‘Het is verkeerd
om banen
te stelen
in het buitenland’

staatssecretaris Frank heemskerk | interview

28|04

De centrale hal van het ministerie van Economische Zaken in Den Haag lijkt wel een wachtruimte voor businessclass-passagiers. Voor de werkkamer van staatssecretaris Frank Heemskerk (PvdA) staat een groepje zakenmannen te wachten. Even later komt een ander groepje de kamer uitgelopen. Er wordt meteen druk getelefoneerd. Volgens de woordvoerder van de staatssecretaris gaat dit de hele dag zo door. Iedereen wil wat van Frank Heemskerk. “Wat een baan, hè?”, zegt hij smalend bij aanvang van het gesprek.


Was het nou een vergissing om mensen op te roepen om in eigen land op vakantie te gaan? 


“Ik heb het met een knipoog gezegd en ik blijf het met een knipoog doen. Het is geen oproep tot protectionisme. Het is patriottisme. Ik wil mensen natuurlijk niet verplichten om in Nederland op vakantie te gaan. Ik wil alleen maar aangeven dat Nederland ook een prima vakantieland is.”

U pleit voor vakantie ineigen land, maar ook voor een vrije markt. Voor wie bent u er nou eigenlijk?


“Ik maak in Nederland geen onderscheid tussen Nederlandse bedrijven en bedrijven in handen van buitenlandse aandeelhouders. Bijvoorbeeld door ervoor te zorgen dat er in Nederland een eerlijk speelveld is. Voor alle bedrijven staan instrumenten ter beschikking, voor alle bedrijven gelden dezelfde milieumaatregelen. In het buitenland probeer ik me wel maximaal in te spannen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Ik vind het prima om Unilever in Dubai te bezoeken. Daar help ik het bedrijf om exposure te krijgen naar de lokale overheid toe. Dat doe ik graag, in die zin ben ik ook Mister Sales .”


U behandelt Nederlandse en buitenlandse bedrijven gelijk. Zijn we niet weer eens het braafste jongetje van de klas? Frankrijk sluit autofabrieken in Oost-Europa om de eigen werkgelegenheid te stimuleren.


Fel: “Dat is verkeerd. Het is verkeerd om crisismaatregelen te koppelen aan het stelen van banen in het buitenland. Ik vind protectionisme kortzichtig.”


Dat zal wel, maar wij zien op tv dat Frankrijk zijn eigen industrie beschermt en Nederland niet.


“We doen Nederland niet in de uitverkoop. ABN Amro is toch niet uitverkocht? Daar is een stevige prijs voor betaald. Achteraf zeggen de kopers zelfs dat het te veel was. Bovendien zijn er aantoonbaar veel voordelen geweest van Nederlandse bedrijven die opgaan in een groter geheel. En het is een compliment als buitenlandse bedrijven zich in Nederland willen vestigen.”

Maar dat gaat dan wel ten koste van Nederlandse bedrijven.


“Concurrentie houdt je scherp. Daar komt bij dat Nederland maar een kleine thuismarkt heeft. We moeten het altijd hebben van internationaal ondernemen.“


Krijgt u verwijten van bedrijven?


“Dat zeggen ze niet tegen mij. Als wij pleiten voor een eerlijke behandeling van bedrijven en werknemers in de wereld, dan moeten we dat ook in Nederland doen.”


U maakt zich zorgen over protectionisme, wat doet u daartegen?


“Dit kaarten we aan via de Europese Commissie, of het IMF. Juist de kleine landen zijn gebaat bij spelregels. Als alleen maar de wet van de sterkste geldt, dan zijn de kleine landen de klos. Nederland heeft juist belang bij goede afspraken binnen Europa, bij een stabiliteitspact en bij mededingingsregels, om te voorkomen dat de ‘grote bekken’ het uit kunnen maken.”


Het kabinet steekt 6 miljard euro extra in de economie. Maar de export loopt in razend tempo terug. U staat machteloos.


“Ja, de handel stort in. Dat heeft onder meer zijn effect op de haven van Rotterdam, en Schiphol. Wij kunnen dat maar beperkt beïnvloeden.”

Wat hebben de maatregelen dan voor zin?


“We kunnen en willen geen gouden bergen beloven. Het enige wat we kunnen doen, is aan de knoppen draaien. Mensen die worden ontslagen kunnen bijvoorbeeld rekenen op een uitkering. Het betekent ook dat we jeugdwerkloosheid proberen te vermijden om een verloren generatie te voorkomen. En via kapitaalinjecties en garanties, die buiten dit pakket vallen, ondersteunen we de financiële sector, en dus kredietverlening aan bedrijven en spaargeld van mensen.”

Miljarden in de economie investeren is dus zinloos?


“Als we nog eens tientallen miljarden extra in de economie pompen, vraag ik me af of het geld wel allemaal in de Nederlandse economie terechtkomt. Ik vind het terecht dat burgers zich afvragen wat het hen oplevert als je hun belastingcenten inzet. Dat wil ik kunnen toelichten, daar ben ik politicus genoeg voor.”

Landen als Frankrijk, Duitsland en de VS steken wel tientallen miljarden in de economie. Zegt u nu: we doen maar niet zo veel, anderen lossen het probleem wel op?


“Voor een deel is dat waar. De Nederlandse economie is afhankelijk van wat er in Europa en in de wereld gebeurt. Maar we doen erg veel. We geven een extra impuls aan de economie van bijna 50 miljard euro.”

Waar komt dit extra geld ineens vandaan?


“We gaan van een begrotingsoverschot van 1 procent naar bijna min 6 procent. Dat kost de schatkist dit en volgend jaar ongeveer 50 miljard euro.”


Eind maart kondigde het kabinet extra maatregelen aan om de Nederlandse economie te stimuleren. Destijds werd een stimuleringspakket gepresenteerd van 6 miljard euro. Het betreft onder meer het afschaffen van de vliegtaks en maatregelen om de Nederlandse bouwsector te stimuleren. Wouter Bos beweerde later dat het stimuleringspakket maar liefst 17 miljard euro omvat. Daarbij voegt hij nog de bijdragen van de lokale overheden en de werkloosheidsuitgaven voor de komende drie jaar. Heemskerk telt daar nu ook de misgelopen belastinginkomsten bij op, waardoor het stimuleringspakket opeens uitkomt op maar liefst 50 miljard euro.


Dat zijn toch niet allemaal investeringen?


“Er was ook een mogelijkheid om het begrotingstekort niet te laten oplopen. Dan hadden we structureel moeten bezuinigen. Door de lagere belastingopbrengsten voor onze rekening te nemen, stimuleren we wel degelijk.”


Dat is echt iets anders dan extra geld uittrekken.


“De Nederlandse overheid is in verhouding veel groter dan de Amerikaanse. Bij ons gaat de investering automatisch. Amerika moet het geld daadwerkelijk in de economie pompen. Zij hebben geen sociale zekerheid, werktijdverkorting of deeltijd-WW.”

U beweert dat Nederland net zo veel doet als bijvoorbeeld Amerika?


“Ja hoor. Het gaat dit jaar al om zo’n 3 procent van het bruto binnenlands product. Dat is wat andere landen ook doen. Duitsland kiest daarbij voor de automobielindustrie omdat daar de meeste werkgelegenheid zit. Nederland kiest voor stimulering van de bouwsector, bijvoorbeeld door infrastructurele projecten te versnellen.”

Internationale organisaties zijn voor Nederland heel belangrijk. Niet zo handig dat uw collega Bert Koenders heeft gezegd dat Nederland binnen het IMF moet opschuiven om ontwikkelingslanden een grotere stem te geven.


Gniffelend: “Ik denk dat het belangrijk is dat Nederland vertegenwoordigd is bij internationale organen. Die organisaties moeten wel de reële economische machten vertegenwoordigen. Het is duidelijk hoe gevoelig dat ligt bij het IMF. Je moet niet zomaar zeggen: we geven onze zetel op. Dan ben je hem al kwijt.”

U gaat in mei naar Terschelling, waar gaat u deze zomer heen?


“Van de zomer?” Aarzelend: “Ja, van de zomer blijf ik ook in Nederland.”


[ corina.ruhe @reedbusiness.nl ]