kwijt was.

Daarbij kwam ook nog eens 26 miljoen euro die Schiphol moest afschrijven op zijn vastgoed. De luchthaven wist de afgelopen jaren bij vlagen imposante winstcijfers te tonen dankzij spectaculaire waardestijgingen van de gebouwen en terreinen die Schiphol als vastgoedontwikkelaar en -belegger exploiteert. Keerzijde daarvan is dat in jaren waarin er minder van dit soort ongerealiseerde waardestijgingen of verliezen te boeken vallen, ook de winst en verliescijfers van Schiphol ver terugvallen. Dat het nettoresultaat over het eerste half jaar toch nog boven nul uitgekomen is, is alleen te danken aan lagere belastingafdrachten.





DAkreparatie in de regen


De kurk waar de inkomsten uit het vastgoed en de winkeltjes op drijven, blijft echter het netwerk van de luchthaven. Wat dat betreft is de uitgangspositie van Schiphol op dit moment niet florissant. De snelheid waarmee de in januari aangetreden nieuwe bestuursvoorzitter Jos Nijhuis rigoureuze maatregelen heeft aangekondigd, zegt genoeg. Hij moet het dak repareren terwijl het regent. Tijdens de eerste persconferentie na zijn aantreden maakte hij bekend de komende periode genoegen te nemen met lagere rendementen, en tarieven voor luchtvaartmaatschappijen dit jaar niet te verhogen. Ook kondigde hij aan van een vijfde tot een kwart van het personeel af te willen, niet langer te streven naar privatisering van de luchthaven en belangen in een aantal verre vreemde luchthavens af te bouwen.


In plaats daarvan wil Schiphol de komende jaren zo veel mogelijk nieuwe bestemmingen aan zijn netwerk toevoegen om de economische waarde van de luchthaven voor Nederland te vergroten. Luchtvaartmaatschappijen die nieuwe bestemmingen vanaf Schiphol gaan bedienen, kunnen daarvoor een premie krijgen. Tijdens de presentatie van de halfjaarcijfers liet Verboom weten dat er een stuk of 25 bestemmingen aan de bestaande 260 directe verbindingen mogen worden toegevoegd, bij voorkeur naar bruisende economische centra als India en China.

Dat is echter, zeker op dit moment, makkelijker gezegd dan gedaan. Deze zomer bedraagt de oogst aan nieuwe bestemmingen één: de Wit-Russische hoofdstad Minsk. De KLM-verbinding met de Indiase IT- boomtown Hyderabad werd begin dit jaar nog opgeschort wegens gebrek aan belangstelling.


Barre winter


Het komende winterseizoen belooft niet veel beter te worden. Hoewel de passagiersaantallen van huismaatschappij KLM in juli veel minder snel daalden dan in juni en ook het tempo waarin het vrachtvervoer afneemt vermindert, is er nog geen zicht op een kentering op Schiphol. Het aantal aanvragen voor starts en landingen voor het winterseizoen lag eind augustus met 159.800 vliegtuigbewegingen zo’n 7 procent lager dan rond dezelfde tijd vorig jaar. Dat blijkt uit gegevens van de stichting Airport Coordination Netherlands, die de aanvragen behandelt. Daarmee lag de jaarlijkse prognose van augustus op het laagste niveau in zeker vijf jaar. Met de faillissementsaanvraag van SkyEurope deze week, kon overigens een streep gezet worden door nog eens 1.186 vliegtuigbewegingen.


Schiphol zelf durft geen voorspelling te doen over de passagiersaantallen voor de rest van het jaar, maar de winst over 2009 zou tussen de 40 en 50 miljoen euro moeten uitkomen, mits de crisis niet verergert. Als Nijhuis het goed doet, kan 2009 als een overgangsjaar in de boeken en komt Schiphol concurrerender uit de malaise en kan het terrein terugwinnen. Als hij faalt, krimpt straks na de passagiersstromen onvermijdelijk ook het aantal bestemmingen dat vanaf Schiphol direct aan te vliegen is. Dan verdwijnt de kurk waarop Airport City drijft helemaal onder water.





[ wouter.van.bergen @reedbusiness.nl ]