De soap Porsche

Het Wirtschaftswunderis in Duitsland bijna vergeten, de iconen van de naoorlogse wederopbouw zijn onsterfelijk. De bolle Volkswagen Kever motoriseerde de Duitse massa, de happy few gingen picknicken in een elegante Porsche 356. Voor beide wagens tekende een Porsche: stamvader Ferdinand voor de Kever, zoon Ferry voor de sportieve afgeleide.


Niet alleen oer-Porsches staan stijf van de Kever-onderdelen, ook vandaag worden de Porsche-SUV Cayenne en de toekomstige vierzits- Panamera gebroederlijk gebouwd door Porsche en Volkswagen. Bij de laatste is Porsches kleinzoon Ferdinand Piëch president-commissaris, in Zuffenhausen is zijn neef Wolfgang Porsche oppertoezichthouder. Met zulke banden zou het dikke mik moeten zijn tussen Porsche en Volkswagen. Toch zorgt hun samengaan voor een soap zonder weerga.

Het begon in september 2005. Porsche, geleid door Wendelin Wiedeking, stapte in Volkswagen. Het wonderkind dat Porsche in de tien jaar daarvoor had opgevijzeld van zieltogend familiebedrijfje tot de meest winstgevende autobouwer ter wereld presenteerde het als een defensieve zet. De reusachtige maker van Volkswagens, Audi’s en meer stond er beroerd voor en dreigde een prooi te worden voor hedgefondsen. Wiedeking moest zijn belangrijkste technologiepartner ‘helpen onafhankelijk en succesvol te blijven’.

Porsche als redder? Zeker toen Wiedeking zijn belang uitbouwde tot boven de 30 procent en in 2007 een verplicht, halfslachtig bod moest doen op de rest van de aandelen, gaf dat te denken. Deutschland AG is prima, maar waren de nazaten van Ferdinand niet gewoon bezig hun erfgoed bijeen te vegen?

Nou is Volkswagen geen vennootschap die je zomaar even koopt. Ferdinand Porsche liet zijn oer-Kever ontwerpen in de nazitijd als Kraft durch Freude -wagen. Na de oorlog werd hij onder toezicht van de Britten uit de mottenballen gehaald, en bij de privatisering van Volkswagen Wolfsburg werd in 1960 bepaald dat werknemers belangrijke zeggenschap hielden en dat geen aandeelhouder meer dan 20 procent van het stemrecht kon krijgen. Aan het 20-procentsbelang van deelstaat Nedersaksen waren ook nog eens bijzondere vetorechten verbonden. Dat bewuste VW- Gesetz maakte van Volkswagen een onneembare vesting.

Maar ook de familie Porsche is een verhaal apart. De nazaten zijn verdeeld over de Porsche-clan, nazaten van stamvader Ferdinands zoon Ferry, en de Piëchs, kinderen en kleinkinderen van dochter Louise Piëch. Samen verdelen ze de helft van de aandelen en al het stemrecht in Porsche, en samen bezitten ze nog een Oostenrijkse Porsche-holding die een van de grootste autohandelaars van Europa is. Dat betekent niet dat de neuzen ook altijd dezelfde kant opstaan.

De 72-jarige Ferdinand Piëch ligt op dit moment overhoop met neef Wolfgang Porsche en het grootste deel van zijn familie. Toen vorig jaar de overname van Volkswagen door Porsche een uitgemaakte zaak leek, sloeg Piëch, die in feite al sinds 1993 de dienst uitmaakt in Wolfsburg, aan het manipuleren. Hij weigerde macht over te geven aan Porsche of Wiedeking en verdomde het in te stemmen met elk besluit in die richting. Dat zijn familie hem nog niet heeft gewipt, moet wel te danken zijn aan het vetorecht van Nedersaksen.

Wiedeking hield er intussen van begin af aan rekening mee dat Brussel geen spaan heel zou laten van de VW-wet. Hij bleef Volkswagen-stukken kopen. Zelf noemde hij het een schaakspel: ‘Elke zet is zorgvuldig gepland, maar we doen ‘m pas als het economisch zinvol is. Dat maakt sommigen misschien gek, maar dat vinden we wel plezierig.’ Wiedekings beursspel leidde inderdaad tot waanzin. Toen Porsche op een goede zondag in oktober 2008 aankondigde dat het zijn VW-belang had vergroot tot 42,6 procent, met opties op nog eens 31,5 procent van de VW-aandelen, raakten beleggers, die hadden gespeculeerd op een koersdaling, in paniek. Het joeg de koers in een dag tijd op van 200 euro tot boven de 900 euro. Dergelijke uitslagen leverden Wiedeking zoveel miljarden op dat het bouwen van snelle auto’s bijzaak leek. Porsches papieren halfjaarwinst kwam in januari uit op 7,3 miljard euro, tweemaal zoveel als de omzet.

Voor de buitenwacht gold Wiedeking als winnaar, zeker toen Duitsland de on-Europese stembarrière uit de VW-wet schrapte. Dat gebeurde afgelopen december, in januari had Porsche de meerderheid in Volkswagen binnen. Hoe hoog de prijs daarvoor was, kwam in maart naar buiten. Door de kredietcrisis was Porsche aan het eind van zijn financiële uithoudingsvermogen geraakt. Om het belang in Volkswagen tot 51 procent op te schroeven, had het 23 miljard uitgegeven en een nettoschuld opgebouwd van 9 miljard euro. De VW-wet was dan wel aangepast, Nedersaksen hield zijn vetorecht. Dat maakte Wiedekings masterplan – de leningen na een geslaagde coup afbetalen met kasgeld van Volkswagen – onmogelijk.




Piëch dicteert


Omdat commerciële banken niet verder wilden gaan dan een kredietlijn van 10 miljard moest Wiedeking met de pet in de hand op zoek naar krediet. Jarenlang dreef hij de spot met bedrijven die steun zochten bij de staat. Nu klopte Porsche zelfs bij staatsbank Kreditanstalt für Wiederaufbau aan voor geld. De grootste afgang was wel het noodkrediet van 700 miljoen dat Volkswagen Porsche verstrekte. Wiedeking eet dus genadebrood. En Piëch dicteert, als sterkste partij, de meeste voorwaarden waaronder Volkswagen en Porsche samengaan.


Jazeker, het is uitgerekend een jongensdroom van de tirannieke VW-baas dat hij Volkswagen en Porsche kan verenigen. Maar dan wel met Volkswagen als overnemende partij en Porsche als tiende merk van de stal. Was Volkswagen in 2005 nog een stumper, inmiddels heeft het de beste kaarten in handen om heelhuids uit de kredietcrisis te komen, en in een moeite door de klimaatcrisis erbij. Met Wiedeking had Piëch het al langer gehad, hij is furieus dat zijn tegenstrever doorging met het beurcasino, toen de kredietcrisis losbarstte. ‘De familie heeft zijn eigendom moeten verpanden, wezenlijk eigendom. Dat waren we nooit van plan geweest.’

Wiedeking deed zijn uiterste best een overname door Volkswagen af te wenden. Hij sleepte er als troostprijs een ‘verstandshuwelijk’ uit, ofwel een fusie. Dat was begin mei, en sindsdien zijn de families Piëch en Porsche met die andere grootaandeelhouder, Nedersaksen, in gesprek over een ‘samensmelting’ van beide ondernemingen.

De financiële risico’s bij Porsche zijn daarbij een heet hangijzer. Die probeerde Wiedeking op te lossen door aandelen uit te geven aan het oliestaatje Qatar. Piëch zou zich daar lang tegen hebben verzet, omdat het Wiedeking een sterkere positie biedt bij de machtsverdeling rond de fusie. Inmiddels lijkt Porsche doende om een flink pakket VW-aandelen over te doen aan de Arabieren. Officieel bevestigen de Porsches en Piëchs in persberichten hun grote en harmonieuze instemming met de fusie.

Of daarbinnen nog plaats is voor Wendelin Wiedeking? De Porsches hebben hem lang de hand boven het hoofd gehouden, maar waarschijnlijk houdt Wiedeking de eer aan zichzelf. Voor het geld hoeft hij niet onder VW-bazen te werken. Bewijzen dat hij met een topfitte David een Goliath kan inpalmen, lukt hem nooit meer. Maar de manier waarop Wiedeking Porsche heeft gered, maakt hem onsterfelijk genoeg.





[ philip.bueters @reedbusiness.nl ]