Moderne trekvogels

boeken | EXECUTIVE LIFE

De exportcrisis treft in China vooral het amorfe leger arbeidsmigranten. In de zuidelijke provincie Guangdong, ’s werelds grootste montagefabriek, hebben de afgelopen anderhalf jaar tienduizenden bedrijven hun deuren gesloten. Vooral bij massaproducenten van schoenen, textiel, speelgoed en goedkope elektronica, komt de klap hard aan. 


Voor velen van de ongeveer 130 miljoen arbeidsmigranten, veelal ongeschoold, was Guangdong tot voor kort hun werkplek. Rond 30 à 40 miljoen vinden geen emplooi meer. Op de spoorwegstations van Guangzhou (het vroegere Kanton) en Shenzhen (bij Hongkong) is het vertrouwde beeld van de sober geklede, met kleurige vinylzakken bepakte loonslaven, wachtend op ronselaars, nagenoeg verdwenen. De trekvogels vliegen niet langer uit maar zijn tijdelijk op het oude nest neergestreken; het platteland. Daar schoppen ze met hun mobieltjes en stadse taal tegen de traditionele mores van het boerenbedrijf.

In Fabrieksmeisjes beschrijft de Amerikaans-Chinese Leslie T. Chang hoe deze jongeren een sociale omwenteling teweegbrengen. Zij introduceren voor het eerst het individualisme in hun oude omgeving. Deze tieners en twintigers zijn het ouderlijk huis al gauw ontgroeid.

Chang, voorheen correspondent voor The Wall Street Journal in Peking, volgde twee jaar lang het wel en wee van twee van hen, Min en Chunming. Gaandeweg meten ze zich een nieuwe identiteit aan. Voor de meeste Chinezen behoren deze lopende-bandarbeiders tot een lagere klasse die zij geen blik waardig gunnen. Maar Chang slaagt er voortreffelijk in beide vrouwen een gezicht te geven. Het boek, dat leest als een roman, is een ware eyeopener. Zelfbewust gaat deze tweede generatie werkwilligen, geboren in de late jaren tachtig, op zoek naar een ander leven om deel uit te maken van een Chinese meritocratie. De besten onder hen laten zich niet als arbeidsslaven in sweatshops commanderen, maar weten zich op te werken. Sommigen keren al na twee maanden het monotone bestaan van veertienurige werkdagen de rug toe om op zoek te gaan naar een beter betaalde kantoorbaan.

Tijdens de presentatie van haar boek aan de Universiteit Nyenrode kreeg de schrijfster de vraag of die miljoenen werklozen geen sociale onrust veroorzaken, zoals in het Westen zo vaak wordt voorspeld. Haar antwoord is geruststellend. Chang maakt zich, heel laconiek, geen enkele zorg over hun toekomst. Deze generatie heeft geleerd zichzelf te bedruipen. Bovendien trekt ze de gemelde aantallen werklozen in twijfel. Want statistieken zijn in China nu eenmaal volstrekt onbetrouwbaar.

[ willem offenberg ]