De positie van minister van Financiën, vicepremier en PvdA-leider Wouter Bos is niet benijdenswaardig. Met een gapend begrotingstekort, een zich verdiepende economische crisis en dramatische opiniepeilingen, is zijn manoeuvreerruimte beperkt. Alleen als de kredietcrisis oplaait kan Bos zich opnieuw profileren als redder des vaderlands en wellicht zijn populariteit herstellen, luidt de wrange conclusie van ons artikel over Nederlands belangrijkste minister.


Voor politieke tegenstanders mag dat reden tot vreugde zijn, voor Nederland is een vleugellamme Bos een ramp. De verzwakte Nederlandse economie en de lege staatskas vereisen een heldere visie op de toekomst, gekoppeld aan krachtig kabinetsbeleid. Beide ontbreken. Het is een gegeven dat Bos in de huidige politieke constellatie een onmisbare, maar ook de zwakste schakel vormt. Het kabinet is daardoor niet in staat een op de toekomst gerichte visie te ontwikkelen en struikelt voortdurend over de waan van de dag. Na de vakantie zal blijken dat fundamentele keuzes onvermijdelijk zijn. Dat betekent ook dat Bos moet kiezen: is hij een gewoon PvdA-leider, of is hij een staatsman?

Er zijn drie grote thema’s waarover het kabinet zich moet buigen: de kosten van de sociale zekerheid, de stabiliteit van het financiële stelsel, en investeringen in onderwijs en wetenschap. Om met het eerste te beginnen: in 2008 werd 27 procent van het bbp (159 miljard euro) besteed aan sociale beschermingsuitkeringen. Dat is een belachelijk hoog percentage en zal de komende jaren door de vergrijzing en de recessie explosief stijgen. Ons systeem is te duur. Drastische versobering is noodzakelijk, evenals verhoging van de AOW-leeftijd. Het is een heldere keuze: gebeurt het niet, dan moeten de belastingen omhoog of we lenen geld. In beide gevallen zadelen we volgende generaties met het probleem op.

Een andere heldere keuze betreft het verhogen van de investeringen in onze toekomst, dus in onderwijs en wetenschap. In alle internationale rankings is Nederland op dat gebied gezakt. En niet, zoals vaak wordt gebagatelliseerd, omdat Aziatische landen zoveel beter zijn geworden. Ook ten opzichte van Denemarken, Noorwegen, Duitsland en Finland presteert het Nederlands onderwijs slechter. Onze onderwijsuitgaven zijn relatief het laagst van alle Oeso-landen. Op het gebied van onderzoek is het nog erger. Duitsland bijvoorbeeld steekt de komende jaren 18 miljard éxtra in fundamenteel wetenschappelijk onderzoek. Nederland niets.

Het kabinet kiest tot nu toe voor handhaving van de status quo. Dat is een keuze voor middelmatigheid. De kiezer zal dat niet belonen. Het zal Bos zeker niet redden. Zoals gezegd, hij moet kiezen. En dat vereist lef.


[ arne.van.der.wal @Reedbusiness.nl ]