Rik van der Kooi kon het niet meer aanzien, die witte sokken en sandalen van zijn baas. Goed, de kledingstijl binnen Microsoft is casual. Maar dit was toch geen gezicht voor een topman van het bedrijf, vond de Nederlander. Dus stuurde hij een e-mail naar diens secretaresse: kun jij daar niets aan doen? Tot Van der Koois opluchting laat de man zijn sokken en sandalen nu af en toe thuis.


Geen Amerikaan die het in zijn hoofd zou halen om zijn baas op het uiterlijk aan te spreken. Maar Van der Kooi (42) staat als corporate vice president en chief financial officer (cfo) van de Online Services Division hoog op de ladder bij Microsoft in Redmond, Washington. En hij is een Nederlander. “De directheid van Nederlanders wordt binnen het bedrijf gewaardeerd”, weet Van der Kooi.

De hoogstgeplaatste Nederlander binnen het hoofdkantoor van Microsoft is een van de ongeveer 40 Nederlanders die er werken. Het concern heeft zo’n vijftien van hen de afgelopen vier jaar naar Redmond gehaald: lokaal talent werd schaars, maar het aantrekken van buitenlanders is ook onderdeel van een nieuwe Microsoft-strategie om de markt voor de softwareproducten uit te breiden. Omdat het bedrijf tegenwoordig ruim de helft van de omzet buiten Amerika genereert, heeft het personeelsleden nodig die begrijpen hoe die markten in elkaar zitten. “Microsoft wordt steeds meer een multinational”, zegt Van der Kooi. “Het is niet meer zo’n Amerikaans bedrijf als tien jaar geleden.”


testmarkt


Nederland is om twee redenen belangrijk: het is qua omzet de tiende grootste markt – al is dat vooral omdat een aantal multinationals aanzienlijke hoeveelheden software koopt – en het is een testmarkt voor nieuwe technologieën. “Het adapteert deze snel”, zegt Van der Kooi. “In Duitsland weet je na vijf jaar nog niet of een nieuwe technologie aanslaat.”


Van de bijna 100 nationaliteiten die bij Microsoft in Redmond werken, behoren de Nederlanders, net als de Fransen, Chinezen en Indiërs, tot de succesvolste, zegt Van der Kooi. Behalve om hun directheid – de bedrijfscursus ‘kort en bondig communiceren’ doorstaan ze met vlag en wimpel – staan Nederlanders goed aangeschreven om hun internationale oriëntatie, pragmatisme, doenersmentaliteit, vasthoudendheid, brede visie, inhoudelijke sterkte, resultaatgerichtheid en bereidheid nieuwe ideeën te proberen. Voor zover bekend is er dan ook geen Nederlander onder de duizenden ontslagen werknemers in Redmond begin dit jaar. Daarbij pakken Nederlanders makkelijk hun boeltje op om zich in de VS te vestigen.

De hoofdcampus van Microsoft (adres: 1 Microsoft Way) ligt aan de Eastside, de verzamelnaam voor de kapitaalkrachtige nieuwbouwvoorsteden van Seattle. Bijna 100 bleke kantoorgebouwen staan verspreid op 10 vierkante kilometer, tussen weelderige bossen met fluitende vogels. Wandelpaden leiden langs sportvelden en gecoiffeerde heggen en bomen. Er is zelfs een winkelcentrum, The Commons, waar werknemers koffiedrinken, hun bankzaken regelen en hun fiets laten repareren.

Elke dag arriveren hier 41.000 mensen, sommigen in de groen-witte Connector-bussen van Microsofts eigen busdienst. Allemaal hebben ze de beruchte interview loop doorstaan: een dag vol sollicitatiegesprekken. Jarenlang stond Microsoft bekend om de soms wel heel absurde vragen die op sollicitanten werden afgevuurd, zoals: hoe worden M&M’s gemaakt? Of: ontwerp met een onbeperkt budget een badkamer voor Bill Gates zonder met hem te overleggen.

Die tijd is voorbij, maar sollicitanten kunnen nog steeds vragen verwachten als: hoeveel Windows-exemplaren zijn er in de wereld? Het cijfer zelf is niet belangrijk, wel de manier waarop de sollicitant het antwoord beredeneert.





geen valse start


“Er hoeft maar één manager ‘nee’ te zeggen en je ligt er meteen uit. Het is erop of eronder”, zegt Roger Waterval (39), live meeting program manager . Hij kwam in 2007 op eigen initiatief naar Redmond.


Hoewel Nederlanders zo’n sollicitatieaanpak niet van huis uit gewend zijn, juichen ze die nu allemaal toe. “Je wordt geconfronteerd met je eigen keuzes: wil ik deze baan echt?”, zegt Waterval. Paul ter Horst (36), software design engineer in test in de National Language Group, werd van 9 tot 17 uur ondervraagd. Hij ziet een ander voordeel: “Je maakt geen valse start.”

Dat is vooral belangrijk als werknemers uit andere landen worden overgehaald. Microsoft hoest voor hen alle verhuiskosten op; een gemiddelde verhuizing van een Nederlander kost 70.000 dollar. Ook qua secundaire arbeidsvoorwaarden vallen ‘Microsofties’ in een gespreid bedje. Met een goede ziektekostenverzekering, pensioen en ouderschapsverlof is er weinig verschil tussen Microsoft en een Nederlands bedrijf.

Nederlanders komen bij de softwaregigant vooral terecht in marketing- en salesbanen, omdat ze daarin bij Microsoft Nederland al carrière hebben gemaakt. Maar ze blinken eveneens uit in financiën en design. De oplettende gebruiker van Microsoft-producten ziet die Nederlandse invloed af en toe: op de dag dat de zoekmachine Bing live ging, was de openingspagina gesierd met een foto van oer-Hollandse molens.

De overstap van Microsoft Nederland naar de hoofdvestiging – met zeven divisies, onderverdeeld in honderden groepen – is voor sommige Nederlanders wel overweldigend. “Je bent al drie tot zes maanden bezig om te snappen wat ze aan het doen zijn en hoe ze dat doen”, zegt Waterval.

“Ik voelde me het eerste jaar een radertje in deze corporate omgeving”, zegt René van der Vlugt (39), worldwide launch lead voor Windows 7. “Zo word je soms ook behandeld.” Al heeft hij nu een wereldwijde rol, alles zelf doen zoals in Nederland is er niet meer bij. “Ik bereid dingen voor een executive voor. En als ik iets een week uitstel, moet ik dat aan 200 mensen uitleggen.” De schaal leidt ook tot een eindeloos aantal vergaderingen en schrikwekkende hoeveelheden e-mails: Van der Vlugt ontvangt 700 berichten per dag.

Vanwege ruimtegebrek brengen sommige werknemers, zoals Ter Horst, hun dagen door in een grijs, kaal kantoor zonder ramen, een soort bezemkast. “De regel is dat je zo begint”, grinnikt Ter Horst. “Na een aantal jaren stroom je door naar een kantoor met ramen.”





het nieuwe werken


Een schril contrast met Nederland, waar 450 Microsoft-personeelsleden in een open, lichte ruimte op Schiphol werken. Sinds anderhalf jaar wordt er Het Nieuwe Werken uitgetest. Deze door Nederlanders bedachte filosofie bepaalt dat niemand een eigen bureau heeft, wat de flexibiliteit en transparantie moet vergroten en de kosten moet verlagen. De theorie, die in de VS Workplace Advantage heet, is om financiële en culturele redenen op nog maar een paar plekken in Redmond geïntroduceerd. Eén daarvan is gebouw 37, waar een open ruimte op de begane grond dienstdoet als kantine en werkplek.


Maar de grootte van de Microsoft-campus heeft ontegenzeggelijk voordelen: er is verregaande specialisatie en professionaliteit. Werknemers krijgen veel ruimte hun baan in te vullen en taken naar zich toe te trekken, meent Waterval. “In Nederland heb je die diepgang niet. Daar vond ik al het werk op elkaar lijken. Je moet hier juist ergens in uitblinken, het gaat om je toegevoegde waarde.” Van der Kooi: “Als jij een mooi plan hebt, proberen ze je niet in een hokje te drukken maar iets ermee te doen.”

Nederlanders loven de vele mogelijkheden die er binnen de onderneming zijn om van baan te veranderen en hogerop te komen. Het is wel aan de werknemers zelf om die kansen te grijpen. “Het is darwinistisch, het bedrijf wil zien hoe gemotiveerd je bent”, zegt Marja Koopmans (37), marketing leader in de Startup Business Acceleration Group. “Je moet bijvoorbeeld zelf een mentor binnen het bedrijf zoeken.” Vrouwen krijgen evenveel kansen als mannen, merkte ze, mits ze fulltime werken. De druk om dat te doen is hoog. “Tot op bepaalde hoogte is het gelijkspel. Ik word hier voor vol aangezien en niet als de moeder van drie kinderen. Ik hoor van mijn vriendinnen in Nederland weleens andere verhalen.”

Van der Kooi is het beste Nederlandse voorbeeld van de doorgroeimogelijkheden binnen Microsoft. Hij begon er zijn carrière in 1999, toen een recruteerder hem bij General Motors in Londen weglokte. Als financieel directeur in Nederland en Parijs had Van der Kooi regelmatig vergaderingen met Steve Ballmer, destijds aankomend ceo. Die hoorde hem uit over zijn meningen en visie. “Achteraf gezien waren dat examens”, beseft Van der Kooi. “Hij wilde zien of ik voor andere posities geschikt was.”




glazen plafond


Sinds drie jaar werkt Van der Kooi in Redmond samen met de ceo. Als cfo is de Nederlander verantwoordelijk voor alle financiële zaken binnen de Online Services Division, inclusief fusies en acquisities. Kan hij als buitenlander nog hoger komen of is er een glazenplafond?


“Nee, dan was ik er al lang tegenaan gelopen”, zegt Van der Kooi, die de zevende van de negen managementlagen heeft bereikt. De cfo boven hem is een Nieuw-Zeelander. “Ballmer is de ultieme meritocraat. Als jij de beste bent, word je het. Omdat Microsoft steeds meer een multinational wordt, zullen er ook meer en meer buitenlanders in de top komen.”

Van der Kooi leidt zelf een team van 100 mensen, die samen 20 nationaliteiten hebben. In sommige groepen zijn Amerikanen zelfs een minderheid. Binnen Microsoft werken bijvoorbeeld zo veel Indiërs dat “er op een zomeravond meer cricket dan honkbal wordt gespeeld”, aldus Van der Vlugt.

Microsoft stuurt werknemers die niet met de vele cultuurverschillen kunnen omgaan naar een cursus, maar over het algemeen werken de mensen in deze melting pot prima met elkaar samen, zeggen de Nederlanders. Ze zijn enthousiast over de internationale werksfeer. “Het brengt een bepaalde dynamiek met zich mee die mensen creatiever maakt”, vindt Carel Talens (47), global field engagement manager Licensing Technologies.

Het zijn echter niet de nuchtere Hollanders die uitblinken in creatief denken. Dat zijn, niet gehinderd door realistische overwegingen, de Amerikanen. Hun volksaard zit Nederlandse Microsofties op meerdere manieren in de weg, zeggen ze. Ze kunnen zichzelf niet verkopen en zijn belabberde netwerkers. “De Fransen zijn daar juist briljant in”, zegt Van der Kooi. “Wij houden onze kritiek niet voor ons. Nederlanders komen hoog door hun capaciteiten en de bereidheid het goede te doen voor het bedrijf, maar door hun gebrek aan diplomatie zetten ze de laatste stap niet. Je moet die Nederlandse directheid en koppigheid doseren. Ik heb daar ook moeite mee.”





hiërarchie


Wat Nederlandse Microsofties eveneens zwaar valt: de hiërarchische werkcultuur en de individualistische werksfeer. In eigen land zijn collega’s vaak vrienden. Bij Microsoft gaat de deur van het eigen kantoor ’s ochtends dicht en wordt alles per e-mail afgehandeld. “In Nederland is het belangrijk dat je goed kunt samenwerken en consensus zoekt”, zegt Waterval. “Maar hier interesseerde het niemand een biet dat ik het cement in de groep wilde vormen. Daar heb ik geen enkele positieve feedback op gekregen.”


Debbie van Leeuwen (34), die net acht maanden marketing manager bij Network Service Providers is, kan er moeilijk aan wennen. “Ik mis het om als team samen te werken”, verzucht ze.

“Mensen bij Microsoft nemen hun werk erg serieus, iedereen wil heel hard werken om een goed product te maken”, zegt Ter Horst. “Volgens mij staat dat vriendschappen in de weg. De drempel om iets geks te doen is vrij hoog.” Maar die cultuur is dankzij de Nederlanders aan het veranderen. Talens, al negen jaar in Redmond, organiseert regelmatig uitjes voor collega’s. “Ik vind dat het gezellig moet zijn. Even elkaar op een andere manier leren kennen, de teamspirit opkrikken. Ik merk dat dat goed wordt gewaardeerd.” En Van der Vlugt loopt, als een van de weinigen, regelmatig binnen bij de vicepresident van zijn groep. “Ik denk dat hij het prettig vindt, want die mensen zitten vaak in een ivoren toren.”

De Europanen binnen Microsoft beïnvloeden de onderneming waar uitputtende werkweken jarenlang de norm waren, op nog een manier: het bedrijf legt steeds meer nadruk op een goede balans tussen werk- en privéleven. Nee bedankt, zeggen de meeste Nederlanders dan ook als het gaat om terugkeren naar Microsoft in eigen land. Dat zou een zware overgang zijn na een paar jaar “zo dicht bij het vuur” te hebben gezeten, zegt Van der Vlugt. “Mensen werken hier aan een product dat bijna iedereen over de hele wereld kent of gebruikt. Dat is toch heel bijzonder.”




[ Hélène Schilders ]