Fusiekoorts in mijnbouw

mijnbouw | actueel

Reuring in de wereld van de grote mijnbouwers. Zo’n anderhalf jaar nadat ’s werelds grootste mijnbouwconcern BHP Billiton bekendmaakte dat het de op een na grootste mijnbouwer, Rio Tinto, wilde overnemen, is het nu het Zwitsers-Engelse Xstrata dat ambitieuze plannen heeft. 


De op drie na grootste mijnbouwer (naar omzet gemeten) wil fuseren met Anglo American, de nummer 5. Met een gezamenlijke omzet van 37 miljard euro (2008) zou deze combinatie ongeveer net zo groot zijn als Rio Tinto. Ze zou maar een fractie kleiner zijn dan BHP Billiton, dat vorig jaar ruim 40 miljard euro aan omzet haalde.

Of de fusie doorgaat, is nog onduidelijk. Xstrata wil, maar Anglo American niet. Eerst liet het Zuid-Afrikaans-Engelse bedrijf weten dat er gesprekken met Xstrata waren, maar dat er niets was besloten. Een paar uur later was de toon verhard: een fusie is niet in het belang van onze aandeelhouders. Daarbij zijn de voorwaarden die Xstrata stelt ‘absoluut onacceptabel’, aldus het bedrijf van topvrouw Cynthia Carroll.

De bal ligt nu bij Xstrata. Volgens Financial Times bood Xstrata een aandelenruil aan en wilde het geen premie betalen op de huidige koers van Anglo American. Dikke kans dus dat het bod niet meer was dan een inleidende beschieting. In dat geval is het niet uitgesloten dat Anglo American overstag gaat als Xstrata zijn bod verhoogt.

Probleem is wel dat Xstrata krap bij kas zit. Het concern, dat tien jaar geleden nog Südelektra AG heette en voornamelijk actief was in Latijns-Amerika, heeft zich sinds 2001 onder een nieuwe leiding opgewerkt tot een gigant. Een serie aandelenemissies én een reeks overnames hielpen daarbij.

Maar die expansiedrift heeft zijn prijs. Net als de andere mijnbouwers kreunt Xstrata onder de crisis. Begin dit jaar haalde het 6 miljard dollar op met een claimemissie. Een deel daarvan werd besteed aan een overname van een kolenmijn in Colombia, een groter deel aan het terugdringen van de schuld. Xstrata, dat eind 2008 ook een herfinanciering van zijn schulden met de banken uitonderhandelde, heeft nog een nettoschuld van zo’n 13 miljard dollar.

Of de fusie nu doorgaat of niet, het lijdt nauwelijks twijfel dat de concentratietrend in de mijnbouw doorgaat. Dat is slecht nieuws voor al die landen en bedrijven die grondstoffen en metalen nodig hebben voor essentiële zaken als stroom en verwarming (kolen), staal (ijzererts, cokeskolen), roestvrij staal (nikkel) en kabels (koper). Als het aantal aanbieders kleiner wordt, pleegt de onderlinge concurrentie eerder af dan toe te nemen. De kans dat grondstoffen en metalen duurder worden, is groot. De kans dat een paar dominante bedrijven hun gedrag op elkaar gaan afstemmen eveneens. Dat wordt wat eng als het gaat om cruciale grondstoffen en metalen.




Opgelucht


Veel afnemers haalden eind vorig jaar dan ook opgelucht adem toen Marius Kloppers, de Zuid-Afrikaanse topman van BHP Billiton, zijn poging om Rio Tinto over te nemen staakte. Staalfabrikanten waren content, omdat beide bedrijven samen anders 36 procent van de markt voor ijzererts in handen zouden hebben gehad. Afnemers van koper en aluminium hieven het glas omdat de combinatie BHP Billiton-Rio Tinto op die markten de grootste aanbieder zou zijn geworden.


Groot was de opluchting in China, ‘s werelds grootste afnemer van ijzererts. Het Chinese aluminiumbedrijf Chinalco probeerde de overname én een extreme afhankelijkheid van ‘BHP-Tinto’ te voorkomen door het met Rio Tinto op een akkoordje te gooien. Chinalco bood samenwerking en een flink investeringsbedrag aan en kon in ruil daarvoor bijna 20 procent van de aandelen Rio Tinto in handen krijgen. Nadat BHP Billiton zijn overnamepoging had gestaakt, staken aandeelhouders van Rio Tinto een stokje voor het samenwerkingsplan met de Chinezen. Zij vonden de deal niet aantrekkelijk genoeg.

Uiteindelijk kwamen BHP Billiton en Rio Tinto toch tot een akkoord. Zij besloten hun activiteiten in ijzererts in West-Australië te bundelen en onder te brengen in een joint venture waarin beide bedrijven een belang hebben van 50 procent. BHP Billiton betaalt daar 6 miljard dollar voor.

Of die joint venture er komt, valt overigens nog te bezien. Eurofer, de Europese belangenorganisatie van staalfabrikanten, heeft de kwestie aangekaart bij de Europese Commissie. Volgens Eurofer zal er in de praktijk weinig verschil zijn tussen het oorspronkelijke overnameplan van BHP Billiton en de huidige joint venture in West-Australië.

Met de joint venture wordt de positie van de drie grootste producenten van ijzererts (het Braziliaanse Companhia Vale do Rio Doce hoort daar ook bij) te sterk, zo stelt de staalclub. Dat deze organisatie bij eurocommissaris Neelie Kroes op zijn minst een luisterend oor zal vinden, is zonneklaar. Waar de Australische en de Amerikaanse kartelautoriteiten geen bezwaar maakten tegen de overname van Rio Tinto door BHP Billiton, deed de Europese Commissie dat wel. Van Kroes had de overname alleen door mogen gaan als de combinatie een deel van haar Europese activiteiten zou afstoten.


Megaconcern


Een fusie tussen Xstrata en Anglo American is op het oog minder omstreden dan het megaconcern dat zou zijn ontstaan als BHP-chef Kloppers zijn zin had gekregen. De combinatie is kleiner dan wat Kloppers eerder in zijn hoofd had. Bovendien overlappen de activiteiten van Anglo American en Xstrata elkaar maar voor een deel.


Toch zou ook deze combinatie op een aantal terreinen zeer groot, zo niet dominant zijn. Dat geldt voor platina (waarin Anglo American nu al de grootste is), voor diamanten, voor chroom en voor zink. Xstrata en Anglo American zouden samen verder de op een na grootste zijn in koper, en een sterke positie hebben in kolen. Als er uit industriële hoek verzet komt tegen deze fusie, zal dat uit die hoeken moeten komen. De Europese staalindustrie heeft er minder van te vrezen.

Er zit nog wel een ander interessant aspect aan de plannen van Xstrata. Met 35 procent van de aandelen in handen is het Zwitserse Glencore grootaandeelhouder van de mijnbouwer. De private Zwitserse onderneming is een van ‘s werelds grootste handelaars in grondstoffen, metalen, mineralen en landbouwproducten. Glencore distribueert bijvoorbeeld alle nikkel die Xstrata produceert en neemt ook veel andere metalen van Xstrata af. De huidige ceo van Glencore is commissaris bij Xstrata, de vorige ceo is al jaren president-commissaris van Xstrata. De banden tussen Xstrata en Glencore, dat vorig jaar een omzet had van ruim 150 miljard dollar, zijn dus nauw.





Spanning


Die relatie vormt een interessant aspect waarnaar de Europese Commissie zeker zal kijken – als de fusie doorgaat. Glencore heeft zelf ook nog enkele mijnen. Behalve ‘Brussel’ zou ook de regering van Zuid-Afrika de fusie kunnen beïnvloeden. De activiteiten van Xstrata en Anglo American overlappen elkaar vooral in dat land. Een grootscheepse banenreductie in de mijnsector is niet iets waar de nieuwe Zuid-Afrikaanse regering enthousiast van zal worden. De werkloosheid in het land is toch al hoog.


En als de plannen van Xstrata niet doorgaan? Dan is het een kwestie van tijd voordat mededingingsautoriteiten zich opnieuw over een fusie of overname in de mijnbouw zullen moeten buigen. Nu al schrijven Britse zakenkranten dat Vale do Rio Doce met spanning uitkijkt naar de afloop van Xstrata’s poging om Anglo American over te nemen. De Brazilianen zouden willen toeslaan als de fusiepoging op niets uitloopt en hun doel zou Xstrata heten.[ koos.schwartz @reedbusiness.nl ]