Hommen

jan hommen | omslagartikel

“Ik vind niet dat je kunt weglopen. Er was een probleem bij ING. Er moest snel een oplossing komen. Er werd door de commissarissen een beroep op mij gedaan. Dan kun je niet zeggen: ik heb nog een paar andere dingen te doen. Dit had wel de hoogste prioriteit. Het gaat niet alleen om dit bedrijf. Er spelen nog zoveel andere belangen mee. Een bank is een onderdeel van een land, van de wereld. Je kunt niet zeggen: ik doe het niet.” Jan Hommen, sinds begin deze week de bestuursvoorzitter van het machtige maar aangeslagen ING, voelt zich verantwoordelijk. Hij wil “ING op het goede spoor krijgen, werknemers enthousiasmeren”.


Het is Hommens eerste grote interview namens ING. Het gesprek in de relatief kleine bestuurskamer in het glazen hoofdkantoor ING House in Amsterdam vindt plaats enkele dagen voordat hij op de aandeelhoudersvergadering wordt gekozen als bestuursvoorzitter. Hommen volgt Michel Tilmant op die na de tweede steunoperatie eind januari het concern geestelijk gebroken verliet. In het sober ingerichte kantoor herinnert weinig meer aan de Belg. De grote posters van Formule 1-race-auto’s met ING-logo’s zijn weggehaald. Ook het wit-oranje race-autootje op de vergadertafel is verdwenen. Tilmant wilde met het sponsoren van de Formule 1-race de naam van ING wereldwijd in huiskamers verspreiden. De racewagens verloren hun nut, nadat Hommen het ING-sponsorcontract had opgezegd. ING moet na het historische verlies in 2008 sparen. Alleen Tilmants stoffen leeuwtjes hebben de wisseling van de wacht overleefd. Weggedrukt in een hoek van de kast kijken ze de bezoeker triest aan.

Hommen is Tilmant, die officieel nog als adviseur voor het concern werkt, niet vergeten, blijkt tijdens het gesprek. Af en toe heeft hij nog contact met zijn voorganger. “Hij zeg dat hij zich al wat beter voelt, maar ik geloof niet dat-ie 100 procent is”, vertelt Hommen. ING heeft ook heel wat voor haar kiezen gekregen. Het concern ziet zichzelf als slachtoffer van de kredietcrisis, die een eind maakte aan de ambities om bij de wereldtop te horen. Tot twee keer toe moest de overheid ING steunen, terwijl op de beurs het ooit zo trotse aandeel in enkele weken tijd werd gedegradeerd totpennystock.

Als de paniek eind januari haar hoogtepunt bereikt, en Tilmant vermagerd en lusteloos in het ING House rondloopt, komen de commissarissen van ING in actie. Ze vragen Hommen, die op dat moment president-commissaris is van ING, de plaats van Tilmant in te nemen. Hommen is weliswaar nooit topman van een bedrijf geweest, maar zijn kennis die hij als chief financial officer (cfo) bij Philips heeft opgedaan, en zijn inzet als commissaris om Ahold van de ondergang te redden, pleiten voor hem. 


Jammer


De consequentie is wel dat Hommen al zijn commissariaten bij TNT, Campina enFEM-uitgever Reed Elsevier opgeeft. Het leiden van een concern met ruim 100.000 werknemers in 48 landen en een balanstotaal van 1.300 miljard euro doe je er niet zomaar even bij. Dat hij al zijn andere banen moet opgeven vindt de met een Brabants accent sprekende Hommen niet leuk. “Ik vind het zó jammer dat ik bij Reed Elsevier weg ben gegaan. Het is zo’n leuk bedrijf, zó leuk.” Hommen haalde voor Reed Elsevier de nieuwe topman Ian Smith binnen. Hij had zich erop verheugd met hem samen te werken.


Voor Karel Vuursteen, ex- chief executive officer (ceo) van Heineken en ING-commissaris, is Hommen dé logische keus voor ING, zegt hij enkele dagen eerder tegenFEM. Andere kandidaten waren er niet: “Zeker in Nederland niet. En als je buiten Nederland gaat zoeken, wordt het een heel lang proces, want er zitten wel wat haken en ogen aan deze onderneming. Dit was een praktische oplossing.” Vuursteen is een Hommen-fan, zo blijkt. “Ik bewonder hem. Hij is onwijs scherp. Kent zijn stukken. Hij is ook altijd beschikbaar. Dat is zo’n positieve eigenschap van hem. Al bel je hem op de gekste tijden op, hij belt altijd terug. Zit-ie midden in de VS en in een andere tijdzone, dan belt hij een half uur later terug. Is niet te geloven.” Vuursteen herinnert zich het oktober-weekeinde van de eerste Haagse kapitaalinjectie. Het is laat geworden. Hommen, toen nog president-commissaris bij ING, gaat na een dag onderhandelen even naar huis, vertelt Vuursteen. “Ik bel hem de volgende dag op en vraag hem: mocht je nog binnenkomen van je vrouw? Zegt hij: ‘Van mijn vrouw wel, van mijn hond niet’.” Vuursteen schatert het uit. De ex-Heineken-topman weet ook te vertellen dat Hommen “zeer actief” was in het jaar dat hij president-commissaris was van ING. Vuursteen: “Hij praatte veel met mensen in de organisatie.”

Praten met de mensen, het is een van de manieren waarop Hommen werkt. Je hebt cijfers, verslagen én je hebt mensen. Hoe beoordeel je de sterke en de zwakke punten van een onderneming? Door te praten met “de vloer”, vertelt Hommen. Op die manier weet een manager of een onderneming toekomst heeft. Door op de vloer te lopen, kunnen ronkende managementverklaringen worden gerelativeerd. Hommen vertelt over uitgeverij Harcourt America die door Reed Elsevier was overgenomen. “Binnen twee weken na mijn bezoek daar had ik door dat het er niet goed zat. De mensen hadden geen idee wat ze wilden. Door rond te lopen heb je door of ze een idee hebben van de toekomst.” Bij ING heeft hij nog te weinig tijd gehad om alle dochters zelf te onderzoeken, maar wanneer hij is benoemd, zullen speciale teams de bedrijven langsgaan.

Dat Hommen goed kan luisteren, weet Rob Eijt, voorzitter van de Centrale Ondernemingsraad van ING. “Hij is voor rede vatbaar”, zegt Eijt in een gesprek metFEM. Hommen had een oproep gedaan aan het management om de bonussen op vrijwillige basis in te leveren. In de politiek en de samenleving was het bericht dat 1.200 managers een miljoenenbonus zouden krijgen slecht gevallen. Hommens oproep om de bonus in te leveren viel weer slecht bij Eijt. Op tv zei hij dat de bonussen een onderdeel zijn van de arbeidsvoorwaarden. Die kun je niet zomaar veranderen.





Boos


Hommen was daarna boos op Eijt, herinnert hij zich. “Hij vond dat ik ING geen goede dienst had bewezen met mijn uitspraken. We hadden later een pittig gesprek. We zijn niet gaan schelden hoor, maar eerst waren er de emoties aan beide kanten. Daarna kom je toch tot elkaar, in amper een uurtje. Dan zeg ik: die man is voor rede vatbaar”, aldus Eijt.


Wat de twee hebben afgesproken na het verhitte gesprek, wil Eijt niet zeggen. “Daar zijn we prima uitgekomen. De oplossing was zodanig dat we er beiden vrede mee hebben.” Ook Hommen laat weinig los in zijn werkkamer. Hoeveel managers hun bonus hebben teruggestort, weet hij niet. “We houden het niet bij. Ik heb een oproep gedaan om het geld terug te geven op vrijwillige en anonieme basis. Ik weet dat een aantal mensen dat gedaan heeft. Ze hebben mij dat laten weten. Het was een moreel appèl”, zegt Hommen. Een saldo-overzicht zal hij niet presenteren.

Overigens veroorzaakte de toenmalige Philips-cfo Hommen in 2002 zelf een relletje. Terwijl Philips in dat jaar een miljardenverlies presenteerde, werd bekend dat Hommen een optiepakket had van bijna 10 miljoen euro. Terugkijkend daarop zegt Hommen dat het bij het optiepakket “niet om een bonus ging. Dat was een arbeidscontract.”

Hommen houdt er niet van om terug te blikken. Op de eerste persconferentie begin dit jaar, tijdens de presentatie van het historisch verlies over 2008, verklaart hij als beoogd topman dat ING ‘een erg, erg grote onderneming is geworden’. Hommen constateert tijdens dit interview dat ING steken heeft laten vallen. “ING heeft heel veel overgenomen, maar weefde die acquisities eigenlijk nooit goed in elkaar. De integratie van de automatiseringssystemen liet mogelijkheden open. Als je die systemen verbetert, gemeenschappelijk bedient, dan wordt het niet alleen voor de klant makkelijker, maar verlaag je ook je kosten”, zegt hij.

Waarom de integratie bij ING achterbleef, kan Hommen ondanks zijn commissariaat bij datzelfde ING niet verklaren: “Ik weet niet waarom het niet goed liep. Het had toen niet de prioriteit die ik er nu aangeef. Er wordt de laatste tijd veel aan de automatisering gedaan. Voor mij is het belangrijk hoe we de toekomst naar onze hand kunnen zetten. Ik moet zorgen dat dit een beter bedrijf is als ik over een aantal jaren wegga. Dat zie ik als mijn taak.”

Hommen vindt dat de klant centraal moet staan bij ING, een boodschap die wel vaker werd verkondigd in het ING House. Tilmant noemde bij zijn aantreden in 2004 de klant prioriteit nummer één, terwijl Tilmants voorganger, Ewald Kist, een heel eerlijke, maar zeer commerciële benadering had van het begrip klant. Die moesten meer worden uitgemolken, vond Kist.

Hommen ziet dat er een verwijdering is ontstaan tussen ING en de klant. “Door allerlei maatregelen, zoals bij het samenvoegen van ING Bank en Postbank, werd de klant onbewust verwaarloosd. ING verwijderde zich van de klant. Die moet weer terugkomen en voelen dat-ie welkom is. Je moet makkelijke producten hebben met minder risico. We trekken daarmee de lijn door die Tilmant eerder heeft aangegeven. ING moeteasierworden.”



Haast


Hommen weet dat het bouwen aan een ‘nieuw ING’ tijd nodig heeft. Dat is lastig, want de voorzitter heeft eigenlijk haast om het concern om te bouwen. “Dit soort processen hebben gewoon tijd nodig. Bij een dergelijke cultuurverandering duurt het jaren voordat mensen het oppikken en ermee willen werken. Als ik goed naar de mensen luister dan wil iedereen die kant op. Alleen hoe kunnen we dat het best doen? Waar staan we en waar gaan we naartoe? Dat vraagt tijd en veel inspanning. Niet alleen van mij, maar van iedereen in de keten naar de klant toe”, weet Hommen.


Deze week is Hommen 66 jaar geworden. Daarmee is hij een van de oudste bestuursvoorzitters van beursgenoteerd Nederland. Bij Aegon en SNS Reaal zijn de veertigers aan de macht gekomen. Hij heeft getekend voor een vierjarige periode. Na die periode is Hommen 70. Dat is een hoge leeftijd voor iemand die in 2007 meldde minder te willen werken. Toch maakt Hommen zijn termijn af, als dat nodig is: “Ik teken voor vier jaar. Ik teken voor continuïteit. Je kunt er niet instappen en zeggen: ik ben snel weg. Of ik de hele termijn van vier jaar volmaak, weet ik nog niet. Maar ik ben wel bereid te gaan voor die vier jaar, als het moet.”

Ron Abrahamsen, commissaris bij TNT en oud-cfo van KLM, vindt een hoge leeftijd geen bezwaar. Abrahamsen, die Hommen kent als TNT-commissaris, denkt dat Hommen de operatie bij ING aankan, laat hijFEMweten: “Hij is fit. Ik ben zelf 70, maar ik heb nog een flink aantal commissariaten. De een is op zijn 55ste uitgeblust. De ander op zijn 75ste.” De TNT-toezichthouder gelooft dat Hommen het beste uit de mensen kan halen. “Hommen is veeleisend naar zichzelf, maar ook naar anderen. Toch brengt hij het menselijke wel altijd naar voren. Mij stuurt hij elk jaar een kerstkaart met een persoonlijke boodschap. Ik denk dat die combinatie van zijn intellect en zijn gezond verstand hem een eind op weg helpen.”





[ walter.devenijns @reedbusiness.nl ]

jan hommen | omslagartikel