lyondellbasell | ondernemen

Het zijn spannende tijden voor de bijna 17.000 personeelsleden van LyondellBasell. Op 15 augustus moet het nieuwe bestuur van het bedrijf, dat eind vorig jaar voor de Amerikaanse onderdelen surseance aanvroeg én kreeg, een herstructureringsplan voorleggen aan de rechter in New York.


Zeker is dat er zo’n 3.000 banen bij het concern verdwijnen. Met 2.000 leveranciers worden geen zaken meer gedaan, 20 kantoren en onderzoekscentra sluiten hun deuren en zeker 10 fabrieken gaan dicht. Klappen kunnen ook in Nederland vallen, waar LyondellBasell zo’n 900 mensen heeft werken, op 3 sites (Botlek, Maasvlakte en Moerdijk) en op het hoofdkantoor in Rotterdam. Net als in Duitsland en de VS is er in Nederland een regeling waarbij werknemers vrijwillig kunnen vertrekken. Of dat de voorbode is van meer onheil, is nog onduidelijk. “Waar er fabrieken sluiten en wanneer dat zal zijn, is nog niet bekend”, laat het concern weten.

Zo spectaculair als de deconfiture van General Motors is die van LyondellBasell niet. GM is groter, heeft meer werknemers, meer historie, en de auto’s van GM spreken meer tot de verbeelding dan het polypropyleen en polyethyleen van LyondellBasell – hoe belangrijk de kunststoffen ook zijn, bijvoorbeeld voor de autoindustrie. Maar met een omzet van 50,7 miljard dollar (2008) is LyondellBasell ook gewoon een reus. Eén die zijn problemen zelf heeft gecreëerd.

De chemiegigant ontstaat in 2007 wanneer Basell, eigendom van de magnaat Len Blavatnik, voor bijna 14 miljard dollar branchegenoot Lyondell koopt. Het grootste deel van dat bedrag wordt geleend van een aantal banken, waaronder ABN Amro, dat ruim 3 miljard in de overname steekt. Van meet af aan torst het nieuwe concern een schuld van 22 miljard dollar.

Door die schuld belandt het concern kort na het uitbreken van de kredietcrisis in zwaar weer. Veel van de 60 sites in 19 verschillende landen halen niet de bezettingsgraad die nodig is om quitte te draaien. Andere chemieconcerns kampen met hetzelfde probleem, maar zijn solide gefinancierd. Voor de Amerikaanse tak van LyondellBasell wordt surseance aangevraagd. Een speciale chief restructuring officer (cro) krijgt begin dit jaar 180 dagen de tijd om een herstelplan te maken.

Al snel daarna krijgt het bedrijf met een aantal hedgefondsen te maken. Zij kopen langlopende, oude schulden uit de prefusietijd van Basell op die op de schuldenmarkt voor een spotprijsje te koop zijn. Als ze een flink deel van zo’n oude schuld bezitten, kunnen ze een vuist maken. Ze kunnen dan eisen dat ze vooraan de rij met schuldeisers komen, in plaats van achteraan. Ze kunnen zelfs aansturen op een faillissement. Normaliter hebben schuldeisers daar geen belang bij, maar als de hedgefondsen een verzekering hebben afgesloten tegen een faillissement van LyondellBasell hebben zij dat wel. De uitkering van die verzekering levert dan veel meer op dan de kosten voor het kopen van de oude schulden. Het zijn praktijken waarvan alleen gieren enthousiast worden, maar ze zijn legaal – bij GM doen hedgefondsen soortgelijke pogingen.

LyondellBasell pareert de aanval door ookvoor een paar Europese dochters surseance aan te vragen. Zo blijven die onderdelen buiten het bereik van de hedgefondsen. Ook een tweede aanval van de fondsen, ditmaal om te profiteren van een grote herfinancieringsoperatie, wordt afgeslagen.





Afgeschud

De hedgefondsen mogen dan zijn afgeschud, de crisis is dat natuurlijk niet. Sinds de surseance-aanvraag is het concern verplicht maandelijks cijfers te publiceren van de onderdelen waarvoor faillissement is aangevraagd. Die cijfers maken duidelijk dat het eerder dieper dan minder diep in de problemen zit. Zo is het Amerikaanse deel van het concern (grofweg het voormalige Lyondell) er in 2009 nog geen maand in geslaagd operationeel positief te draaien: de kosten (exclusief rente, afschrijvingen, belastingen en voorzieningen) zijn hoger dan de omzet.


Over het Europese deel (grofweg Basell) dat de helft kleiner is en dat grotendeels buiten de faillissementsaanvraag valt, zijn geen maandelijkse cijfers beschikbaar. Maar er zijn geen reden om aan te nemen dat het Europese deel beter draait dan het Amerikaanse. Zo hebben twee van de drie Nederlandse vestigingen een tijd stilgelegen, vanwege vervroegde onderhoudsbeurten.

Aan de top van LyondellBasell is het nu om een plan te presenteren dat het bedrijf uit de malaise moet halen. Die top is trouwens ook grotendeels vernieuwd. Naast de cro is er sinds mei een nieuwe chief executive officer afkomstig van oliegigant ConocoPhillips, en een nieuwe chief operating officer . De contouren van het plan zijn bekend. Opvallend is dat er met geen woord wordt gerept over verkopen van fabrieken en installaties. Blijkbaar heeft het management de overtuiging dat er in de huidige crisis geen site te verkopen is, of dat een verkoop in financieel opzicht geen zin heeft. Dat betekent dat het concern binnen afzienbare tijd een stuk kleiner zal zijn. De creatie van een dominante West-Europese fabrikant van bulkchemicaliën lijkt in elk geval deels mislukt.

Of de man achter dat streven, de magnaat Blavatnik, ook de grote verliezer is, is daarmee nog niet gezegd. Blavatnik begon een paar jaar geleden met het kopen van aandelen Lyondell. Toen hij Basell een bod liet doen op Lyondell kocht Basell ook die eerder door Blavatnik gekochte aandelen. Een lucratieve zaak voor Blavatnik. Mogelijk is hij ook actief met het goedkoop opkopen van schulden van LyondellBasell.

Een verliezer is in elk geval Royal Bank of Scotland, dat de LyondellBasell-portefeuille overnam van ABN Amro. In tegenstelling tot een aantal andere banken dat bij de koop van Lyondell betrokken was, heeft RBS de schulden van LyondellBasell niet doorverkocht. De bank schreef eind vorig jaar al een miljard af op het chemieconcern, en daar zal het niet bij blijven. Mogelijk profiteert RBS wel van zijn deelname aan het dure boedelkrediet.

Wat er van LyondellBasell uiteindelijk overblijft, is ongewis. Uitvoering van de huidige plannen betekent dat de gigant ongeveer eenvijfde van zijn omvang verliest. Of dat genoeg is om de crisis door te komen, is de vraag. Na de crisis doemt nog een gevaar op. In het Midden-Oosten wordt driftig gewerkt aan grote nieuwe installaties voor de productie van bulkchemicaliën. Dat wisten Blavatnik en de banken ook al toen Basell Lyondell kocht. Maar inmiddels is de markt niet meer dezelfde en zal een gehavend LyondellBasell de concurrentie met die nieuwkomers moeten aangaan.





[ koos.schwartz @reedbusiness.nl ]