ING: Hommens evolutie volgt spoor tilmant

ing | actueel

De geest van de begin dit jaar zo plotseling vertrokken Waalse bankier Michel Tilmant waart nog rond bij ING. Zijn opvolger Jan Hommen mocht afgelopen week tijdens de eerste presentatie van de strategie dan wel aankondigen dat ING aan een ‘nieuw hoofdstuk begint’, maar het zijn de oude ideeën van Tilmant waarop Hommen stevig leunt.


Geen paleisrevolutie op het Amsterdamse hoofdkantoor, maar een evolutie. Zo knipt Hommen in zijn poging een nieuw ING te creëren het concern op in een bank- en verzekeringstak. Daarmee neemt hij afstand van het aloude bankassurance-concept dat in 1991 de fusie tussen dé bank NMB-Postbank en verzekeraar Nationale-Nederlanden mogelijk maakte.

Het gebrek aan enthousiasme over het bankverzekeringsconcept tijdens de presentatie sprak boekdelen. Volgens Hommen werkt het ‘bedrijfsmodel’ alleen in Nederland en België ‘redelijk’. Dat is een krasse uitspraak, want ING heeft vestigingen in 48 landen. Hommen volgt daarmee de lijn die zijn voorganger Tilmant heeft uitgezet. Tilmant had dé bankassurance allang opgegeven wegens gebrek aan succes. Het fenomeen bank-verzekeraar waarbij de bank- en verzekeringstak zouden profiteren van elkaars netwerk, was in Tilmants ogen ‘old stuff’. “Ik spreek nooit over dat concept”, meldde hij vorig jaar tegenover FEM . Tilmant sprak liever over een ING als ‘savings collector’ waarbij het geld van de klant wordt ondergebracht in een spaar-, hypotheek-, leven- of pensioenproduct.

Tilmant vond dat ING simpelere producten moet aanbieden, een idee dat Hommen vorige week ook prominent op zijn strategiesheet zette. Eenvoudige producten trekken nieuwe klanten aan, verklaarde Tilmant vorig jaar mei in Hongkong. Eenderde van de consumenten zou overstappen naar een bank als financiële zaken werkelijk makkelijker werden gemaakt. Tilmant: “Uit onderzoek blijkt dat consumenten smachten naar een financiële dienstverlener die easier is. Een partij die het hen gemakkelijker maakt, willen ze daarvoor graag belonen.”

Tilmants visie werd breed uitgedragen in het bedrijfsblad ING Matters dat pagina’s vol schreef over het easier maken van ING. Het concern zou de Apple moeten worden van de financiële sector. Hoe makkelijker het product, hoe groter de kans dat de klanten ING bij familie en vrienden aanbevelen. Opvallend detail toen: het bedrijfsblad besteedde veel aandacht aan Philips, het bedrijf waar Hommen jarenlang werkte. Niet Hommen wordt belicht, maar de Philips-campagne Sense and simplicity . ‘Leren van Philips’, staat er op de voor-pagina van de najaarsuitgave.

Een half jaar later en twee financiële reddingsoperaties verder staat Hommen voor de taak ING inderdaad simpeler te maken. Terug naar de basis, luidt de titel van zijn presentatie. Daar vaart Hommen wél een eigen koers. De ambitie van Tilmant om van ING één van de vijf grootste wereldspelers te maken, wordt niet meer gehoord. Verdwenen zijn ook de ambities van dochter ING Direct om de balans van 300 miljard euro te verdubbelen. ING moet krimpen om te overleven. Dat is wennen voor een concern dat sinds de fusie in 1991 bijna ononderbroken is gegroeid. In 1991 noteerde de balans van ING een omvang van 146 miljard euro. In 2008 stond de teller op ruim 1.300 miljard euro; bijna een vertienvoudiging ten opzichte van het fusiejaar. De reus is vet en log, ondanks de droom van Tilmant om ING om te bouwen tot een sterk merk à la Apple.

Dat het een financiële reus op lemen voeten was, maakt de leverage ratio (hefboom) duidelijk. Dat meet de verhouding activa versus eigen vermogen. Het is een primitief meetgetal, stammend uit het pre-IFRS-tijdperk. Voordeel is dat het een simpel cijfer is dat steeds populairder wordt bij analisten en toezichthouders. De ING-hefboom is in de loop der tijd steeds ongunstiger geworden. Over het algemeen geldt dat als een bedrijf een hefboom heeft van tussen de 30 en 50 punten, de financiële basis wankel is. Tegenvallers kunnen immers moeilijk opgevangen worden, want het eigen vermogen is te gering geworden. De leverage ratio van ING schoot vanaf de eeuwwisseling omhoog naar bijna 48 in 2008. In 1999 stond de teller op ruim 13. Inmiddels doet ING er alles aan om de balansverhoudingen te verbeteren. Maximaal vijftien dochters gaan in de verkoop, waardoor het vermogen met miljarden euro’s wordt versterkt. Die radicale manier van werken heeft Hommen bij Philips geleerd.




Kritisch


Onduidelijk is wat er met het voormalige succesnummer ING Direct zal gebeuren. De Amerikaanse internettak bracht ING Groep in moeilijkheden met investeringen in besmette Amerikaanse Alt A-hypotheekleningen. De Nederlandse Staat nam begin dit jaar het Alt A-pakket over, waarna ING haar vermogen kon versterken.


Het feit dat Hommen ING Direct samenvoegt met de vanuit kantoren werkende consumenten- en zakenbank én de verklaring dat de verenigde bankentak zich concentreert op Europa, doet vermoeden dat in elk geval de Amerikaanse ING Direct-tak kritisch bekeken wordt op het hoofdkantoor. Zo wordt onderhandeld met de Amerikaanse overheid over een versoepeling van de eisen. Tot nu toe is het zo dat de Amerikaanse dochter van ING Direct haar overtollige spaargeld móet investeren in Amerikaanse leningen.

Het concern hoopt dat ING Direct het geld mag beleggen in Europese beleggingen van ING. “We zijn hard bezig om te komen tot een vorm van balansintegratie”, verklaarde directeur risicomanagement Koos Timmermans vorige week tijdens de presentatie. Mochten de onderhandelingen op niets uitlopen, dan lijkt het lot van de Amerikaanse tak bezegeld. Hommen zal er alles aan doen om risico’s te mijden, zeker in deze onrustige tijd.

Het is overigens de vraag of het op een hoop gooien van de internetbank en de consumenten-zakentak wel zo’n goed idee is. Eli Leenaars, hoofd retailbank ING, waarschuwde vorig jaar nog tegen het samenvoegen. “Lijkt me geen goed idee. ING Direct is een totaal ander concept. ING Direct is ijzersterk. Dat was ruim tien jaar geleden nog een baby (in 1997 opgericht. red.), werd een tiener en begint nu de volwassenheid te bereiken. Als je die te snel integreert met een volwassen machine die decennialang meedraait, dan bestaat de kans dat ING Direct wordt vermorzeld”, verklaarde hij tegenover FEM .

Hoogleraar Monetaire Economie Ivo Arnold van Nyenrode Universiteit heeft sowieso twijfels over de Amerikaanse activiteiten van ING Direct. “ING Direct is een model van de snelle groei. Je haalt heel veel spaargeld binnen, maar als je snel groeit, kun je nooit het geld als een echte bank winstgevend wegzetten. Je hebt immers geen kantorennetwerk dat leningen kan geven aan bedrijven. Hoge marges maak je op bedrijfskredieten, niet op hypotheken. Je zit dus met een bak geld. Dat beleg je risicovol in Alt A-leningen zoals dat in de VS is gebeurd. Het is een kwetsbaar bedrijfsmodel. ING Direct is eigenlijk een soort beleggingsfonds, maar of dat nu de bedoeling is?”




[ walter.devenijns @reedbusiness.nl ]