De mooiste Staatsbank?

fortis bank nederland | financieel

D e toon in het persbericht over het jaarresultaat van Fortis Bank Nederland in 2008 blijft precies drie regels positief. ‘Operationele nettowinst: EUR 604 miljoen’, luidt de kop, en alle activiteiten – retail, private en merchant banking – hebben daaraan bijgedragen, begint de inleiding. Daarna slaat de stemming om. Het nettoresultaat komt uit op een verbijsterend verlies van 18,5 miljard euro, het grootste verlies ooit van een Nederlands bedrijf. Het vorige record stond sinds 2001 met 7,5 miljard op naam van KPN dat toen moest afboeken op zijn duurbetaalde UMTS-licenties.


Hoofdoorzaak voor het nieuwe record is de afboeking van 17,7 miljard op de ABN Amro-onderdelen die moeder Fortis Holding in oktober 2007 overnam. Deze zijn destijds tegen de aanschafwaarde van 24,2 miljard geparkeerd op de balans van Fortis Bank Nederland. Daar zijn ze blijven staan ook nadat de Nederlandse Staat Fortis Bank Nederland in oktober vorig jaar overnam en daarbij de ABN Amro-onderdelen waardeerde op 6,5 miljard euro. Aan die situatie, waarin de overheid slechts indirect via Fortis zeggenschap had over de ABN Amro-onderdelen, is op 24 december een eind gemaakt. Op die datum is het Fortis-belang in ABN Amro overgedragen aan de Nederlandse Staat.

Dat Fortis in december ook nog een voorziening van 922 miljoen moest nemen op leningen aan beleggers in het piramidespel van meesterfraudeur Bernard Madoff, mag vergeleken bij dergelijke afboekingen worden bestempeld als klein leed.


weer op orde


Wie door deze rampzalige cijfers heen weet te kijken, ontdekt zowaar enkele lichtpuntjes. De winst voor belastingen van 755 miljoen in 2008 betekende weliswaar een halvering ten opzichte van 2007, maar daarvoor zijn goede verklaringen aan te voeren. Het grootste deel van het verschil komt rechtstreeks voort uit de economische crisis; de kredietvoorzieningen die Fortis Bank Nederland daardoor moest nemen stegen met 290 miljoen. Verder was er in 2007 sprake van een aantal gunstige effecten (eenmalige verkoopwinsten à 149 miljoen en een herwaardering van private-equitybelangen van plus 56 miljoen) die in 2008 achterwege bleven. Aan de kostenkant drukten eenmalige kosten van 161 miljoen op het resultaat, samenhangend met de separatie van Fortis Groep en de integratie met ABN Amro.


Nog belangrijker voor de gezondheid van de bank is dat ze haar funding, het aantrekken van kasmiddelen, weer op orde lijkt te hebben. De grote uitstroom van geld in de periode voorafgaand aan de reddingsoperaties door de Nederlandse Staat is tot staan gebracht. Nederlandse bedrijven en particulieren namen in het derde kwartaal ongeveer 11 miljard op, oftewel 15 procent van alle deposito’s. Vooral MeesPierson, de private-bankingtak, voelde die pijn en zag 4,3 miljard aan beheerde middelen verdwijnen. In het laatste kwartaal is er sprake geweest van een nettoinstroom van middelen.

Ook op de interbancaire markt, waar banken elkaar onderling geld lenen, heeft Fortis Bank Nederland haar draai gevonden. Als onderdeel van de Fortis Groep hoefde ze die markt nooit zelf te betreden, dat nam de moeder in Brussel voor haar rekening. Als verbruiker van funding (Fortis zette in Nederland meer uit aan kredieten dan ze op basis van de middelen die ze zelf aantrok had kunnen doen) gaf dat bij de overname door de Nederlandse overheid een acuut probleem. Bij de overname moest er door Wouter Bos direct een bedrag van 34 miljard op tafel worden gelegd ter vervanging van de voorschotten die Fortis Bank Nederland uit Brussel had ontvangen. In december werd er per saldo 12 miljard aangetrokken, waarmee een deel van de financiering door de Nederlandse overheid is afgelost.


rollen omgedraaid


Het beeld over de jaarcijfers van Fortis Bank Nederland verandert nog verder ten goede als het naast die van het overheidsdeel van ABN Amro worden gezet. Weliswaar is ABN Amro, gerekend naar omzet, bijna 70 procent groter dan Fortis, maar onder de streep blijft er een veel lager bedrag over. Reden is het veel hogere kostenniveau van ABN Amro, het probleem dat de bank al sinds het ontstaan in 1990 parten speelt. Voor elke euro omzet moet ze 73 cent aan kosten maken terwijl Fortis daar 65,1 cent voor nodig heeft. Voeg daarbij dat ABN Amro meer dan twee keer zo veel kredietvoorzieningen heeft moeten nemen als Fortis, schuif de Madoff-blunder opzij als een incidenteel bedrijfsongevalletje en ineens is Fortis Bank Nederland winstgevender dan haar grote broer waar-mee ze volgend jaar moet worden geïntegreerd.


Misschien gaat dit nog een rol spelen bij het wegnemen van de grootste blokkade voor die integratie; de afslankoperatie die de Europese Commissie eist om te voorkomen dat de combinatie te machtig wordt op de Nederlandse zakelijke markt. Aanvankelijk wilde Fortis als overnemende partij dertien regiokantoren, twee grootzakelijke kantoren, het factoringbedrijf en de HBU van ABN Amro verkopen aan Deutsche Bank. Inmiddels zijn de rollen omgedraaid. ABN Amro bepleit als dominante partij dat het afstoten van Fortis Merchant Banking, het winstgevendste onderdeel, een veel betere maatregel is om Brussel tevreden te stellen. Europees commissaris Neelie Kroes heeft al laten doorschemeren ook met een dergelijk alternatief te kunnen leven. Aan Gerrit Zalm, topman van de beoogde combinatie, straks de keus wie de mooiste staatsbank van het land is. 


[ jeroen.kerkhof @reedbusiness.nl ]