Ontslaghausse

ontslaggolf | actueel

Het zal weinigen ontgaan zijn: de kredietcrisis zal na de zomer haar tweede jaar ingaan. Dat jubileum zal niet onopgemerkt voorbijgaan. Het Centraal Planbureau verwacht dat de werkloosheid dit jaar oploopt tot 5,5 procent, om volgend jaar te klimmen naar 9 procent. Als de planeconomen gelijk krijgen, zullen tussen nu en volgend jaar zomer 300.000 mensen zich op een nieuwe toekomst beraden.


Ditmaal is het menens. Want dat de tijd van het kaasschaven voorbij is, blijkt wel uit onderzoek van HR-consultant Mercer. Mercer voert sinds november vorig jaar een doorlopend onderzoek uit onder Nederlandse en Belgische HR-directeuren en topmannen naar de aanpak van de crisis. Volgens de meest recente resultaten, van mei dit jaar, maakt 58 procent van de bedrijven zich op voor een nieuwe ontslagronde, maar in veel gevallen is nog niet bekend hoe die eruit zal zien. Volgens M&A-directeur Sigrid Geens van Mercer houdt een groot deel van de onderzochte bedrijven er rekening mee dat de crisis in 2010 de markt zal vertragen. “De vraag is vooral hoe een bedrijf wil dat zijn personeelsbestand er over drie jaar uitziet. Deze zomermaanden denken de meeste managers daarover na. Ik denk dat daarom veel vakanties korter zullen zijn.”

Werknemers voelen dat zo langzamerhand ook wel aan. Geens: “Begin dit jaar maakten de meeste werknemers zich zorgen over hun pensioen en salaris. Nu luiden de vragen: ‘Heb ik straks nog wel een baan? Overleeft mijn bedrijf dit wel?’” Bij veel bedrijven weet het management daar te lang geen antwoord op te geven en een dergelijk trage communicatie is bedreigend voor de motivatie van werknemers. Bovendien levert het interne spanningen op – blijkens het onderzoek ervaren HR-directeuren de beperkte crisiservaring van hun topmanagers als net zo belemmerend voor hun werk als tegenstribbelende vakbonden.

Massaontslagen uitvoeren is dan ook geen eenvoudig werk. Het is niet vreemd dat veel managers de hulp van adviseurs als Mercer inroepen. In de consultancymarkt zien alleen de HR-adviseur en de vijf-voor-twaalf-reorganisatiespecialist hun markt nog groeien. Maar in hun kielzog zijn er nog meer bedrijfstakken die garen spinnen bij de naderende ontslaggolf.


1. Adviseurs


Want om advies zitten veel bedrijven verlegen. Na decennia groei is het massaontslag voor menig manager een nieuw fenomeen. Niet iedere manager weet raad met tegensputterende vakbonden en onwillige ondernemingsraden. Dergelijk advies valt te halen bij outplacementbureaus.


Die branche was volgens branchevereniging Nobol vorig jaar goed voor een omzet van 63,5 miljoen euro. Outplacement of redeployment , zoals het ook vaak genoemd wordt, is alles wat een dienstverlener kan doen om een of meerdere boventallige medewerkers zo snel mogelijk aan een nieuwe betrekking te helpen. Volgens Mygell Isselt, salesdirecteur van Manpowers outplacementdochter Right Management, begint dat al in het voortraject. “Wij adviseren directeuren bij het aanzeggen van ontslag. Want er komt nogal wat bij kijken: je moet de ondernemingsraad meekrijgen, met de vakbonden om de tafel en bij dit alles is ook de HR-directeur betrokken. Wij trainen leidinggevenden daarin.”

Als de directeur voldoende is geholpen bij de ontslagaanzegging, begint een geheel nieuw adviestraject, ditmaal met de boventallige werknemers. Die krijgen eerst een soort omgekeerd sollicitatiegesprek met een coach, om het slechte nieuws te verwerken. Die coach gaat daarbij alle carrièreopties na. In individuele trajecten – tot vorig jaar betroffen de meeste outplacementtrajecten boventallige enkelingen, nu zijn het steeds vaker complete afdelingen – kreeg zo’n ontslagen werknemer een reeks trainingen om beter te leren solliciteren, cv’s op te maken en zichzelf te presenteren.

Voor veel bedrijven mag outplacement dan een sociale manier zijn om hun loyale personeel de wacht aan te zeggen, niet iedere werknemer is ervan gecharmeerd. Dat merkt Marjolein ten Hoonte, bij Randstad directeur van outplacementdochter HR Solutions: “Het komt altijd als een klap. De meeste ontslagen werknemers zien de vertrekpremie als een genoegdoening. En een outplacementtraject voelt nogal eens als het mislopen van vertrekgeld. Het kan even duren voordat werknemers zich daar overheen hebben gezet.”

2. Verzekeraars


Waar die wil niet is, is nog altijd een wet. Werknemers die hun huid zo duur mogelijk willen verkopen, doen er goed aan hun ontslag aan te vechten. Daarvoor bestaat de rechtsbijstandverzekering. Die geniet sinds drie jaar – alsof de werkzame bevolking het onheil al zag aankomen – een groeiende populariteit. Tussen 2006 en 2008 nam het aantal voor rechtsbijstand verzekerde gezinnen toe van 43 tot 48 procent. Omgerekend kunnen 3,5 miljoen gezinnen, zo’n 7,6 miljoen mensen, de hulp van een raadsheer inroepen. Volgens verzekeraar Arag, met Das en Centraal Beheer de grote namen in de rechtsbijstandbranche, stijgt het aantal polisaanvragen nog altijd. Het aantal hulpverzoeken stijgt echter nog harder. Nu al rapporteert Arag een groei van 60 procent ten opzichte van vorige zomer in de bijstandsaanvraag.


3. Juristen


In vacaturebanken is de arbeidsrechtjurist dan ook een gezochte verschijning. Volgens Maruca Overdijk, bestuurslid van de Vereniging van Arbeidsrechtadvocaten Vaan, een 600 leden tellende specialistenvereniging, hebben haar vakgenoten het sinds vorig jaar “ontzettend druk”.


Dat was tot vorig jaar wel anders, stelt Overdijk, die bij de Maastrichtse praktijk Boels Zanders werkt. “Toen moest ik persoonlijk de boer op om zaken te krijgen.” Het heeft alles te maken met een wetswijziging in 2006. Sindsdien is het niet meer nodig een arbeidsovereenkomst door de kantonrechter te laten ontbinden om voor een WW-uitkering in aanmerking te komen. Een zogeheten vaststellingsovereenkomst volstaat nu. Gevolg: het aantal gedwongen ontslagen dat voor de kantonrechter kwam, is met 44 procent teruggelopen. Vorig jaar bereikte dat aantal met 52.000 zelfs een historisch dieptepunt.

Overigens staat het elke werknemer vrij om zijn eigen verweer te voeren, met of zonder de hulp van een advocaat. Vanwege de toenemende populariteit van rechtsbijstandsverzekeringen zijn er steeds minder werknemers die het risico willen lopen om de al gauw enkele duizenden euro’s kostende advocaat zelf te betalen. Toch kan het voor een werknemer verstandig zijn om te dreigen met een individuele procedure tegen de werkgever. Overdijk: “Ook werknemers zonder rechtsbijstand hoeven meestal niet de advocatenkosten te betalen. Werkgevers schikken namelijk veel liever dan dat ze een inhoudelijke zaak aangaan. In die schikking zijn bijna altijd de advocatenkosten inbegrepen.”

4. Bankiers


En daarmee zijn we terug bij de bron van de crisis. Want een ontslaguitkering komt al gauw neer op enige tienduizenden euro’s netto. Buiten de enkelingen die hun zwaar bevochten ontslagvergoeding opsouperen aan een lange vakantie of sabbatical, zullen de meeste ontvangers hun vertrekpremie op een spaarrekening deponeren.


En daar wordt bij veel banken gretig naar uitgekeken. Een gemiddelde ontslagvergoeding bedraagt enkele tienduizenden euro’s. Naar schatting zal het komende jaar 3 tot 5 miljard euro in sloten op de markt komen. Vorige maand rapporteerde De Nederlandsche Bank al dat Nederlanders sinds vorig jaar mei een grove 40 miljard euro extra oppotten. Zo kan de banksector ook van de ontslaghausse profiteren.


[ Wilbert.Geijtenbeek @reedbusiness.nl ]