BV Erven
Frits

bv erven frits | omslagartikel

Inde voorjaarszon fonkelt de rode baksteengevel van het kersverse hoofdkantoor van Flint Holding aan het Albert Hahnplantsoen. De investeringsmaatschappij verhuisde enkele maanden geleden van het eeuwenoude grachtenpand met sleets interieur aan de Prinsengracht, waar het bedrijf begin jaren tachtig begon, naar deze strak gerenoveerde, kapitale kantoorvilla uit de jaren twintig, nabij de Amsterdamse Zuidas. De verhuizing markeert de overgang bij Flint van verleden naar toekomst, van de oude generatie naar de nieuwe. Drie jaar geleden, op 25 maart 2006, overleed grondlegger Frits Fentener van Vlissingen plotseling in zijn slaap. Sindsdien zwaaien de erven de scepter over de investeringsmaatschappij, met haar waaier aan belangen.


Van Vlissingen was de spin in het web van het Nederlandse bedrijfsleven. Tussen 1975 en 1984 gaf hij leiding aan de handelsgigant SHV, voor tweederde in handen van de nazaten van zijn grootvader Frits (1882-1962). Daarnaast vervulde hij invloedrijke commissariaten bij ABN Amro, AkzoNobel, CSM, Draka, SHV en Unilever. Ook als privé-investeerder maakte Van Vlissingen indruk. Zijn eigen investeringsmaatschappij Flint groeide in een kwart eeuw uit tot beheerder van een van de grootste private vermogens van Nederland, geschat op ruim 2,5 miljard euro.

Drie jaar na zijn overlijden is het tijd om de balans op te maken. Waaruit bestaat het familievermogen precies? Hoe beheren de erven dat? Hebben zij voor een nieuwe strategie gekozen, of blijven zij trouw aan de oude koers? Zijn zij even betrokken en kundig als hun vader? Of besturen zij de belangen op afstand, als negentiende-eeuwse rentmeesters? Ook is het de vraag hoe hun imperium zich houdt onder de financiële crisis en de economische recessie, en hoe de nieuwe eigenaren hierop reageren.

Het is niet eenvoudig die vragen te beantwoorden. De familie heeft een vrijwel ondoordringbaar rookgordijn opgetrokken rond haar belangen. Onder Flint Holding hangt een wirwar van tientallen vennootschappen met nietszeggende namen als Westbach, Foxwide International en Chimney Rock Corporation. De onderneming wordt formeel bestuurd door de Antilliaanse trustmaatschappij Solemar. Daarnaast bezit de familie belangen in vage buitenlandse vennootschappen zoals het Zwitserse Disfood.

Bovendien schuwen de erven Frits de publiciteit. Zoon Harold (40) en oudste dochter Annemiek (47) houden al jarenlang interviewverzoeken af. Ook nu hebben zij geen behoefte aan een gesprek over de manier waarop zij hun imperium besturen. “Wij doen geen mededelingen over Flint of de nalatenschap, dus daar moeten we het maar bij laten”, mailt Harold vriendelijk maar beslist. “Wij willen een zo normaal mogelijk leven leiden, en stellen contact met de media niet op prijs”, verklaart Annemieks echtgenoot Jan Siderius. Cisca (46) reageert krampachtiger. “Ik woon hier niet, ik ben hier niet”, roept zij naar aanleiding van een telefoontje, opgenomen door haar zoon Marnix. Marthe (44) verwijst voor vragen naar Flint.

Daar houdt fiscalist en officemanager Chris Lelieveld de boot echter af. “Niet dat we iets te verbergen hebben, maar de familie verkiest haar privacy.” Advocaat en notaris Rudy Voogd, sinds 2001 president-commissaris bij Flint, presteert het om in een gesprek van een half uur nauwelijks een vraag te beantwoorden. “Ik heb een vertrouwensfunctie. Die wil ik niet beschamen.”

Niet alleen bij de erven zelf en hun investeringsvehikel zitten de luiken potdicht. Bij bedrijven waarin Flint belangen bezit, durven directeuren niet te praten uit angst hun machtige aandeelhouders voor het hoofd te stoten. Topman Sandy Lyons van kabelgigant Draka, voor 43 procent in handen van de familie, laat via zijn assistente weten niet beschikbaar te zijn voor een gesprek. “Dat zou vreemd voelen, als de familie dat niet wil.” Ook directeur Jaap Hoogenhuizen van vinylfabriek BN International laat zijn secretaresse terugbellen met een afwijzing.

Toch ontstaat er dankzij openbare bronnen, een handvol betrokkenen die wél iets zegt en een zeldzaam privéboek een helder beeld van het imperium van de erven Frits. De uitgave verscheen in 2004 ter gelegenheid van de 70ste verjaardag van de pater familias, en staat tjokvol herinneringen van Van Vlissingen, zijn familie, vrienden en kennissen. “Het is nooit zijn bedoeling geweest om hier een openbare publicatie van te maken. Het was echt een persoonlijke aangelegenheid”, aldus zoon Harold. FEM wist het boek in handen te krijgen.

Als Frits van Vlissingen begin jaren tachtig zijn investeringsmaatschappij opzet, bezit hij al belangen in steenfabriek Chamotte Unie, de Amerikaanse pijpenproducent Ameron en visserijbedrijf SSFE uit Zuid-Afrika. Daarnaast heeft hij uiteraard zijn privébelang in SHV Holdings, toen én nu het solide fundament en hoofdbestanddeel van het vermogen. Naar schatting houdt hij 20 procent van de aandelen in het Utrechtse conglomeraat, tegenwoordig actief met de handel in LPG, Makro en participaties.

Van Vlissingen voegt daar na 1985 in hoog tempo eigen investeringen aan toe. Daarbij legt hij een opmerkelijke passie aan de dag voor ‘ouderwetse’ industriële bedrijven, zoals Draka (kabels), Lips (scheepsschroeven), Diamond Tools Groep (gereedschap), BN International (vinyl), Ubbink (bouwmaterialen) en het Duitse Edscha (auto-onderdelen). Soms investeert hij ook in niet-industriële bedrijven, zoals uitgeverij Het Spectrum.

Een andere voorliefde koestert Van Vlissingen voor vastgoed. In Amsterdam vergaart hij een imposante collectie monumentale panden. Een greep: Prins Hendrikkade 129, Groenburgwal 4, Bloemgracht 95-97, Haarlemmerdijk 124, Prinsengracht 959-961-963 en het Noord-Zuid-Hollands Koffiehuis, tegenover het CentraalStation. Maar zijn vastgoedinvesteringen beperken zich niet tot de hoofdstad. Zo ontwikkelt Van Vlissingen een industrieterrein in Geldermalsen en een woningproject in Vlaardingen. Zijn boerderij met grond in het Friese dorp It Heidenskip, waar de familie zeilvakanties doorbrengt, vergroot hij later met tientallen hectaren aan landerijen en natuurgebied. Tot voor kort liet de familie op een van de terreinen camping Zomerland exploiteren. Ook recent investeerde Flint nog in recreatief vastgoed, zoals het in 2001 opgeleverde luxehotel De Driesprong aan de Loosdrechtse Plassen. Kamerprijs: 205 tot 450 euro per nacht.

Buiten Nederland is Van Vlissingen eveneens actief. Zo koopt hij rond 1980 het Amerikaanse landgoed Flint Land & Cattle, ten zuiden van Atlanta, met 2.000 hectare bos en weiland, een groot wit landhuis met pilaren en enkele boerderijen. In de feestuitgave Frits onthult hij dat hij ‘de farm’ kocht, ‘toen de politieke toekomst in West-Europa er niet erg rooskleurig uitzag en ik een basis wilde hebben in Amerika voor het geval er hier iets zou gebeuren’. Als grondbezitter zou het gezin zich probleemloos in de VS kunnen vestigen. Zijn investeringsvehikel is naar de farm vernoemd.

Ten slotte herbergt het imperium een kunstcollectie met moderne magisch realisten als Hans Kanters en Michael Parkes en Vlaamse primitieven uit de Middeleeuwen, zoals het hiernaast afgebeelde paneel De mis van de Heilige Gregorius door de Meester van Flemalle (ca. 1430), een appartement in Zuid-Frankrijk en het zeiljacht Akka in het Caraïbisch gebied.




Leermeester Groenink


Kortom, als investeerder was Frits van Vlissingen een duizendpoot, die een imposante portefeuille met belangen opbouwde. Aan zijn status als topmanager, supercommissaris en meesterinvesteerder kunnen zijn kinderen Annemiek, Cisca, Marthe en Harold niet tippen. Dat is gezien de uitzonderlijke statuur van hun vader geen schande. Maar beschikken de veertigers wel over de capaciteiten om de nalatenschap goed aan te sturen?


Een ding is zeker: de erven Frits begonnen niet onvoorbereid aan het beheer van het familievermogen. ‘Alle vier zijn van jongs af aan sterk opgevoed in de richting van verantwoordelijk met geld omgaan. De belangrijkste zaken binnen Flint werden gewoon met hen doorgenomen op een professionele wijze’, herinnert Van Vlissingen zich in de feestbundel. Daaruit blijkt ook dat Flints externe commissarissen fungeerden als leermeester.

Tot hen behoort Rijkman Groenink, die een hechte band met de familie onderhoudt. Groenink schreef een bijdrage in Frits’ feestbundel, en zijn paden kruisen geregeld die van Annemiek. Zij wonen beiden op landgoederen in Loenen aan de Vecht en houden samen toezicht op Stadsherstel Amsterdam. “Groenink is echter in 2006 als commissaris bij Flint vertrokken”, aldus officemanager Lelieveld. “Niet wegens het overlijden van de heer Van Vlissingen, maar omdat hij dat jaar commissaris werd bij SHV. Een combinatie van die functies was vanuit het oogpunt van corporate governance niet wenselijk.” Groenink werd bij Flint opgevolgd door Henk Scheffers, oud-financieel directeur van SHV.

Ook de generatiewisseling blijkt tot in de puntjes te zijn voorbereid. Daartoe maakte Van Vlissingen zijn portefeuille beter behapbaar. ‘Vanaf halverwege de jaren negentig kwam een discussie met mijn kinderen op gang over de opvolging (…) Besloten werd om het aantal activiteiten sterk te beperken.’ Zo verkocht Flint het aandelenpakket in Lips in 1998 voor zo’n 40 miljoen euro, gevolgd door belangen in Ameron, Het Spectrum en Edscha. In 2002 werd zelfs het landgoed in de VS verkocht. ‘Achteraf was dit geen slecht moment om te gaan oogsten’, zei Van Vlissingen, verwijzend naar de economische stagnatie na 2000.

Daarnaast werden Annemiek, Cisca, Marthe en Harold meer en directer betrokken bij de aansturing van het ingekrompen imperium, bijvoorbeeld met rechtstreekse commissariaten bij de bedrijven waarin Flint participeert (zie portretten pagina 30).




Imperium anno 2009


Hoe het imperium er anno 2009 uitziet? Uit krantenarchieven en steekproeven in de registers van het Kadaster, de Kamer van Koophandel (KvK), de Autoriteit Financiële Marken en andere databanken blijkt dat er na het overlijden van de pater familias nauwelijks wijzigingen in zijn aangebracht. Volgens zakenblad Quote , dat citeert uit het testament, is de nalatenschap in vier gelijke delen verdeeld over de kinderen. Uit het KvK-register blijkt dat zij inmiddels hun eigen vennootschap beheren. Zo zwaait Annemiek de scepter over Glint Alpha, Cisca over Glint Bravo, Marthe over Glint Charley en Harold over Harmony Hill (voorheen Glint Delta).


Ook zijn enkele belangen inmiddels onder de vleugels gekomen van één afzonderlijke erfgenaam. “Ik heb de afgelopen jaren de aandelen van Diamond Tools Group overgenomen”, verklaart Harold desgevraagd. “Samen met het management ben ik nu volledig eigenaar en actief betrokken.” Het bedrijf boekte in 2007 2 miljoen winst op een omzet van 30 miljoen, met fabrieken in negen landen. “Een ware multinational in een kleine, maar fijne nichemarkt. Heel ondernemend allemaal.”

Naar het zich laat aanzien is het leeuwendeel van de belangen echter nog steeds gezamenlijk bezit, dat onder de gemeenschappelijke vlag van Flint wordt aangestuurd. Opmerkelijk is dat de positie van extern bestuurder en vertrouwensman Rudy Voogd flink is verstevigd. “Na het overlijden van de heer Van Vlissingen ben ik naast president-commissaris ook gedelegeerd bestuurder geworden. Een machtsversterking, zou je zeggen”, bevestigt de Rotterdamse advocaat (ex-Nauta). “Altijd handig ergens een jurist bij te hebben.” Handig ook dat deze spilfunctie wordt bezet door een onpartijdige derde, gezien de ‘grote karakterverschillen’ tussen de kinderen waarop Van Vlissingen in zijn feestbundel wijst.

Op de vraag of Flint na het overlijden van de oprichter en het vertrek van Groenink lijdt onder een gebrek aan ondernemerschap, kennis en netwerken, reageert Voogd ontkennend. “In de eerste plaats is Henk Scheffers een uitstekende toevoeging. Niet voor niets werd hij na zijn ongeluk (in juni werd hij door de bliksem getroffen, red.) in de krant omschreven als een van de topcommissarissen van Nederland.” Ook de kinderen moeten niet worden onderschat, vindt Voogd. “De familie, ook de jonge generatie, heeft inmiddels natuurlijk wel bewezen dat ze kan ondernemen.” Dat lijkt zelfs te gelden voor de erven, die minder affiniteit met het bedrijfsleven hebben. Zo zit Cisca van Vlissingen er als toezichthoudster van vinylfabriek BN niet voor spek en bonen bij, zegt medecommissaris Jan-Willem Doeksen (Parcom). “Om de donder niet. Als je de familie kent, weet je dat ze allemaal ontzettend on the ball zijn.” Voogd en Doeksen noemen echter geen concrete voorbeelden van ondernemerschap.




Scheur in de broek


Grote vraag is hoe het imperium zich onder de kredietcrisis houdt. Bij verschillende belangen van de familie piept en kraakt het. Hoe gaan de erven daarmee om? Over SHV hoeven zij zich voorlopig weinig zorgen te maken. In 2007 presenteerde het concern nog een recordwinst van 569 miljoen euro op een omzet van ruim 15 miljard. Ook de dividenduitkering was nog nooit zo hoog. De erven Frits ontvingen daarvan bijna 37 miljoen euro.


Ongetwijfeld voelde SHV in 2008 de economische malaise aan den lijve. Maar het moet gek lopen als de cijfers die het concern volgende week publiceert, tegenvallen. Want begin 2008, net voordat de kredietcrisis in alle hevigheid losbarstte, wist het familiebedrijf zijn Amerikaanse schrootdivisie voor de topprijs van 1,4 miljard dollar te verkopen aan staalbedrijf Nucor. Toch moet Annemiek van Vlissingen, veruit de belangrijkste toezichthouder bij het conglomeraat, op haar tellen passen. De mooie boekwinst uit ‘schroot’ kan onderliggende problemen verhullen. Zo werd onlangs bekend dat het duurzame energiebedrijf Econcern, waarin SHV een groot belang bezit, kampt met grote problemen.

Ook BN International, waar jaarlijks voor 89 miljoen euro aan vinylbehang uit de fabrieken rolt, is geraakt door de crisis. Afgelopen mei zocht het bedrijf, voor eenderdein handen van Flint, nog naarstig naar personeel voor een nieuwe productielijn. Een half jaar later onderhandelde directeur Hoogenhuizen met de bonden over het terugschroeven van de productie met 30 procent. Oorzaak: acute vraaguitval. “Zoals elk bedrijf ervaren wij de gevolgen van de crisis, maar de voorgestelde maatregelen zijn nog niet nodig gebleken”, licht woordvoerster Anita Louters toe.

Bij Draka, vorig jaar goed voor een omzet van 2,7 miljard, liepen de erven een nog veel grotere scheur in de broek op. De nettowinst van de kabelgigant kelderde vorig jaar met 25 procent, tot 69 miljoen. De koers ging met 85 procent onderuit, van 40 euro in de zomer van 2007 tot onder 6 euro nu. De problemen bij Draka voelen de erven Frits rechtstreeks in hun portemonnee. Omdat het concern vorig jaar geen dividend uitkeerde, liepen zij ruim 11 miljoen euro mis. Nog zorgelijker is de waardeval van hun belang in Draka. In de zomer van 2007 was dat nog 700 miljoen euro waard. Daarvan resteert inmiddels slechts 100 miljoen euro.

Draka-commissarissen Annemiek en Harold van Vlissingen reageren tot nu toe als loyale aandeelhouders. Toen de kabeldraaier in december de schuld wilde terugdringen door een obligatielening tegen een afbraakprijs af te lossen, gingen de erven akkoord. Het obligatiepakket, dat nominaal 46 miljoen waard was, leverde de familie ruim 10 miljoen minder op. “Op die deal leed Flint een miljoenenverlies, maar ze koos toch voor de langetermijngezondheid van het bedrijf. Dat had ze niet hoeven doen”, aldus Thijs Hovers van mede-aandeelhouder Lucerne waarderend.

Na drie jaar aan het roer is duidelijk dat de erven wat betreft ondernemerschap, kennis en netwerk niet in de schaduw kunnen staan van wijlen hun vader. Flint blonk sinds 2006 niet uit in investeringsdrang. De tijden dat de Van Vlissingens een steenkolenmonopolie in Nederland of een wereldwijd netwerk van Makro-winkels opbouwden, zijn voorbij. Wel zijn de vier erven geschoold in en betrokken bij het toezicht op hun belangen. Onder hun leiding veranderde Flint dan ook van investeringsvehikel tot beheermaatschappij. Het passen op de winkel is belangrijker geworden dan de uitbouw ervan.

Toch moet de status van Flints nieuwe eigenaren niet worden onderschat. Als beheerders van een miljardenvermogen en grossiers in commissariaten zijn zij uitgegroeid tot een aanzienlijke macht in het Nederlandse bedrijfsleven. Bovendien genereren hun belangen jaarlijks nog steeds tientallen miljoenen aan dividenden, die deels moeten worden geherinvesteerd. Gezien de huidige lagere waarderingen van bedrijven kan de familie de komende jaren profiteren van kansen. Niet ondenkbaar dat de recente verhuizing van Flint naar de nabijheid van de Zuidas, met zijn banken, advocatenkantoren, consultants en investeringsbedrijven een opmaat is voor een meer dynamische toekomst. Wellicht wordt het op het kantoor van Flint wel weer even druk als het er vroeger was.





[ mathijs.smit @reedbusiness.nl ]