Rookgordijn

tabaksindustrie | actueel

Even genoot Tonny van Haperen landelijke bekendheid. Als eerste van een reeks horecabazen kreeg hij een strafzaak aan zijn broek, op overtreding van het rookverbod. Vorige week sprak het Bossche gerechtshof hem vrij. Van Haperen is zelfstandig kroegbaas, heeft geen personeel om tegen tabaksrook te beschermen en is volgens het hof daarom soeverein om zijn café tot rokerskroeg te verheffen. In zijn Bredase Café Victoria staan de asbakken weer op tafel. En niet alleen daar – op de website van Quote kondigden de drie horecamagnaten Sjoerd Kooistra, Won Yip en Laurens Meyer aan het personeel van hun grotere gelegenheden tot mede-eigenaar te promoveren om juridisch ook zo’n ‘kleine kroeg’ te worden. Daarvoor voorspelde Meyer een ‘hele trukendoos’ open te trekken. Nog geen jaar na de invoering staat het complete rookverbod op losse schroeven.


Zo hebben een handjevol muitende kleine kasteleins toch maar mooi iets teruggedraaid wat een jarenlange lobby van de grote en machtige tabaksindustrie nooit is gelukt om tegen te houden. Het was de vindingrijkheid van de kleine ondernemer die het staatsapparaat krakend wist te keren.

Het lijkt te mooi om waar te zijn, en dat is het ook: achter de kroegbazen die nu hopen hun dalende omzetten weer te zien herstellen, wrijven de andere belanghebbenden in hun nog schone handen. Maar achter het rookgordijn heeft de tabaksindustrie de gedagvaarde horeca-eenpitters rijkelijk van advies voorzien.




Muitende Kasteleins


De voor het gerecht gesleepte kroegbazen Van Haperen in Breda en Gerhard Sannes in Groningen worden juridisch bijgestaan door Stichting Red de Kleine Horeca. Deze stichting, vorig jaar opgericht bij de invoering van het rookverbod, betaalt de dure advocaat van de kroegbazen. Er zijn hechte banden tussen deze stichting en de tabaksindustrie. Red de Kleine Horeca staat onder voorzitterschap van Jaap Brandligt, een Amsterdamse zelfstandige adviseur/coach, maar de oprichter, penningmeester en woordvoerder is Ton Wurtz. Wurtz, die net als zijn medebestuurder vooral een ‘consumptieve horeca-achtergrond’ heeft, is zelfstandig public-affairsadviseur (lees: lobbyist) en lid van een keur aan stichtingen en clubs, waaronder de selectiecommissie van Rita Verdonks eenmanspartij Trots op Nederland, die zich blijkens haar website in november vorig jaar tegen het rookverbod keerde. In 2004 richtte Wurtz de one-issuepartij Respect.nu op, waarmee hij deelnam aan de Europese verkiezingen om zo de Nederlandse Tabakswet vanuit Brussel te kunnen ondermijnen. Hij haalde 0,1 procent van de stemmen.


Wurtz is een oude bekende in de wereld van tabakslobbyisten en kent de industrie op zijn duimpje. Wurtz’ meest bekende functie is namelijk die van oprichter en enig voorzitter van de Stichting Rokersbelangen. Die stichting is de uitlaatklep van het pro-rokenstandpunt, en Wurtz is in de positie om alle dingen te zeggen, die de gemiddelde tabakslobbyist niet meer kan of durft te zeggen. Bij elke debatavond waar Stivoro of Clean Air Nederland worden uitgenodigd, is Wurtz degene die stelt dat de ‘gestigmatiseerde’ rokers de ‘paria’s van de maatschappij’ zijn geworden.

Zijn stichting is sinds de oprichting in 1993 financieel afhankelijk van de tabaksindustrie. Maar ook in zijn strijd voor de belangen van de kleine kroegbaas heeft Wurtz hulp – in natura – gehad van tabaksbedrijven. Het groepje kleine kroegbazen dat handjedrukte met Justitie, wist verrassend goed hoe de Nederlandse wetgeving er in het ideale geval moest uitzien. Zo heeft de Groninger kroegbaas Gerhard Sannes van Café De Kachel het voortdurend over het Duitse rookverbod.

Voor de tabakslobby is de Duitse situatie het grote voorbeeld. In verscheidene deelstaten heeft de rechter het rookverbod in de horeca onwettig verklaard en daarmee het roken weer mogelijk gemaakt. Dergelijk juridisch advies zou tonnen kosten, maar enkele tabaksbedrijven doen het er gratis bij, zolang ze maar op de hoogte worden gehouden van wat Wurtz’ stichting bereikt.

Dat de industrie Wurtz adviseert, erkent Willem Jan Roelofs, voorzitter van de Stichting Sigarettenindustrie (SSI), het gezamenlijke branche- en lobbyorgaan van de sigarettenproducenten. “Wij hebben suggesties gedaan over posities die hij kan innemen. Dat gaat niet gepaard met geld, maar met kennis.”

Vooral producent British American Tobacco (BAT) is gebaat bij het succes van Wurtz’ missie. Het bedrijf bezit 80 procent van de sigarettenautomaten in de horeca en heeft volgens woordvoerder Cees Foet goede banden met de retailers. BAT hielp Wurtz om de Tabakswet zo rekkelijk mogelijk te interpreteren. Foet: “Wij hebben de kennis en expertise. Neem nou het geval van café De Balk. Die verzonnen zelf om hun tap in de muurkast te zetten en verklaarden zo het hele café tot rookruimte. Wij hebben gekeken naar wat er binnen de wet exact mogelijk was.”

Aan geld voor dergelijk juridisch advies hebben de sigarettenproducenten geen gebrek. Met ultra-efficiënte sigarettenmachines die zich nauwelijks nog ontwikkelen, steeds hogere accijnzen en daarmee gelijk stijgende winstmarges, heeft de industrie veel te besteden, maar steeds minder beschikbare potjes daarvoor. Tabaksreclame is sinds 2004 verboden en ook veel marketingactiviteiten liggen aan banden.




Bedelrondje


BAT is dan ook in arren moede begonnen met het bekostigen van de bouw van rookruimtes in grote horeca. Volgens Foet heeft de industrie enkele tientallen vooral grote horecagelegenheden van een rookruimte voorzien. Voorbeelden zijn uitgaanstempel Paradiso in Amsterdam en de tegenovergelegen Heineken Hoek aan het Leidseplein. En niet alleen BAT betaalt, ook Imperial Tobacco en Japan Tobacco betaalden mee aan de aanleg van een rookruimte in het Haagse Nieuwspoort, het middelpunt van kettingrokende Kamerleden en parlementair journalisten.


Het is dan ook niet vreemd dat ook Wurtz een bedelrondje deed bij alle tabaksbedrijven. Robert Wassenaar van Philip Morris herinnert zich dat nog: “Hij diende een verzoek in voor 25.000 euro. Die heb ik hem geweigerd.” Naar eigen zeggen ving Wurtz ook bot bij BAT en bij Imperial. Wurtz: “Er is geen donateur uit de tabaksindustrie. Ze doen helemaal niets! Datzelfde geldt voor de grote brouwerijen.”

Toch claimt Wurtz voldoende geld te hebben opgehaald bij zijn 1.200 kroegbazen (elk 250 euro contributie) om zijn advocaat te kunnen betalen. Want de kleine kroegbazen zullen geen cent van hun proceskosten hoeven te betalen. Zowel Sannes als Van Haperen lieten zich in de strafzaak die tegen hen werd aangespannen adviseren door advocaat Manuel Bloch. Die kon zijn gedraaide uren bij Wurtz’ horecastichting declareren.




Herrijzende lobby


Intussen herrijst de tabakslobby uit haar graf: deze week nog diende SP-Kamerlid Henk van Gerven een motie in om alle controles op de Tabakswet ontduikende gelaghouders te staken. Niet dat het er naar uitziet dat die motie wordt goedgekeurd – bij het ter perse gaan van deze FEM is het nog niet tot stemming gekomen – maar het geeft wel aan dat minister Ab Klink in toenemende mate een achterhoedegevecht voert. Afgelopen week in het spoeddebat in de Tweede Kamer, liet hij zelfs de term ‘ventilatie’ weer vallen.


Dat woord hebben de tabakslobbyisten al twee jaar niet meer gehoord. In de aanloop naar de invoering van het rookverbod ijverde de tabaksindustrie voor ‘ventilatie als alternatief voor een rookverbod’. Dat lobbyplan faalde in 2007, maar dat Klink afgelopen week Kamervragen moest beantwoorden over hetzelfde onderwerp, stemt de industrie gelukkig. BAT draait zich alvast warm: de onderzoeken die moeten aantonen dat geventileerde rookruimtes schoon zijn, zijn alvast uit het stof gehaald.

Klink rekende buiten de waard. Nadat de rechter op 12 juni uitspraak heeft gedaan in de Groninger zaak, laat hij weten wat hij met de wet van plan is.





[ Wilbert.Geijtenbeek @reedbusiness.nl ]