advocatuur | ondernemen

Hoe hard worden de grootste advocatenkantoren door de recessie geraakt? Bij De Brauw Blackstone Westbroek lijken ze er hun schouders over op te halen. ‘Crisis? What crisis?’, prijkt er uitdagend op de voorpagina van de werving- en selectiewebsite van het een na grootste advocatenkantoor van Nederland. En wie zijn muis op deze slogan laat rusten, leest: ‘Bij De Brauw is er geen vacaturestop. Integendeel, sommige afdelingen zitten te springen om mensen.’


Stagiairs en een handjevol nieuwe juridische medewerkers zijn inderdaad nog welkom bij de firma, die momenteel 320 advocaten en notarissen en 280 ondersteunende personeelsleden telt. Maar of de juridische hofleverancier van het Nederlandse bedrijfsleven voldoende reden heeft om laconiek te doen, is sterk de vraag.

Vorige maand maakte De Brauw bekend 60 tot 90 arbeidsplaatsen te schrappen en onmiddellijk te stoppen met het verlengen van tijdelijke contracten als gevolg van de recessie. Volgens bestuursvoorzitter Mark Biesheuvel wordt de juridische staf nog gespaard en zijn gedwongen ontslagen voorlopig uitgesloten. Maar daarvoor moeten de advocaten van De Brauw wel de nodige offers brengen. Zo worden alle salarissen bevroren en krijgen juridische medewerkers financieel-economische bijscholing aan onder meer de London Business School.

Verder heeft De Brauw alle tarieven bevroren. In sommige gevallen zouden advocaten hun vergoedingen fors naar beneden hebben bijgesteld. “De laatste maanden begint De Brauw trekjes van een prijsvechter te vertonen”, bevestigt een in de zakenadvocatuur gespecialiseerde consultant. “Waar voorheen de fee earners van De Brauw voornamelijk in het topsegment opereerden, valt op dat ze steeds vaker concurreren met grote kantoren uit het middensegment, zoals Van Doorne en Loyens & Loeff. Dat terwijl menig advocaat van De Brauw zich erop voorstaat te goed te zijn voor de subtop. Kennelijk zijn die brains in business nu wat minder waard geworden.”





Halvering


De economische crisis doet in elk geval behoorlijk pijn in de portemonnee van de 72 partners van De Brauw. Lag de gemiddelde winst per compagnon in het verleden rond de 650.000 euro, duidelijk is volgens Biesheuvel dat dit winstdeel nu beduidend lager zal zijn. Bronnen rond het kantoor beweren dat sommige partners in 2009 genoegen moeten nemen met minimaal een halvering in vergelijking met voorgaande jaren, maar Biesheuvel onthoudt zich van verder commentaar.


De Brauw is niet het eerste grote kantoor in Nederland dat moet saneren als gevolg van de recessie. In februari kondigde Allen & Overy aan 29 arbeidsplaatsen in Amsterdam te schrappen via natuurlijk verloop. Bij Clifford Chance snijdt het mes harder in het personeelsbestand. Begin deze maand maakt de van origine Britse firma bekend dat er voor 10 van de 162 raadslieden geen werk meer is. Daarmee is Clifford Chance het eerste Nederlandse kantoor dat advocaten ontslaat.

De topkantoren hebben vooral veel omzet verloren doordat de doorgaans zo lucratieve mergers & acquisitions -markt (M&A) in elkaar is gestort in 2008. De totale transactiewaarde van de deals daalde met maar liefst 63 procent in vergelijking met 2007, zo blijkt uit cijfers van databank OverFusies.nl. Nog niet eerder kromp de markt van fusies en overnames zo hard. Was de totale waarde in 2007 nog 239 miljard euro, in 2008 zat er niet meer in dan 88 miljard.

Vooral de laatste maanden van 2008 moeten beroerd zijn geweest. In het vierde kwartaal van 2008 werden 29 procent minder deals gesloten dan in het derde kwartaal. Daarmee is de krimp van de M&A-markt versneld, want tot en met het derde kwartaal lag de daling nog gemiddeld op 12 procent. En in de eerste maanden van 2009 is deze trend onveranderd, stelt Pablo van Klinken, directeur van Overfusies.nl. “Er is nog bepaald geen licht aan het einde van de tunnel. In februari zijn veel deals alsnog afgeketst.”

Niet alleen de rainmakers van de M&A-secties van de grote kantoren zagen hun inkomsten snel opdrogen. Ook de omzet van andere grootverdieners, zoals die van de vastgoedpraktijk, is naar schatting meer dan gehalveerd door de malaise. Daar staat tegenover dat de herstructurering en insolventiepraktijk en de secties proces- en arbeidsrecht op volle toeren draaien. Dat is niet zo gek: strikte regelgeving, reorganisaties en faillissementen zetten nu eenmaal de toon in crisistijd.





Lagere tarieven

Maar dat de kas van de grote kantoren nu veel minder goed gevuld is dan voorheen, lijdt geen twijfel. Al is het alleen omdat de tarieven van de topadvocaten onder druk staan: steeds vaker verlangen cliënten minder duur juridisch advies. Tenminste, dat blijkt uit een vragenrondje langs NautaDutilh, Houthoff Buruma, Loyens & Loeff, Allen & Overy, Clifford Chance en Stibbe. Dalende omzetten van meer dan 15 procent zijn niet ongewoon bij de topkantoren.


Clifford & Chance en Allen & Overy kampen zelfs met een interne kredietcrisis. Om alle reorganisaties en het winstdeel van vertrekkende partners wereldwijd te kunnen blijven financieren, houden de twee firma’s een capital call . De partners van Clifford Chance moeten ruim 150.000 euro bijstorten, de compagnons van Allen & Overy ruim 30.000 euro. En dan te bedenken dat ze al genoegen moeten nemen met minder inkomsten. De partners van beide kantoren worden ook nog eens betaald in Britse ponden, niet de sterkste munt op dit moment.


Bevroren


Daarnaast heeft Allen & Overy alle salarissen bevroren. “De huidige economische omstandigheden nopen ons tot deze maatregelen. Er is gewoon minder werk te verdelen”, meldt Arnold Croiset van Uchelen, senior partner van Allen & Overy. “Gelet op de onvoorspelbaarheid en de ernst van deze crisis sluiten we nieuwe personele maatregelen niet uit. De taart van opdrachten wordt kleiner. Al zullen we wel altijd jong talent blijven aannemen. Anders creëer je een gat in de leeftijdsopbouw van het kantoor en dat willen we koste wat kost voorkomen.”


In tegenstelling tot Allen & Overy en De Brauw is er nog geen sprake van personeelskrimp bij NautaDutilh, Houthoff Buruma en Loyens & Loeff – de andere drie grootste kantoren van Nederland. Maar Marc Blom, managing partner van NautaDutilh, is op erger voorbereid. “Als de huidige omstandigheden niet verbeteren, kan het zijn dat we ons genoodzaakt zien tot het nemen van maatregelen. Dit zou op termijn kunnen leiden tot een vermindering van het aantal arbeidsplaatsen.”

Namens Loyens & Loeff, dat traditioneel sterk leunt op notariaat, fiscaal advies en vastgoed, is bestuursvoorzitter Pim Bertels gematigd optimistisch. ”Wij hebben minder last van de slechte economie dan andere kantoren dankzij onze diversificatie en onze grote fiscale afdeling. Daarnaast is Loyens & Loeff koploper in het middensegment van de M&A-markt. En dit deel is veel minder conjunctuurgevoelig.”

Ook Houthoff Buruma gaat prat op een breed gespreide praktijk als buffer tegen de malaise. “Bovendien hebben we al in augustus vorig jaar een begroting gemaakt met daarin de crisiseffecten verdisconteerd”, vertelt medebestuursvoorzitter Eddie Meijer. “Tot nu toe lopen we wonderwel in de pas met deze begroting. Hopelijk blijft dat zo.”

Verder geeft Meyer hoog op van de grote herstructurerings- en insolventiepraktijk van Houthoff. Zo begeleidt het kantoor het megafaillissement van Lehman Brothers in Nederland. “Onze faillissementsspecialisten hebben het flink drukker gekregen. Daar tref je nu kantoortaferelen van ‘s avonds laat doorwerken en pizzadozen aan. Met onze insolventiepraktijk zijn we toonaangevend in Nederland. Voor een belangrijk deel is het onzehedgetegen de crisis.”


Core business

Maar of een bloeiende restructuring- & insolvency -praktijk een duurzame strategie is tegen de crisis, betwijfelt Adriaan Krans, associate partner en strategisch adviseur voor onder meer de juridische sector bij adviesbureau Boer & Croon. “Je kunt als groot kantoor niet je hele businessmodel bouwen op restructuring en insolvency. Op een gegeven moment ben je klaar met herstructureren. En insolventie bloeit zolang de recessie aanhoudt. Het businessmodel van topkantoren rustte de afgelopen jaren op drie pijlers: transacties, financiering en vastgoed. Dat heb je niet in een keer helemaal omgegooid.”


Britse en Amerikaanse toestanden, compleet met omvallende kantoren en massa-ontslagen, acht Krans onwaarschijnlijk in Nederland. Maar dat betekent niet dat de “nationale kampioenen” stilletjes de recessie moeten uitzitten. Volgens de Boer & Croon-consultant moeten ze juist nu moeilijke keuzes durven maken, zo nodig minder strategische secties afstoten en zich concentreren op de kernactiviteiten. “De crisis is een goed moment voor topkantoren om hun strategie te herijken en te vernieuwen. Want één ding is zeker: de markt wordt niet snel meer zoals die was vóór de crisis. De tijden dat kantoren harder groeiden dan de markt zijn voorlopig voorbij.”

De fee earners van Allen & Overy hebben gemeen met NautaDutilh, De Brauw en Loyens & Loeff dat ze voornamelijk opereren in de magic circle . Hun belangrijkste cliënten zetelen in de bestuurskamers van het internationaal georiënteerde bedrijfsleven in Nederland. Houthoff Buruma zweert daarentegen bij een zo breed mogelijke maatschap, die alle juridische markten bedient.


[ Libben Reeskamp ]