Duitsland: Wankelende exportweltmeister

duitsland | economie

Duitsland lijdt pijn. De wereldkampioen export krijgt zware klappen nu vanuit de rest van de wereld het aantal orders drastisch terugloopt. Duitse ondernemers vragen zich angstvallig af of het magische ‘Made in Germany’ nog wel werkt. De export is sinds 2000 elk jaar met zo’n 7 procent gestegen, maar krijgt dit jaar met een, volgens sommigen, dramatische daling te maken. Na de neergang met 7,4 procent in januari, kromp de Duitse goederenexport in februari met nog eens ruim 0,7 procent. Dat is 23,1 procent onder het niveau van februari 2008.


De economische crisis wordt ook in Duitsland als de ergste sinds de Tweede Wereldoorlog (1939-1945) beschouwd. Met de export is het in bijna twintig jaar niet zo slecht gegaan. Van de grote industrielanden gaat het alleen met Japan nog beroerder.

En dat terwijl het in 2008 nog zo goed ging. Toen was er, over het hele jaar genomen, nog sprake van een forse groei. Die was vooral te danken aan de uitvoer: circa 80 procent van Duitslands economische groei van de laatste jaren komt voor rekening van de export. Bijna één op de vier Duitse werknemers verdient zijn brood direct of indirect aan klanten in het buitenland. Zo werken in de autoindustrie, goed voor bijna eenvijfde van de export, ruim 500.000 mensen. Bij toeleveranciers en dienstverlenende bedrijven werken nog eens bijna 900.000, aldus het Statistisches Bundesamt, het Duitse CBS.

Duitsland heeft de wereld veroverd met grote namen als Bayer, Daimler, Siemens, ThyssenKrupp en Volkswagen. Het zijn de iconen van de Duitse industrie. Maar de andere grote kracht van Duitsland zijn volgens de Duitse econoom Hermann Simon de zogenoemde verborgen kampioenen. Meer dan 1.100 Duitse ondernemingen, vaak niet aan de beurs genoteerde familiebedrijven, behoren mondiaal tot de wereldtop in hun branche zonder dat het brede publiek van hen heeft gehoord. Ze leveren niet alleen excellente producten, maar denken in lange termijnen en investeren hun winsten deels in nieuwe technologieën in plaats van in aandeelhouders.





Afzetmarkten

Een studie van het Internationaal Monetair Fonds uit 2007 verklaart het Duitse exportsucces in belangrijke mate uit de innige banden tussen Duitsland en nieuwe economieën als China, India, de Golfstaten en Iran. Meer dan enig ander land profiteerde Duitsland bovendien van de uitbreidingen van de Europese Unie, zoals die in 2004, toen er tien lidstaten bij kwamen. Duitse bedrijven hebben met meer succes dan concurrenten in andere grote industrielanden onderdelen van hun productie verplaatst naar lagelonenlanden (Made in Germany is steeds vaker ook Made in Poland of Made in the Czech Republic), die tegelijk een nieuwe afzetmarkt vormen. Duitsland is kampioen mondialisering. Geen land had de afgelopen tien jaar meer baat bij de opening en groei van nieuwe markten. En juist daar gaat het nu heel erg slecht.
De huidige crisis raakt vooral de traditioneel sterke exportsectoren. “De autoindustrie lijdt het meest,” zegt André Schwarz van BGA, de federatie voor groothandel en export in Berlijn, “maar ook de machinebouw, de chemie en de transport- en logistiekbranche. Containers, schepen en vrachtwagens zijn uit de roulatie gehaald omdat ze niet kostendekkend kunnen worden geëxploiteerd.”

Economen verwachten dat het allemaal erger wordt, prognoses worden voortdurend neerwaarts bijgesteld. De Oeso voorziet een afname van de Duitse export met 16,5 procent voor heel 2009. De Duitse rekeninstituten houden rekening met een economische krimp van 4 tot 7 procent. Volgens het gezaghebbende onderzoeksbureau Ifo in München moeten de echt barre tijden nog komen. ‘We zijn op z’n vroegst in de winter van 2010 op het punt waar de VS afgelopen herfst zat’, zei directeur Hans-Werner Sinn onlangs tegen Financial Times Deutschland .

Zo’n driekwart van de Duitse export gaat naar Europese landen, met name in de eurozone. Azië, vooral China en India, is goed voor circa 12 procent, Noord-Amerika voor rond de 10 procent.



Fenomenale kracht

Nederland is de op drie na belangrijkste exportmarkt voor Duitsland. En het voornaamste importland: in 2008 verdrong Nederland Frankrijk als grootste leverancier. Bloeit de Duitse export, dan profiteert Nederland. En omgekeerd. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) verwacht dat de Nederlandse export (de wederuitvoer en de eigen productie) dit jaar met bijna 12 procent inzakt. Nederland exporteert vooral olie- en gasproducten, chemische waren, elektronica, machines, auto-onderdelen en landbouwproducten naar Duitsland. Het CBS voorspelt dat de Nederlandse export in 2010 weer licht zal groeien. 
De Nederlands-Duitse Handelskamer (DNHK) in Den Haag verwacht een stabilisering van de handel. “We zijn voorzichtig optimistisch dat het vertrouwen in de tweede helft van dit jaar terugkeert en de handel aan vaart wint”, zegt DNHK-directeur Axel Geberding. Een aanwijzing hiervoor is de toename van het aantal bestellingen van ondernemingen uit beide landen in de afgelopen weken. Door de mondiale crisis wordt zakendoen met de buren belangrijker, denkt de Handelskamer.

Zelfs de Duitse machinebouwers zien alweer wat licht aan het einde van de tunnel. “We verwachten vanaf het midden van het jaar een einde aan de inzinking van het aantal orders”, zei Hannes Hesse, hoofddirecteur van de federatie van machine- en installatiebedrijven, VDMA, deze week bij het begin van de Hannover Messe.

Ondanks alle onheilstijdingen blijft Duitsland natuurlijk een fenomenale economische kracht. Voor sommigen is dat plotseling een probleem nu het slecht gaat. Rond de conferentie van de twintig belangrijkste industrielanden, de G20, begin april in Londen, kwam met name vanuit de VS de roep om een evenwichtiger handelsbalans. Maar de Amerikaanse president Barack Obama stelde dat de Duitsers gewoon producten maken die de rest van de wereld wil kopen. Hij spoorde zijn landgenoten aan net zo goed te worden.

Veel Duitse ondernemers denken intussen al voorbij de crisis. In menig Duits bedrijf wordt er hard gewerkt aan innovatieve groene technologie. Dat is waar de Duitsers over enkele jaren de besten ter wereld in willen zijn. Nog even en de exportkampioen is ook Eko-Weltmeister.




[ Oene van der Wal - Berlijn ]


met medewerking van Edin Mujagic