griep | actueel

Ze trekken veel bekijks, de Aziatische reizigers die op en rond Schiphol met mondkapjes lopen. Het lijkt een overdreven maatregel in een land waar maar drie mensen de ziekte hebben opgelopen. Een driejarig kind dat inmiddels is hersteld, een 53-jarige vrouw die op vakantie was geweest in Cancún en een 52-jarige man die op 6 mei uit een vliegtuig uit Mexico Stad stapte. Alle drie liepen ze hun ziekte op in Mexico.


Een enkele nuchtere Hollander haalt misschien zijn schouders op en stapt eigenwijs op een lijnvlucht naar Cancún. Maar mensen uit Singapore, Hongkong en andere Zuidoost-Aziatische landen kennen varianten van de griep die de meeste Nederlanders nooit hebben meegemaakt. Griepvirussen verspreiden zich razendsnel, en kunnen in korte tijd muteren van een mild griepje tot een dodelijk virus. De Wereldgezondheidsorganisatie waarschuwt: de dreiging van een pandemie, een wereldwijde uitbraak van een virus waarvoor de mensheid nog geen weerstand tegen heeft opgebouwd, is reëel.


Helft besmet


Het virus manifesteert zich nu nog aan de andere kant van de Atlantische Oceaan, maar als het overwaait en hier een pandemie veroorzaakt, kunnen de komende maanden of jaren miljoenen Nederlanders besmet raken. Een vuistregel onder medici stelt dat bij een pandemie de helft van de bevolking besmet raakt als er niet is gevaccineerd. Daarvan wordt grofweg de helft tot tweederde daadwerkelijk ziek.


In de zwartste scenario’s muteert het virus snel tot een veel besmettelijkere of dodelijkere variant dan het virus dat nu rondwaart. Als een dergelijk virus de hele wereld over reist, kan dat miljoenen doden tot gevolg hebben, net als de Spaanse griep van 1918, de Aziatische griep van 1957 en de Hongkong-griep van 1968.

Dat hoeft niet te gebeuren. In het gunstigste scenario blijft het virus beperkt tot Mexico en de VS om daar uit te doven. Dat gebeurde ook bij uitbraak van het gevaarlijke Sars-virus in Zuidoost-Azië in 2003.

De griep is in elk geval besmettelijk, en dodelijker dan een reguliere wintergriep. In de huidige vorm maakt de Mexicaanse griep de slachtoffers in korte tijd flink ziek, om de meeste patiënten na een dag of vijf weer hersteld achter te laten. Onder kwetsbare groepen zullen doden vallen. Mensen met een verminderde weerstand kan deze griep het fatale zetje geven. Dat is tot nu toe het geval geweest bij bijna alle sterfgevallen buiten Mexico.




Verzuimschade: 2,1 miljard


Een doemscenario is het niet als het virus in zijn huidige vorm in Nederland om zich heen grijpt, maar de maatschappelijke gevolgen zijn aanzienlijk. De economie lijdt een miljardenschade door productiviteitsverlies door verzuim, kosten voor behandeling van de ziekte en maatregelen die mensen menen te moeten nemen om besmetting te ontlopen. Als het virus toeslaat voordat Nederland zijn bevolking heeft gevaccineerd, dan zit de komende maanden eenderde van de beroepsbevolking een dag of vijf thuis. Bij een modaal inkomen van 32.500 euro per jaar komt volgens het Centraal Planbureau de schade van een dag verzuim met een grove rekensom neer op 160 euro per dag. Als eenderde van de beroepsbevolking van 8 miljoen mensen vijf dagen thuis zit, levert het verzuim een schadepost van ruim 2,1 miljard euro op.



De doktersrekening: 2,4 miljard


De behandeling van al die zieken met virusremmer Tamiflu zou een farmarekening van zo’n 90 miljoen euro kunnen opleveren. De virusremmer die de overheid al jaren geleden speciaal voor dit soort pandemieën grootschalig heeft ingeslagen, kost waarschijnlijk tussen de 10 en 20 euro per behandeldosis. Maar dat zal niet de grootste medische kostenpost zijn. Dat is de man of vrouw die het middel voorschrijft. De huisarts zal per geval zeker twee à drie huisbezoeken afleggen. Hierdoor komt de doktersrekening voor de simpelste gevallen alleen al op zo’n 360 miljoen euro uit.


Daarbovenop komen nog de behandelkosten van de mensen voor wie bedrust en virusremmers geen soelaas bieden. In de VS werd tot nu toe 9 procent zo ziek, dat ze moesten worden opgenomen in het ziekenhuis. Bij een normale griep is dat vaak het gevolg van complicaties die bij mensen met verminderde weerstand kunnen optreden. Uitgaande van longontsteking, de meest voorkomende complicatie, zal dat een rekening van 2,1 miljard euro opleveren, exclusief medicijnen.




Sterfte: 1,6 miljard


Voor een deel van de patiënten zal die zorg niet voldoende zijn. Ook aan de gevolgen van een normale griepgolf overlijden jaarlijks tussen de 800 en 1.000 personen extra. Over de mortaliteit van de Mexicaanse griep is nog weinig bekend, maar in de VS zijn er op de 2.618 gevallen die dinsdag bekend waren, totnogtoe 3 overleden. Uitgaande van een overlijdenskans van 1 op 1.000, zou de Mexicaanse griep in Nederland zo’n 4.000 levens kunnen kosten, zo schat de Leidse hoogleraar Infectieziekten Jaap van Dissel. Aangenomen dat de mensen die komen te overlijden anders nog vijf kwalitatief goede jaren voor zich zouden hebben, zou dat volgens de rekenmethode die de Raad voor de Gezondheid & Zorg (RGZ) hanteert, een economische schade opleveren van 400.000 euro per sterfgeval wat neerkomt op 1,6 miljard euro. Zonder vaccinatiecampagne loopt de totale economische schade op tot 6,1 miljard.


Vaccinatiekosten: 2,5 miljard


Wordt de Nederlandse bevolking wél gevaccineerd voordat het virus hier vaste grond onder de voeten krijgt, dan is de schade in mensenlevens en geld veel lager. In dat geval zou de overheid 34 miljoen doses moeten bestellen om iedere Nederlander te beschermen. De kosten daarvan zijn nog onduidelijk, maar volgens viroloog Ab Osterhaus zouden die fors lager zijn dan de 60 euro voor een normaal griepvaccin.


Als de overheid een prijs van 30 euro per dosis weet te bedingen, dan kost het vaccin Nederland net iets meer dan 1 miljard euro. De huisartsen die een vast bedrag van 4,50 euro krijgen voor het toedienen van een prik, vangen in dat geval 153 miljoen voor hun arbeid.

Maar vaccinatie biedt geen 100 procent bescherming. Als het middel 90 procent van de ziektegevallen weet te voorkomen, blijft er nog steeds een schade over van bijna 1 miljard euro aan verzuim en artsenijkosten, waardoor Nederland kan rekenen op minimaal 2,5 miljard euro aan directe kosten als een pandemie toeslaat. Blijft een uitbraak uit, dan is de 1,5 miljard een verzekering.

Maar als het een beetje tegenzit, is dat nog maar het begin. Dat weten de Chinezen en Singaporezen die gemaskerd op Schiphol uit hun vliegtuig stappen maar al te goed. In 2003 doken hun economieën in een recessie door de Sars-uitbraak in Zuidoost-Azië. De economie van Hongkong kromp met 2,6, die van Singapore met 2 procent.


Brandblusser


Als de Mexicaanse griep in Nederland enge trekjes begint te vertonen waardoor mensen bijeenkomsten gaan mijden, dan gaat de teller pas goed lopen. Het sluiten van scholen zal honderdduizenden ouders dwingen vrij te nemen, de detailhandel zal met tientallen procenten inleveren, musea, toerisme, horeca en vermaaksindustrie zullen keihard worden geraakt. 


Neemt de huidige pandemie Spaanse griepachtige vormen aan, dan zou dat de wereldeconomie 4,8 procent terugwerpen, zo liet de Wereldbank na Sars becijferen. De Amerikaanse overheid rekent met 5 procent voor een ernstige pandemie en 1,5 procent voor een lichte. Vertaald naar Nederland komt dat neer op bedragen van 9 miljard en 30 miljard euro.

Als businesscase is de keuze voor vaccins helder. Maar dat is niet het belangrijkste. De schade moet in mensenlevens worden geteld, niet in euro’s, dollars of pesos. Welk scenario realistisch is, is net zo moeilijk te voorspellen als irrelevant.

Viroloog Osterhaus, zou kiezen voor een veilige optie, zo zei hij deze week tijdens een bijeenkomst op het RIVM. “Als je mij vraagt wat je moet doen, moet je snel ingrijpen. Vergelijk het met de aanschaf van een brandblusser. Bij 10 procent kans op brand, koop je een blusser, toch?”, zegt hij. “Op de achtergrond speelt wat er bij de Spaanse griep gebeurde. Dat begon heel mild. Pas na een half jaar begon het te muteren. Tot nu toe vertoont deze griep exact dezelfde trekken. En zelfs nu snapt nog steeds niemand hoe de Spaanse griep zich zo snel kon ontwikkelen.”




[ Wilbert.geijtenbeek @reedbusiness.nl ] 
 [ wouter.van.bergen @reedbusiness.nl ]