Chemie: Pijn bij groot en klein
De chemie in Nederland wordt zwaar geraakt door de crisis. Installaties liggen stil of draaien (ver) onder hun maximale capaciteit. Tot massa-ontslagen is het nog niet gekomen, maar als het zo doorgaat werken er straks geen tijdelijke arbeidskrachten meer.
chemie | ondernemen
Grappig, die zekerheid waarmee politici een klein jaar geleden nog verkondigden dat de crisis Nederland niet hard zou treffen. De economie is open, Nederland is een exportland. Bovendien is Nederland groot in sectoren die conjunctuurgevoelig zijn. Als de VS en Groot-Brittannië in een recessie verkeren en zo’n recessie Duitsland nadert, dan doet die Nederland ook aan. Zo simpel is dat.
De laatste cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bewijzen dat. In januari was de omzet van de Nederlandse industrie 25 procent lager dan in januari 2008. De helft van dat verschil is verlies aan afzet, de andere helft het gevolg van dalende prijzen. Het zwaarst getroffen is de transportsector: het CBS turfde daar een omzetdaling van 42 procent. Geen wonder dat het zo rustig is op de wegen.
De olie- en chemiesector volgt als tweede met een omzetverlies van 37 procent. De chemie verkeert volgens het CBS ‘in zwaar weer’ en dat is vervelend voor Nederland. De vaderlandse chemie is goed voor een omzet van zo’n 50 miljard euro en levert een kleine 20 procent van de totale waarde van de Nederlandse export van goederen. In 2008 exporteerde Nederland voor zo’n 40 miljard euro aan chemieproducten, exclusief doorvoer en wederuitvoer en exclusief olie-producten als benzine, diesel en kerosine.
Een ronde langs chemiebedrijven leert dat ze allemaal pijn lijden. Van Shell Chemie en LyondellBasell tot het kleine Holland Colours dat pigmenten en kleurstoffen voor kunststoffen maakt. Vuistregel: bedrijven die leveren aan de auto-industrie, de consumentenelektronica en de bouw zijn in last. Leveren ze aan de voedselindustrie of de farmacie, dan blijft de schade beperkt.
Een deel van de chemiebedrijven heeft werktijdverkorting (wtv) aangevraagd voor een (groot) deel van zijn personeel. Zo’n aanvraag wordt alleen geaccepteerd als sprake is van een plotse omzetdaling van minstens 30 procent. Wordt een aanvraag toegekend, dan geldt die voor zes weken. Een aantal chemiebedrijven is aan zijn tweede aanvraag toe, een enkele (DuPont Dordrecht) aan zijn derde. Dat geeft aan dat er daar van herstel nog geen sprake is.
Dat is ook het beeld dat beklijft na het rondje langs de chemie. Lichtpunten? Sabic dat in Geleen basiskunststoffen maakt, ziet een licht herstel van de vraag en heeft voor een aantal producten zijn prijzen verhoogd. Maar een woordvoerder zegt er meteen bij dat het te vroeg is om te spreken van herstel. Het andere lichtpuntje dateert uit januari toen Shell een fabriek in Moerdijk heropende die eerder was gesloten.
Dramatisch
“Nieuwe lichtpunten zijn er niet. Momenteel zien we geen verbetering”, meldt Shell. Een woordvoerder van de Nederlandse poot van Teijin, dat op drie locaties in Nederland de sterke vezel aramide produceert, zegt: “Herstel? De situatie is te onzeker om daar iets over te zeggen. Dat zeggen onze klanten ook.”
De VNCI, de belangenorganisatie van de Nederlandse chemie, bevestigt het sombere beeld. De situatie in de autoindustrie is “dramatisch”. Opvallend is, zegt een woordvoerder, dat de vraag naar kunstmest niet opveert. “Mensen moeten eten, de vraag moet toch eens gaan stijgen.” Van de crisis bij de banken heeft de chemie weinig last, zegt de VNCI. Banken zijn minder scheutig met kredieten, maar dat komt vooral omdat de kredietwaardigheid van de chemiebedrijven zelf is gedaald.
Bedrijven reageren wisselend op de malheur. Bij Dow in Terneuzen zijn drie fabrieken gesloten en zijn 200 mensen hun baan kwijt. DuPont in Dordrecht heeft zijn tijdelijke arbeidscontracten niet verlengd, en bij Teijin wordt geen beroep meer gedaan op 60 flexwerkers. Nog even en er werkt geen flexwerker meer in de chemie. Opvallend is de situatie bij Shell Chemie. Hoewel ‘Moerdijk’ en ‘Pernis’ de crisis wel degelijk voelen, is er van aanvragen voor wtv, laat staan van ontslagen, geen sprake. Er is werk genoeg, zegt de woordvoerder. Shell is op zoek naar mensen. Operators en onderhoudstechnici kunnen zich melden.
De crisis hakt er in. De drie fabrieken van Teijin draaiden bijna negen jaar op volle kracht. Tot najaar 2008. DSM noteerde in het vierde kwartaal van 2008 rode cijfers voor zijn divisie hoogwaardige kunststoffen, een van de vaandeldragers van het concern. LyondellBasell heeft twee van zijn drie sites in Nederland gesloten. De fabriekssluitingen bij Dow waren de eerste sinds het Amerikaanse concern 55 jaar geleden in Zeeuws-Vlaanderen neerstreek.
Pikant is dat de malheur het grootst is bij de bedrijven die vóór de crisis een dure en gewaagde overname pleegden. Die overnames vonden niet in Nederland plaats, maar hebben wel invloed op de gang van zaken hier. LyondellBasell zucht onder een schuld van 29 miljard dollar. De Amerikaanse tak heeft uitstel van betaling aangevraagd. Dat het concern uitverkoop moet gaan houden, lijdt nauwelijks twijfel. Recent sloot het in Texas een grote site. Wereldwijd heeft het concern er 60.
Ook Dow voelt de naweeën van een grote overname. Topman Andrew Liveris wilde de aankoop van Rohm & Haas (16 miljard dollar) deels betalen door een groot deel van Dows bulkchemie onder te brengen in een joint venture met het Koeweitse staatsbedrijf PIC. In extremis strandde die deal. Dow zit nu met een groot financieel probleem en heeft extra bezuinigingen aangekondigd. Of die extra bezuinigingen ‘Terneuzen’ zullen raken, is nog onduidelijk. Er is weinig overlap tussen de activiteiten van Dow Benelux en Rohm & Haas. Anderzijds was het de bedoeling dat zo’n 20 procent van Dows productie in Terneuzen onder de nieuwe joint venture zou gaan vallen. Dat laatste moet in het Zeeuwse reden zijn tot zorg. Het is niet uitgesloten dat de eerste krimpoperatie in 55 jaar meteen wordt gevolgd door een tweede.
[ koos.schwartz @reedbusiness.nl ]
Gedeelde smart
LyondellBasell: Drama
De Amerikaanse bulkchemiereus (omzet in 2007: 45 miljard dollar) lijkt het grootste slachtoffer van de huidige crisis, zowel wereldwijd als in Nederland. Het concern heeft hier drie sites (Maasvlakte, Moerdijk, Botlek), waarvan er twee zijn gesloten. De productie van de rubberachtige kunst-stof catalloy (onder meer gebruikt in auto-onderdelen, kabels en verpakkingen) ligt stil. Datzelfde geldt voor die van styreenmonomeer, een grondstof voor piepschuim, en polybutyleen, dat wordt verwerkt in pijpen en buizen. Het is niet bekend wanneer de productie wordt hervat. LyondellBasell heeft in maart voor 600 man werktijdverkorting aangevraagd. Meer dan 60 procent van het personeelsbestand in Nederland werkt nu korter dan normaal.
Over de toekomst wil de woordvoerder van het Nederlandse deel van het concern geen uitspraak doen. Als gevolg van de overname van Lyondell door Basell zit het bedrijf diep in de schulden. De Amerikaanse poot van het concern heeft eind december uitstel van betaling aangevraagd. Een speciaal aangestelde chief restruction officer heeft toen 180 dagen de tijd gekregen voor een reddingsplan. Dow Benelux tweede sanering?
Dow Benelux: Tweede sanering?
Het paradepaardje van Dow in Europa heeft recent zijn eerste reorganisatie afgerond. Op de site in Terneuzen zijn 3 van de 23 fabrieken gesloten, 200 mensen verloren hun baan. In de fabrieken werd een aantal basiskunststoffen gemaakt. De 20 fabrieken die nog resteren, draaien door. Dat geldt ook voor de drie krakers op de site. Met ruim 2.000 werknemers blijft Dow de grootste werkgever van Zeeuws-Vlaanderen, maar het is niet uitgesloten dat er een tweede saneringsronde volgt. Dow moet bezuinigen en onderdelen verkopen, omdat het in 2008 voor 16 miljard dollar branchegenoot Rohm & Haas kocht.
Sabic: Status quo
Bij Sabic is geen sprake van overname-ellendeàla die van LyondellBasell. Toch zullen de Arabische eigenaren zich weleens afvragen of het, met de wijsheid van achteraf, zo verstandig was om in 2007 11,6 miljard dollar neer te tellen voor General Electric Plastics. In elk geval is de Nederlandse poot van GE Plastics, die nu Sabic Innovative Plastics heet, stevig door de crisis geraakt. Het in Bergen op Zoom gevestigde bedrijf draait op 40 tot 50 procent van zijn capaciteit en vroeg voor 1.350 medewerkers werktijdverkorting aan. Die aanvraag is verleend tot medio april, een nieuwe aanvraag is in de maak. De reden? “Ik zie nog geen herstel optreden. Er is sprake van een status quo”, aldus een woordvoerder. In Geleen, waar Sabic grote bulkchemie-installaties heeft die het in 2002 kocht van DSM, is geen werktijdverkorting aangevraagd. Het productieproces is aangepast aan de dalende vraag, meldt een woordvoerder, die ‘niet vooruit wil lopen’ op de vraag of Sabic in Geleen werktijdverkorting zal gaan aanvragen. In het Limburgse werken 2.000 mensen voor het concern.
DuPont Dordrecht: Werktijdverkorting
Bij DuPont in Dordrecht is nog niets van herstel te merken. In januari vroeg het bedrijf voor 900 werknemers werktijdverkorting aan. Een tweede aanvraag loopt tot april. “Gezien onze huidige performance overwegen we een derde termijn”, zegt een woordvoerder, die in de markten waar DuPont actief is “geen veranderingen ziet”. DuPont maakt onder meer kunstharsen, koudemiddelen, poederverf en teflon. In december kreeg het van het Amerikaanse hoofdkantoor opdracht geen tijdelijke krachten meer in te huren. Inmiddels zijn alle contractors verdwenen.
Shell: Chemie operators gezocht
“We hebben geen werktijdverkorting aangevraagd en overwegen dat ook niet”, meldt een woordvoerder van Shell. “Onze fabrieken draaien. Of ze dat op hele of halve kracht doen, maakt voor het personeelsbestand niet uit. Het aantal pompen, compressoren, filters, afsluiters en controle-instrumenten blijft gelijk. Onderhoud gaat gewoon door. Kortom, we hebben net zo veel mensen nodig als voor de crisis.” Shell Chemie heeft in Moerdijk en Pernis 1.300 mensen in dienst en werkt nauwelijks met tijdelijke krachten. Het onderhoudswerk wordt door vaste aannemers gedaan. Shell kan zelfs nog nieuwe mensen gebruiken, meldt de zegsman, vooral operators en onderhoudstechnici. “Dat houdt verband met de komende pensioengolf.”
Teijin: Ommekeer
Negen jaar geleden kocht het Japanse Teijin de sterke aramidevezel Twaron van Acordis, het bedrijf waarin AkzoNobel zijn vezelproductie had ondergebracht. De Japanners betaalden er fors voor en zagen tot hun genoegen dat de vraag naar aramide sterk steeg, vooral bij de fabrikanten van kabels. Bijna negen jaar lang draaiden de drie fabrieken in Nederland, waar zo’n 1.200 mensen werken, op volle kracht. Sinds december 2008 niet meer. De vraag naar aramide, onder meer toegepast in zeilboten, kogelwerende vesten, handschoenen en brandweerkleding, is tanende. In Arnhem en Emmen zijn productiebeperkingen ingevoerd, de contracten met 60 flexkrachten, zijn niet verlengd. Aan het ontslaan van vast personeel denkt Teijin nu nog niet. Omdat het omzetverlies vrij geleidelijk verliep, komt het bedrijf niet in aanmerking voor werktijdverkorting.
AkzoNobel: Dieper snijden
AkzoNobel voelt de crisis over de hele breedte: zowel bij de decoratieve verven, de industriële verven en coatings als bij zijn chemicaliën. Het bedrijf kondigde in september 2008 het vertrek van 3.500 personeelsleden aan. Die operatie was vooral een gevolg van de overname van ICI. Eind december waren er 1.700 mensen vertrokken. In februari kondigde topman Hans Wijers aan nog dieper te snijden. Of dat in Nederland gebeurt, is nog onzeker. De grote saneringsronde gaat vrijwel geheel aan Nederland voorbij. AkzoNobel zag in januari en februari geen tekenen van herstel. Volgens Wijers wordt 2009 een moeilijk jaar. Werktijdverkorting is niet aangevraagd.
DSM: Hard ingrijpen
Ondanks de recessie was 2008 voor DSM een topjaar. Toch greep de concernleiding hard in toen de recessie voelbaar werd. Topman Feike Sijbesma kondigde een personeelsreductie van 1.000 man aan, waarvan 250 in Nederland. Het aantal tijdelijke medewerkers is teruggebracht. Voor een fabriek in Emmen werd voor 285 man werktijdverkorting aangevraagd. Die aanvraag wordt verlengd. Een aanvraag voor werktijdverkorting voor vestigingen in Geleen werd, volgens DSM op puur formele gronden, geweigerd. DSM overweegt een nieuwe poging te doen. Het Limburgse concern heeft bedrijfsonderdelen die geen of weinig last ondervinden van de crisis. Dat geldt bijvoorbeeld voor de productie van ingrediënten voor voedingsmiddelen en medicijnen. Voor de kunststoffen, rubbers, harsen, melamine en enkele basischemicaliën ligt dat totaal anders. De vraag naar DSM’s pièce de résistance, de supersterke vezel Dyneema, blijft wel groeien.
Auteur(s): Koos Schwartz
Bron: FEM Business , jaargang 12 , nummer 15 , datum 11-4-2009
-
Abonneer u op de gratis dagelijkse nieuwsbrief van fembusiness.nl
-
Neem een (proef)abonnement op FEM Business
