Zalm op miljardenjacht

abn amro | financieel

De nood is hoog bij ABN Amro. De nieuwe bestuursvoorzitter Gerrit Zalm heeft naar verwachting enkele miljarden nodig om de kapitaalpositie van zijn bank op te vijzelen. Hij deed daarvoor een openlijke oproep aan zijn enige aandeelhouder, minister Bos van Financiën. Een van de redenen om nu extra geld te vragen, is dat binnenkort 8 miljard euro naar Santander gaat. Bij de opsplitsing van ABN Amro kocht de Spaanse bank Banco Real en Antonveneta. De opbrengst heeft Santander nog steeds tegoed.

Op het eerste gezicht lijkt de kapitaalpositie van de gezamenlijke onderdelen van de ABN Amro Groep dik in orde. Sterker nog, uit de cijfers over het eerste kwartaal van 2009 blijkt dat de kapitaalratio’s zijn verbeterd. De zogenoemde tier 1-ratio (de verhouding tussen het kernvermogen en naar risico gewogen investeringen) steeg ten opzichte van eind 2008 van 10,9 procent naar 12,7 procent. Dat is ruim boven de door De Nederlandsche Bank (DNB) gestelde norm van 9 procent.

Schijn bedriegt. De balans van het ABN Amro dat straks na de opsplitsing achterblijft, balanceert op het randje van het toelaatbare. Het afbraakproces van de ABN Amro Groep is na de overname door Royal Bank of Scotland (RBS), Fortis en Santander nog steeds niet afgerond. Toch zal Zalm er niet rouwig om zijn dat de onderdelen van RBS eind dit jaar officieel worden afgesplitst. In het eerste kwartaal van 2009 boekte de RBS-onderdelen een verlies na belastingen van 928 miljoen euro. Daar stond tegenover dat de Schotse bank 3 miljard aan kapitaal heeft bijgestort, maar dat geld blijft van RBS.

In de handen knijpen

Om een helder beeld te krijgen van de kapitaalpositie van banken, hebben de toezichthouders de ouderwetse leverage ratio weer van stal gehaald. Dit cijfer is een indicator voor de hoeveelheid schuld in verhouding tot het eigen vermogen. De Autoriteit Financiële Markten en de Europese denktank Centre for European Policy Studies zijn van mening dat een getal tussen de 30 en 50 onverantwoord hoog is. Het ABN Amro van de Nederlandse Staat zit daar met een stand van 29 per eind maart 2009 gevaarlijk dicht tegenaan.

Het kapitaalprobleem wordt nog groter. Zalm heeft van minister Bos de opdracht gekregen ABN Amro samen te voegen met Fortis Bank Nederland. Het door de Nederlandse Staat gekochte deel van het geplaagde Fortis staat er nog veel slechter voor. Eind december (de bank publiceert geen kwartaalcijfers) had de leverage ratio een alarmerende omvang van 61. Als die banken straks worden samengevoegd, zal er veel geld bij moeten om de verhouding op een acceptabel niveau te krijgen.

Een ander probleem is de slechte deal met Deutsche Bank. In juli 2008 sloot het toenmalige Fortis met het mes op de keel een overeenkomst met de Duitse grootbank voor de verkoop van de HBU en een aantal bankkantoren. Eurocommissaris Kroes eiste de verkoop vanwege mogelijke oneerlijke concurrentie op de Nederlandse zakelijke markt. Fortis sloot de overeenkomst voor 709 miljoen euro, het boekverlies op de transactie is 300 miljoen euro.

Deutsche Bank had destijds een slimme extra voorwaarde bedongen. ABN Amro zou het kredietrisico blijven lopen voor 10 miljard euro aan leningen. Dit komt er in de praktijk op neer dat ABN Amro extra kapitaal moet reserveren voor leningen die de bank niet meer zelf in de boeken heeft staan. Nu door de financiële crisis steeds meer kredieten met problemen kampen, neemt de druk op het kapitaal alleen maar toe. Daar komt bij dat DNB in het afgelopen jaar hogere eisen is gaan stellen aan de minimale kapitaalpositie. Fortis zei destijds dat het totale kostenplaatje van de transactie uitkomt op ongeveer 900 miljoen euro. Zalm mag nu in zijn handen knijpen als hij daarmee wegkomt. Niet voor niets wil de bestuursvoorzitter dolgraag nieuwe voorwaarden afspreken. Daarbij riskeert hij een nog groter boekverlies. Maar alles is beter dan risico te lopen over de leningenportefeuille van een andere bank.

Hoeveel Zalm aan Bos gaat vragen is niet bekend. Wel is duidelijk dat de kapitaalpositie aan alle kanten onder druk staat. Uit de kwartaalcijfers blijkt dat ABN Amro flink meer voorzieningen heeft moeten treffen dan een jaar geleden. In het eerste kwartaal van 2009 werd 252 miljoen euro toegevoegd aan de voorzieningen. Een jaar eerder was dat nog 88 miljoen euro.

Een lichtpuntje is dat de spaarders, gelokt door aantrekkelijke rentepercentages, weer langzaam terugkeren. In de periode van eind december 2008 tot eind maart 2009 haalde ABN Amro per saldo 8 miljard euro extra aan spaargeld op. Dat neemt niet weg dat de problemen bij de bank nog lang niet voorbij zijn. Door de concurrentie op de spaarmarkt staat de rentemarge onder druk. Daar komen de kosten voor de integratie met Fortis Bank Nederland nog bovenop. Fortis schatte de reorganisatielasten meer dan een jaar geleden op 1,5 miljard euro.

Wouter Bos heeft er veel voor over om van ‘zijn’ bank een succes te maken. Toen hij in november 2008 aankondigde dat hij Fortis en ABN Amro wilde samenvoegen, sprak hij de ambitie uit een ‘nieuwe sterke Nederlandse bank’ te maken. In de marge van de persconferentie liet hij toen al doorschemeren dat hij bereid is zijn portemonnee te trekken als Zalm daarom vraagt. Zijn taak is nu de Tweede Kamer ervan te overtuigen dat het noodzakelijk is weer een paar miljard euro in een Nederlandse bank te steken. Dat zal hem niet makkelijk afgaan, maar in de huidige markt is er weinig keus.

[ corina.ruhe @reedbusiness.nl ]