dutch design | omslagartikel

dutch design | omslagartikel

Misschien valt het in Nederland nog mee, maar daarbuiten is Marcel Wanders alomtegenwoordig. In Europa lopen Italiaanse meubelfabrikanten als Cappellini en Boffi weg met zijn werk, hij richt over de hele wereld hotels, winkels en villa’s in. Zijn Knotted Chair, de klassieker waarmee hij in 1996 doorbrak, staat in het New Yorkse Museum of Modern Art. Businessweek noemde hem een van de European leaders of change , Elle zette hem op een voetstuk als Designer of the Year . De wereld ligt aan zijn voeten. En als overtreffende trap heeft Philippe Starck, in dollars en invloed gemeten de grootste naam in de designwereld, hem aangewezen als opvolger. 


Wanders is helemaal niet bescheiden, zegt hij zelf. “Maar bij die vergelijking voel ik me toch ongemakkelijk. Starck is een vriend van me, een concurrent, maar ook een superheld voor wie ik mijn pet drie keer afneem. Hij steekt zover uit boven de rest, dat ik het te veel eer vind als hij zich zo positief over mij uitlaat.”

Het viel niet mee om de boy wonder van het Dutch Design te pakken te krijgen; Wanders is altijd onderweg. Hij schat dat ruwweg 95 procent van wat hij bedenkt, ontwerpt en laat maken buiten Nederland wordt afgenomen. “Als ik eerlijk ben is de wereld groot en Nederland heel klein. Er is voor ons meer te halen en er gebeurt meer in de wereld. Als je mijn naam noemt in New York of Tokio, heb je meer kans op herkenning dan hier in Nederland.”

Hier in Amsterdam is hij druk met het managen van zijn studio. Als hij écht geconcentreerd met zijn eigen projecten aan de slag moet, doet hij dat in zijn studio in Dubai. Daar is hij elke twee maanden, twee weken achter elkaar. “Ik noem het een privéstudio, maar het is gewoon elke keer een andere hotelkamer. Meer dan een stuk papier en een pennetje heb ik niet nodig.”

Dat werk gaat inmiddels om meer dan een bank, een onmogelijk bijzettafeltje van kant of een vaas gemodelleerd naar een neuspulkje. Wanders doet interieurs, complete villa’s en hotels. Zelfs voor een eiland draait de Brabander zijn hand niet om: in Dubai ontwierp hij Nederland en Amsterdam, twee delen van de in zee opgespoten eilandengroep The World. “We doen in principe ontwerp, maar vervolgens doen we natuurlijk allerlei dingen die we niet horen te doen.”

Wanders geeft de wereld vorm, zichzelf incluis. Als hij onder de nok van het Westerhuis, een voormalig schoolgebouw in de Jordaan, aanschuift, draagt hij onder het lichte overhemd met wijd openstaand boord de kralenketting die zijn handelsmerk is. Gecontroleerde nonchalance: onder zijn licht grijzende krullen heeft hij een twelve o’ clock shadow , maar vergis je niet: elk interview wordt opgenomen en gaat het archief in.

In de studio een verdieping lager werken intussen meer dan 30 mensen zijn ontwerpen uit. Digitaal, maar ook in ateliers wordt er geknutseld aan prototypes, kleine series en unica. Alles onder strikte controle van de naamgever. “We zijn niet de beste studio in de wereld, we maken niet de beste ontwerpen, we maken míjn ontwerpen. Mijn persoonlijke gekte, ideeën en fouten komen in die projecten terug. Er is geen project dat begint zonder dat ik erbij ben, er is geen project dat de deur uitgaat zonder dat ik erbij ben. Ik ben daar behoorlijk heftig in.”

Op de begane grond is een showroom van Moooi gevestigd, het interieurlabel dat Wanders samen met Casper Vissers opzette om zijn ontwerpen en die van anderen zelf op de markt te brengen, en waarvan hij nog steeds mede-eigenaar en creatief directeur is. Het weergaloze restaurant dat Wanders ernaast gedroomd had is er niet gekomen. Daar gaapt nu nog een holle kies. “De vergunning was bedoeld voor beperkte horeca. Ik wilde het gaafste restaurant van Amsterdam, top-eten koppelen aan topdesign, maar dat kon niet. Nou, dan maar niet.”

Soms verandert wat hij aanraakt werkelijk in goud. Eens in de zoveel tijd kneedt hij hier in het Westerhuis een serie one minute sculptures . Die poppetjes worden verguld en gaan voor 800 euro de wereld over. Zo bouw je onder eigen naam een wereldmerk dat jaarlijks voor tientallen miljoenen omzet zorgt.

“Je kunt je werk als designer verschillend invullen. Ik vind het heel gaaf als je het doet door er voor heel veel mensen te zijn. Dat het veel mensen aanspreekt en de kwaliteit van het leven mede bepaalt. Als commercieel betekent dat het werk geen inhoud heeft, is het jammer. Als het commercieel is omdat het heel wezenlijk is en mensen er massaal waarde in zien, is dat fantastisch. Als je in staat bent daardoor met je bedrijf geld te verdienen, komt dat doordat je waarde toevoegt. Ik maak ook dingen die alleen virtueel bestaan. Miljoenen mensen hebben dat gezien in een tijdschrift, er een gevoel over gehad en hun wereldbeeld er mede aan ontleend. Dat is ook waarde, al leidt het niet tot omzet.”

Wanders gaat wat dat waarde toevoegen betreft over de grenzen van zijn eigen vak heen. De laatste tijd zet hij zich in voor Amsterdam als creatieve hoofdstad. Al meer dan tien jaar werkte hij vanuit Amsterdam, maar pas toen hij op zoek ging naar een nieuwe locatie leerde hij de stad kennen. “Ik zat als kunstenaar lang met een verrekijker op mijn hoofd naar de wereld om ons heen te kijken. Nu is Amsterdam een speerpunt voor ons.”

Voor zijn studio kocht hij samen met ontwikkelaar Aedes Real Estate een voormalig schoolgebouw, het Westerhuis. Tijdens zijn lobby om het in handen te krijgen, zag hij hoe de stad zijn zinnen had gezet op de creatieve industrie die een impuls moet leveren aan de economie van de stad en het hele land. Het Westerhuis doet nu ook dienst als ‘creatief bolwerk’ voor creatieve ondernemers.

Daarmee is het geen kunstenaarsbroedplaats, maar een hoogwaardig kantoorgebouw waar creatieve bedrijven marktconforme prijzen betalen. “Ik heb niets tegen broedplaatsen, en ook niet tegen mensen die doelen stellen in hun werk die niet financieel zijn. Maar het kan een uitdaging zijn zo professioneel te werken, dat je door je vak uit te oefenen een bedrijf kunt opbouwen.”

In september brengt Wanders een lijvig boek uit over de creativiteit van Amsterdam (zie kader op pagina 36). Dan is er nog de mede door hem opgerichte Club van Twaalf, waarin Wanders met elf andere succesvolle creatieven als architect Ben van Berkel, modeontwerpduo Viktor & Rolf en Hyves-oprichter Raymond Spanjar meedenkt over de toekomst van de stad. “Als we iets willen met de creatieve stad, kan het interessant zijn visie te krijgen van mensen die zelfstandig in staat zijn die creativiteit om te zetten in business.” Uit de Club komen grootse ideeën, zoals een enorm gebouw in de vorm van een windmolen, maar verwacht ook concrete aanbevelingen over dienstverlening en onderwijs.

Dat is na hotels en eilanden misschien nog een grotere uitdaging voor een topdesigner: hoe voeg je vanuit je vak waarde toe, die de omzet uit stoelen, lampen en interieurontwerpen ontstijgt? “De creatieve industrie is in het Innovatieplatform benoemd tot een van de zeven speerpunten van de Nederlandse economie. Ik vind het een feestje dat overheden en zakenmensen zoveel vertrouwen hebben in mensen zoals ik, maar ik zou het liever omdraaien. Zo’n sleutelgebied komt voort uit de gedachte dat de politiek en samenleving iets kunnen doen voor de creatieve industrie. Dat is lief bedoeld, maar de vraag is eerder: wat kunnen wij doen voor de samenleving?”

“Extra subsidie voor de creatieve sector betekent niet dat het morgen beter gaat met het land. De creatieve industrie is bezig met spelletjes maken, stoeltjes maken en allerlei andere creatieve uitingen. Maar we hebben al lang geleden besloten dat Nederland geen stoeltjesland is. We maken daar niet enorme omzet mee. We zouden als zevende speerpunt ons moeten bemoeien met die andere zes sleutelgebieden. Daar kunnen wij belangrijke waarde toevoegen.”

Zo’n fundamenteel onderscheid tussen de creativiteit waarmee R&D-afdelingen innoveren en zijn vak is er misschien niet. “Een creatief in een chemisch lab gooien, dat heeft geen zin. Maar als je elkaar twee jaar lang kunt informeren, kun je vast van elkaar leren.” Binnen de andere sectoren die het Innovatieplatform als kansrijk heeft gebrandmerkt, worden ook businessplannen bedacht. Waarom zouden daar niet wat creatieven naar kunnen kijken? “Ik vind het leuk niet de hele dag stoeltjes te tekenen, maar dingen te doen die ik nog niet kan. Ik werk en lees me in. In elke situatie kom ik met gedachten die vernieuwend zijn.”

“Er moet een manier zijn om creativiteit een plek te geven waar waarde kan ontstaan. Ik ben er veel over aan het nadenken hoe je dat kunt vormgeven. Daar ben ik nog niet uit. Maar aan de andere kant: wij zijn mafkezen, dat moet ook blijven.”





[ philip.bueters @reedbusiness.nl ]

dutch design | omslagartikel