| actueel

Het vertrouwen onder Europese consumenten en het bedrijfsleven bevindt zich op het hoogste punt in een half jaar tijd, bleek onlangs uit een enquête van de Europese Commissie. Dat was voor veel economen nog een stukje van de puzzel die ‘economisch herstel’ heet. De aandelenkoersen bivakkeren ook op hoge niveaus die in maanden niet zijn gezien. In Nederland veerde het consumentenvertrouwen in mei voor de tweede maand op rij op. Mei was ook voor de stemming onder de zakelijke dienstverleners een goede maand. Loert het herstel om de hoek of is het een valse start?


Wanneer economen in een optimistische bui zijn, hebben ze de neiging alle informatie positief te interpreteren. Ook in slechte cijfers zoeken ze een positief aspect. Neem de olieprijs. Een vat olie kostte begin deze maand bijna 70 dollar. Zo duur was olie niet geweest sinds het einde van 2008. Gedurende de meimaand steeg de olieprijs met 30 procent, de sterkste stijging in één maand tijd sinds 1974. Die stijging is voor veel economen geen gevaar voor het prille herstel, maar een teken dat de vraag naar olie zal toenemen door economische opleving.




Jaren ellende


Hans-Werner Sinn, president van economisch onderzoeksinstituut CESifo uit München, behoort niet tot het kamp van de optimisten. Hij spreekt eerder van een stabilisering van de val dan van een aanstaande opleving in Europa. FEM sprak met hem tijdens de achtste Munich Economic Summit in de Beierse hoofdstad. Dat is een jaarlijkse besloten bijeenkomst voor academici, beleidsmakers en politici, georganiseerd door CESifo en BMW Stiftung Herbert Quandt.


Het zou niet voor het eerst zijn dat de verwachtingen te ver vooruit zijn gelopen op de ontwikkelingen in de economie. Sinn wijst erop dat uit de Ifo-index van mei blijkt dat ruim 7.000 managers en ondernemers in Duitsland hebben aangegeven slechts minder mensen dan gepland te ontslaan en de productie minder sterk te verminderen. Maar het blijft een vermindering, aldus de Duitse econoom. Die Ifo-index is een toonaangevende index over de stand van zaken en de vooruitzichten voor de economie. Elke maand kijken beleggers en economen reikhalzend uit naar de verschijning ervan.

Sinn is niet de enige vooraanstaande econoom die waarschuwt voor te veel optimisme. Als voormalig centrale bankier die tussen 1979 en 1987 alles en iedereen tartte en met gevaar voor eigen leven – hij kreeg talloze dreigbrieven en één keer wist een boze, bewapende Amerikaan tot de deur van zijn kantoor door te dringen – ten koste van een diepe recessie de inflatie versloeg in de VS, geniet Paul Volcker veel aanzien onder economen en op Wall Street. Volcker, tegenwoordig hoofd van het Economic Recovery Board van de Amerikaanse president Barack Obama, zei deze week tijdens een lezing in New York dat ‘volledig herstel pas over enkele jaren’ valt te verwachten. De huidige recessie zal ‘de langste en misschien zelfs de diepste zijn sinds de Tweede Wereldoorlog’.

In een eerder interview met FEM zei Volcker al dat het “waarschijnlijk is dat de Amerikaanse economie behoorlijk wat tijd nodig zal hebben om terug te keren naar het pad van sterke economische groei. Dat proces kan enkele jaren duren.”
 Chief financial officers (cfo’s) in Europa, de VS en Azië zijn ook somber gestemd, blijkt uit de kwartaalenquête van de Amerikaanse Duke University en de Nederlandse Universiteit van Tilburg. De cfo’s verwachten dat de economische malaise op zijn minst de rest van dit jaar zal aanhouden. Zij zijn van plan de productie terug te schroeven en mensen te ontslaan (zie ook pagina 20).

De stemming is vooral onder Europese cfo’s bedroevend. Waar hun Aziatische en Amerikaanse collega’s optimistischer zijn vergeleken met een kwartaal eerder en redelijk vroeg in 2010 het economische herstel zien beginnen, verwachten Europese cfo’s dat het herstel in Europa over twaalf maanden zal beginnen. Ook zijn ze een stuk negatiever over de toekomst.

Sinn ziet nog een reden voor aanhoudende economische malaise. Volgens de veruit meest gerenommeerde Duitse econoom hebben banken wereldwijd tot nu toe ongeveer 1.000 miljard dollar aan giftige leningen afgeschreven. De Duitser is niet onder de indruk van dat gigantische bedrag en wijst erop dat volgens schattingen van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) 4.100 miljard afgeschreven zal moeten worden. Dat betekent dat banken overal ter wereld nog een lange weg te gaan hebben. En zolang hun boeken niet schoon zijn, is elk herstel tot mislukken gedoemd.




Olie spelbreker


Het IMF voorspelde in zijn World Economic Outlook van april dat de wereldeconomie dit jaar met 1,3 procent zal krimpen. De Nederlandse economie zal 4,5 procent afslanken. Daarbij heeft het IMF gerekend met een gemiddelde olieprijs van 52 dollar per vat dit jaar. De prijs van de euro in dollars zou tussen 1,27 en 1,34 schommelen. Een euro kost nu ruim 1,41 dollar.


Stephen Hull, een econoom van Nomura bank, een wereldwijd opererende Japanse bankgigant, verwacht dat de koers zal oplopen naar 1,50 dollar. Hans Redeker, hoofd-econoom van BNP Paribas, verwacht ook dat de euro de komende maanden nog sterker zal worden. Een dure euro remt het herstel af doordat die Europese producten duurder maakt in het buitenland. Uit berekeningen blijkt dat elke keer dat de euro 6 procent wint ten opzichte van belangrijke wereldvaluta’s zoals de dollar, het Britse pond en de Zwitserse frank, het voelt alsof de Europese Centrale Bank de rente met 1 procentpunt heeft verhoogd.

Valutakenners verwachten dat de dure euro het herstel van de economie in de eurozone zal frustreren, en dat de euro als gevolg daarvan later dit jaar zal verzwakken. Maar zelfs dan, is de communis opinio onder valutastrategen, eindigt de Europese munt dit jaar op 1,36 ten opzichte van de dollar. Als dat uitkomt, zal het een stuk hoger zijn dan de koers die het IMF heeft gebruikt in zijn toch al sombere voorspellingen voor de Nederlandse economie. Geen wonder dat de economen van Rabobank inmiddels een min van 6 procent voor 2009 in hun spreadsheets hebben staan. Minister van Financiën Wouter Bos gaf onlangs ook aan rekening te houden met een krimp van om en nabij de 5 procent.

De officiële voorspelling van het Centraal Planbureau (CPB) is nog steeds een krimp van 3,5 procent. Aangezien het CPB daarbij gerekend heeft met een olieprijs van 44 dollar en een eurokoers van 1,32, is de kans groot dat wanneer het CPB op 16 juni met de nieuwe voorspellingen over economische groei en werkloosheid komt, die een behoorlijk stuk richting de sombere voorspelling van Rabobank zullen verschuiven. Dat zal weer grote gevolgen hebben voor alle andere voorspellingen. Ter herinnering: de huidige verwachting van het CPB is dat de werkloosheid zal oplopen van 420.000 in 2008 naar 800.000 in 2009 en nog verder in 2010. Hoe groter de krimp, hoe meer werklozen er zullen zijn.

Terwijl Hans-Werner Sinn spreekt van een stabilisering van de economische val, glijdt Nederland dieper in het recessiemoeras. Dat betekent niet dat de situatie in Nederland erger zal zijn dan in de landen om ons heen. Wellicht zijn de voorspellers al die tijd te optimistisch geweest. Al weken geleden bleek dat de Duitse economie ook dieper zal zakken. Het is bepaald geen geheim dat de Nederlandse economie meedeint met de Duitse.





[ edin.mujagic @reedbusiness.nl ]