Zweden op drög knäckebröd

zweden | economie

Terwijl de rest van Europa kopje onder gaat in de ergste recessie in decennia, kan Zweden zich ‘troosten’ met het feit dat het Scandinavische land ‘slechts’ in de ergste recessie sinds begin jaren negentig zit. In 1991 en 1992 maakte Zweden een eigen bankencrisis mee. De regering in Stockholm pakte dat zo goed aan dat de Zweden sinds het uitbreken van de financiële crisis vaak aangehaald worden als lichtend voorbeeld. Het land dat vanaf 1 juli 6 maanden lang voorzitter van de Europese Unie (EU) is, laat echter ook zien dat de prestatie van destijds geen garantie is voor blijvend economisch succes. 


Net als de rest van Europa lijdt de Zweedse economie enorm onder de huidige financiële crisis. In het eerste kwartaal kromp de economie met 6,5 procent vergeleken met een jaar eerder. Daarmee is Zweden hekkensluiter in Scandinavië. De werkloosheid is in mei omhoog geschoten en uitgekomen op 9 procent.

De export neemt de helft van het Zweedse bruto binnenlands product (bbp) voor zijn rekening. Door de diepste recessie van de wereldeconomie in decennia en het instorten van de wereldhandel is ook de vraag naar Zweedse auto’s en machines ingestort. In 2008 waren die twee categorieën goed voor 47,3 procent van de export.

Als gevolg daarvan moeten veel bedrijven in hun personeel snoeien. Autofabrikant Volvo heeft meer dan 10.000 werknemers in Zweden ontslagen. In reactie daarop zijn “de crisisbewuste Zweedse consumenten meer gaan sparen”, aldus Johanna Jeansson, een econome van de Zweedse Nordea bank. Meer sparen gaat ten koste van de consumptie, wat de economische groei verder afremt. Voor dit jaar verwacht Jeansson een daling van de consumptie met 1,5 procent.




Angst


Net als Nederland is ook Zweden voor zijn bbp vooral van de export afhankelijk. Maar waar Nederland zich kan troosten met de gedachte dat het ergste van de crisis waarschijnlijk achter de rug is, moet Zweden nog steeds vrezen voor grotere rampspoed. De reden is een zware economische aardbeving 450 kilometer verder op, in het kleine Letland. Het 2,4 miljoen inwoners tellende EU-land, dat in 2006 nog piekte met een groeicijfer van 12 procent, scheert momenteel langs de rand van een faillissement (zie kader). En laten Zweedse banken er de grootste leningverstrekkers zijn. Er is haast geen Letse hypotheek of bedrijfslening te vinden waar geen blauw-geel stempeltje op zit. Zweedse banken kunnen vaarwel zeggen tegen een groot deel van hun uitstaande leningen. Kredietbeoordelaar Fitch Ratings schat, naar eigen zeggen conservatief, dat de prijs voor Zweden kan uitkomen op 5 procent van het bbp, ofwel bijna 25 miljard euro. 


Banken mogen zich dan wel verre hebben gehouden van riskante Amerikaanse beleggingen, de blootstelling aan de inmiddels hard leeglopende Baltische zeepbel liegt er niet om. 17 Procent van alle uitstaande leningen van Swedbank zijn in Letland. Bij concurrent SEB is dat 13 procent. Riksbank, de Zweedse centrale bank, stelt dat de Zweedse banken dit en volgend jaar in het gunstigste geval 170 miljard kronen, circa 16 miljard euro, zullen moeten afschrijven. In het ergste geval loopt dat op tot 400 miljard kronen, bijna 28 miljard euro.

Hoewel de Zweedse banken vergeleken met de Nederlandse relatief klein zijn – eind 2008 waren de vier grootste fors kleiner dan ING (zie grafiek) – is hun belang voor de Zweedse economie niet kleiner dan dat van ING voor de Nederlandse economie.




Zwakke jaren


Anders Borg, de Zweedse minister van financiën, windt er geen doekjes om. ‘Het is duidelijk dat de crisis in Letland Zweden zal raken’, zei hij recent in een interview. Hoe groot de schade ook wordt, geen enkele Zweedse bank zal het veld moeten ruimen. ‘Als er verliezen zouden zijn die het bankenkapitaal fors verlagen, zullen wij met geld over de brug komen en de banken herkapitaliseren. Als de verliezen nog groter worden, staan wij klaar om de banken over te nemen’, aldus Borg. 


Na een kortstondige nationalisatie van Zweedse banken tijdens de bankencrisis in 1992 veerde de Zweedse economie snel weer op. Kromp de economie in 1993 nog met bijna 3 procent, in 1994 en 1995 noteerde die een plus van telkens 4 procent. Zo makkelijk komt het land er in deze crisis niet vanaf. De werkloosheid zal dit jaar nog oplopen naar 11 procent, zo verwachten economen van SEB. In 2010 klimt dat percentage nog verder. “De Zweedse export bestaat vooral uit machines en gezien de economische problemen in het buitenland en gedaalde investeringen daar, is het vooruitzicht voor de Zweedse exporteurs dit jaar heel slecht”, stelt Jeansson (Nordea). De economie zal dit jaar krimpen met 6 procent, voorspelt het Internationaal Monetair Fonds (IMF).

Daarna zullen de Zweden lang moeten wachten voordat de situatie enigszins normaliseert. Het IMF stelt somber dat ‘Zweden een van de laatste landen kan zijn die uit de recessie komt, zelfs wanneer rekening wordt gehouden met de omvangrijke steunmaatregelen’. Jeansson meent dat door de forse stijging van de werkloosheid “de Zweedse economie enkele zwakke jaren tegemoet zal gaan”.

Van lichtend voorbeeld dreigt Zweden in korte tijd een van de prominente Europese slachtoffers te worden van de recessie. Het kan verkeren. Kort na het faillissement van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers in september vorig jaar maakte Bo Lundgren, Zweedse minister van financiën in 1992 en de held van de bankencrisis destijds, een tour door de VS. Met trots mocht hij er wanhopige bankiers en beleidsmakers uitleggen hoe uit de crisis te komen. Wie had toen gedacht dat hij nog geen jaar later eenzelfde rondgang door Zweden zou moeten houden?





[ EDin.mujagic @reedbusiness.nl ]

[ Eric.vandenoutenaar @reedbusiness.nl ]