econcern | omslagartikel

Weinig corporate prijzenkasten waren vorig jaar zo goed gevuld als die van Econcern. Prijs op prijs mocht oprichter en bestuursvoorzitter Ad van Wijk van het duurzame energiebedrijf ophalen: ‘Business of the Year’, ‘Influencer of the Year’, ‘Entrepreneurial Award of the Year’ en, afgelopen januari nog, ‘Topman van het Jaar’.


De deur van de prijzenkast blijft voorlopig dicht. Econcern staat een keiharde sanering te wachten om zo uit de financiële moeilijkheden te komen. Circa 200 van de in totaal 1.400 arbeidsplaatsen worden geschrapt. OneCarbon, een grote handelaar in CO2-emissierechten, staat in de etalage. Ook een hele reeks andere projecten wordt overboord gegooid.

Eind volgende maand presenteert Van Wijk de resultaten over 2008. Het zal een schok worden voor iedereen die Econcern zag als de groene parel van Nederland. Naar verluidt schrijft het bedrijf rode cijfers in plaats van een positief resultaat van 130 miljoen euro. De omzet komt waarschijnlijk een stuk lager uit dan de verwachte 820 miljoen euro.

Net als veel andere bedrijven zegt Van Wijk in de problemen te zijn gekomen door de internationale financiële crisis. Maar een rondgang langs diverse betrokkenen levert ook een heel ander verhaal op, namelijk die van mismanagement. Onder leiding van Van Wijk is Econcern veel te hard gegroeid, met een wildgroei aan projecten tot gevolg. En er is veel te laat ingegrepen.




Preken


In 1984 ontstaan als milieuadviesbureautje Ecofys van de natuurkundigen Ad van Wijk en Kornelis Blok groeit Econcern de afgelopen jaren uit tot de groene kampioen van Nederland. Tot 1997 moet Van Wijk aan de Universiteit Utrecht blijven werken om rond te komen. “Ik ben de eerste tien jaar aan het preken geweest”, vertelt de boerenzoon eind 2006 aan FEM .


Met de groeiende aandacht voor het milieu en duurzame energie eind jaren negentig begint ook de opmars van Ecofys. De energieconsultancy wordt door Van Wijk ondergebracht in een holding (Econcern) die zich ook stort op het ontwikkelen en exploiteren van wind- en zonneparken overal in Europa. De wetenschapper wil niet alleen advies geven, maar ook actief zorgen voor een duurzamere wereld. Zijn missie, die hij als een mantra herhaalt: een duurzame energievoorziening voor iedereen.

Van Wijks gedrevenheid is niet het enige concurrentievoordeel van Econcern, zo vertelt een bron die het bedrijf van haver tot gort kent. “Econcern bestond veel langer dan de rest. De kennis en ervaring bij Ecofys zijn ongeëvenaard. Daardoor kon Econcern een groot belang in een project krijgen voor een fractie van het eigen vermogen. Het ambitieniveau paste eigenlijk niet bij de financiële mogelijkheden.” Liquiditeitsproblemen zijn het bedrijf niet vreemd.

Van Wijk heeft de wind mee. Dankzij dalende kosten, aantrekkelijke overheidssubsidies en Al Gore’s alarmerende klimaatfilm groeien de investeringen in duurzame energie explosief (zie grafiek op deze pagina). Maar Van Wijk is ook een charismatische persoonlijkheid met een helder, indringend verhaal dat veel investeerders en politici weet te overtuigen. Keer op keer vertelt hij het aansprekende verhaal van de deurbellen waarvoor twee kolencentrales nodig zijn.

Zijn bedrijf profiteert ten volle, met jaloersmakende groeipercentages van omzet en winst tot gevolg (zie tabellen op pagina 32). “Ik kan trots zeggen dat Econcern veel sneller groeit dan de markt”, zegt Van Wijk over de resultaten in 2006. In dat jaar zet Econcern een reuzenstap vooruit. De omzet vervijfvoudigt, de nettowinst neemt zelfs met een factor zes toe. Econcern bouwt een windmolenpark in de Noordzee, legt het grootste zonne-energiepark ter wereld aan in Spanje en ontvouwt plannen voor een siliciumfabriek (basis voor zonnecellen) in Frankrijk.

Van Wijk heeft dan ook hulp gekregen van twee bijzonder kapitaalkrachtige families: SHV van de Fenteners van Vlissingen en Cofra van de Brenninkmeijers (C&A). Zij steken 80 miljoen euro in Econcern, toen een enorm bedrag voor het Utrechtse bedrijf. Eerdere geldschieters, technisch installatiebedrijf GTI en Triodos Bank, bleken niet te kunnen voldoen aan zijn grote groeiambities. Van Wijk wil vooruit, en snel ook. “Om een internationale speler te kunnen zijn, zullen we in dit tempo moeten doorgroeien”, zegt hij drie jaar geleden in FEM .

In 2006 duikt ook de ambitie op om vier jaar later een bedrijf te zijn met een omzet van meer dan een miljard euro. Hoe Van Wijk dat wil doen? “Gewoon groeien, simpel zat. De markt voor duurzame energie groeit zo gigantisch snel. Wij willen in vier jaar tijd naar 1 miljard. Eigenlijk is dat een laag groeicijfer.”

Als de omzet in 2007 maar liefst 86 procent hoger uitkomt verhoogt Van Wijk de doelstelling. Nu wil hij in 2012 een bedrijf leiden met een omzet van 8 miljard euro en een nettowinst van 1 miljard euro. Binnen het bedrijf leidt dat niet tot gefronste wenkbrauwen. De hele sector kent toch double digit growth ? Bovendien heeft iedereen baat bij positieve vooruitzichten. Zowel management als personeel bezitten aandelen in het bedrijf. Quote schat het belang van Van Wijk op 10 procent, wat hem met een vermogen van 60 miljoen euro plaats nummer 452 oplevert in de Quote 500.

De chief executive officer (ceo) van Econcern strooit met nog meer grote bedragen. Om zijn ambitieuze doelstelling te bereiken wil hij tussen de 10 en 12 miljard investeren. Verder wordt een beursgang in de steigers gezet.





Lappendeken


De harde groei van Econcern heeft ook schaduwzijden. Zo gaat de grote sprong voorwaarts hand in hand met een explosief toenemende schuldenlast (zie tabel op pagina 32). Dat levert eind 2007 een wat wankele solvabiliteit (eigen vermogen/balanstotaal) op van 25 procent, zo’n 15 procent onder een echt solide niveau.


Bij die razendsnelle groei is Van Wijk bovendien niet kieskeurig. De activiteiten strekken zich inmiddels uit van windparken tot energiezuinige kassen en van getijde-energie tot een Poolse biodieselfabriek. Econcern is in korte tijd een onoverzichtelijke lappendeken zonder sturing geworden. Edgar Neo, business manager bij Lotsov, een bedrijf dat ondernemers in de duurzame energiesector ondersteunt: “Groene investeerders begrijpen het verhaal van Econcern niet meer. Er is geen duidelijke business.” Er is nog meer verwarring: “Zowel de holding, als de dochters en de afzonderlijke projecten gingen los van elkaar op zoek naar kapitaal. Er was weinig contact met elkaar. Iedereen was bezig met zijn eigen winkeltje.”

Wanneer Van Wijk in februari publiekelijk de noodbel luidt, rommelt het in zijn bedrijf. Bestuurslid Dirk Berkhout is dan al opgestapt na een conflict met Van Wijk. Berkhout, verantwoordelijk voor projectontwikkelaar Evelop, wil medio 2008 Econcern reorganiseren na jaren van snelle groei. Van Wijk zou zich moeten beperken tot de rol van boegbeeld, terwijl Berkhout alles operationeel op orde brengt. Dat stuit op verzet van Van Wijk, die zich niet wil laten verdringen en bovendien wil blijven doorgroeien. In het spoor van Berkhout vertrekt ook Dennis Lange, managing director van Evelop. Neo: “Het is nog steeds Ads tentje. Je kunt een briljant techneut zijn, maar dat betekent niet dat je ook de beste persoon bent om een bedrijf op te bouwen.”

Een chief operational officer (coo) komt er (vooralsnog) niet, maar Van Wijk beseft wel dat zijn snel uitdijende bedrijf behoefte heeft aan ervaren krachten. KPMG’er Leo Epskamp wordt aangetrokken als chief financial officer (cfo). In de laag daaronder treedt Paul van Son, voormalig directeur van Essent Duitsland, aan als executive director internationale ontwikkeling. Zijn taak: samenhang zien te bereiken tussen de verschillende activiteiten van Econcern. “We zijn nu in de fase dat de internationale onderdelen aan elkaar moeten worden geknoopt“, zegt Van Son eind vorig jaar in FEM .

De benoemingen vallen samen met de installatie van een nieuwe raad van commissarissen, met daarin zwaargewichten als voormalig Nuon-ceo Ludo van Halderen, Bert Heemskerk (topman Rabobank), oud-Vrom-minister Ed Nijpels en Jan Zegering Hadders (ex-bestuurder ING). Zij vervangen een gremium met daarin hoofdzakelijk vertrouwelingen van Van Wijk.

De nieuwe raad van commissarissen is het gevolg van een ingrijpende wijziging in de aandeelhoudersstructuur. Rabobank en Delta Lloyd stappen in mei 2008 in. Samen met SHV steken ze 300 miljoen euro in het bedrijf. SHV breidt zijn belang uit van 23,3 tot 40 procent, Rabobank en Delta Lloyd krijgen elk 5 procent. Management en personeel van Econcern houden de andere helft. De Brenninkmeijers kiezen voor een exit, naar eigen zeggen omdat een “substantieel aandeel” na de tenderronde niet mogelijk bleek.





Ingrijpen


De aandeelhouders en commissarissen kijken vanaf de zijlijn toe bij het conflict tussen Van Wijk en Berkhout. Ingrijpen doen ze pas wanneer begin dit jaar blijkt dat Econcern in de rode cijfers zal duiken. Een woordvoerder van Econcern wil niet op de presentatie van de jaarcijfers vooruitlopen, maar grootaandeelhouder SHV meldt in zijn jaarverslag over 2008 dat de financiële resultaten van Econcern waarschijnlijk ‘sterk zullen dalen’. SHV moet in elk geval tientallen miljoenen euro’s op zijn minderheidsbelang afschrijven.


Het (verwachte) verlies van Econcern wordt ten eerste veroorzaakt door de participaties in andere bedrijven. Die worden door de economische crisis minder waard, wat leidt tot afwaarderingen op de balans. De glanzende winstcijfers van de afgelopen jaren verdienen een nuancering, zo blijkt uit de jaarverslagen.

Ecostream, exploitant van zonneparken, en Ecofys, de ingenieursclub, zorgen voor de kasstroom bij Econcern. Maar de winst van 85 miljoen euro in 2007 is alleen te danken aan de verkoop van belangen in een aantal succesvolle participaties (vooral zonnecellenfabrikant Solland Solar, aan energiebedrijf Delta) en de herwaardering van dergelijke belangen. Zonder deze post duikt Econcern in 2007 voor bijna 26 miljoen euro in het rood. Een jaar eerder zou in dat geval van de nettowinst van 43,5 miljoen maar een magere 1,8 miljoen zijn overgebleven. In 2006 krikken verkoop van de aandelen in windpark Q7 en Biomethanol (fabricage van methanol uit biomassa) het resultaat flink op. “Q7, Solland Solar en Biomethanol hebben gigantische returns opgeleverd”, aldus een ingewijde. Operationeel wordt er daarentegen weinig tot niets verdiend.

Door de economische crisis stort eind vorig jaar ook de handel in CO2-emissierechten in, waardoor de winstmarge van dochterbedrijf OneCarbon verdampt. Intussen blijft de uitpuilende investeringsportefeuille geld kosten. Tot overmaat van ramp draaien de banken de geldkraan dicht, wat leidt tot vertraging bij een groot aantal projecten.

Kon Van Wijk het voornemen van Berkhout om operationeel directeur te worden nog blokkeren, hij moet wel accepteren dat de aandeelhouders en commissarissen Cees van Steijn aanstellen als tijdelijk coo, om orde in de chaos te scheppen. De interim-manager van Boer & Croon heeft naam gemaakt als puinruimer bij Newconomy, Landis en Blue Fox. Tegenover dit blad herhaalt hij de boodschap van Van Son: “Hier moet ordening en focus worden aangebracht. Econcern heeft te veel dingen tegelijk willen doen.” Van Steijn neemt de bezem stevig ter hand. Alles wat niet direct met consultancy, zonne- of windenergie te maken heeft gaat de deur uit (zie kader op pagina 30). 200 Banen verdwijnen, waarvan ongeveer de helft in Nederland. Ook werkt hij met cfo Epskamp aan herfinanciering van het concern. Van Wijk, onlangs in Trouw , geeft toe: ‘We moeten de zaken voorlopig op een andere manier aanpakken.’

Waarom is er niet eerder hard ingegrepen bij Econcern? “Het is een moeilijke afweging”, zegt de anonieme bron. “Als je als bedrijf en persoon prijs op prijs krijgt, dan is het niet makkelijk operationeel te denken.” Bij de constatering dat Econcern te snel is gegroeid, worden ook kanttekeningen geplaatst: “Het is jammer dat het te hard is gegaan, maar in de context van de duurzame energiesector kon het niet anders”, zegt directeur Vincent van den Brekel van turbinebouwer Darwind, een van de projecten uit de Ecoventures-stal.

Ondanks het binnenhalen van troubleshooter (en bij andere bedrijven interim-ceo) Van Steijn is Van Wijk in elk geval in naam nog steeds de baas. “Het leiderschap van Ad staat niet ter discussie”, stelt president-commissaris Van Halderen. “De huidige situatie stelt hoge eisen aan het management, maar Ad is druk bezig met het aanpassen van de business aan de gewijzigde omstandigheden.” Hij vindt niet dat Van Wijk iets te verwijten valt. “De benzine is even op door de financiële crisis. Een bedrijf dat heel hard is gegroeid, is dan kwetsbaar.”

Van Halderen roemt Van Wijk een man “met een geweldige drive en visie”. Daarom zou het een goede zaak zijn als Van Wijk zich voortaan zou beperken tot de rol van uithangbord, meent Neo. “Hij kan goed dingen verkopen. Van Wijk moet de Richard Branson worden van Econcern.” Toonaangevend duurzaam energieadviseur Jan Paul van Soest: “De kritiek op Van Wijk vind ik een flauwekul. Dat komt van lieden die liever kolencentrales bouwen. Ad realiseert zich dat de huidige energievoorziening een aflopende zaak is. De essentie van zijn ideeën is hartstikke goed.”




Toekomst


Econcern is weer terug op aarde. Volgens een betrokkene zal het bedrijf de crisis wel overleven en is een faillissement onwaarschijnlijk. “Als je onderdelen van Ecoventures stopt of verkoopt, OneCarbon van de hand doet en snijdt in de staf, heb je de kapitaalbehoefte al grotendeels opgelost. Econcern is geen eendagsvlieg. Ze hebben heel veel succesvolle projecten op hun naam staan.” Hij wijst ook op de sterke aandeelhouders van Econcern. “SHV beschouwt Econcern als hún portal voor duurzame energie.”


Eenmaal gesaneerd ziet de toekomst van Econcern er zelfs zonnig uit. Het Internationale Energie Agentschap verwacht dat er tot en met 2030 5.500 miljard dollar wordt gestoken in duurzame energie, met een snelle groei van ‘groen’ tot gevolg (zie tabel op pagina 31).

Van Wijk dagdroomt intussen verder over zijn doelstelling van 8 miljard omzet in 2012. Bij de uitreiking van de onderscheiding van Topman van het Jaar: “Maar het zou best kunnen dat we dat een jaar of twee later halen.”


[ jacco.neleman @reedbusiness.nl ]