Tweede kamerlid Groen Links Kees Vendrik: Linksbuiten van 
het binnenhof

Omslagartikel | tweede kamerlid groenlinks kees vendrik

I n zijn werkkamer in Den Haag ontneemt een enorme stapel boeken op de vensterbank het zicht op het standbeeld van Willem van Oranje op het Plein voor de Tweede Kamer. Halverwege de stapel ligt een pil over de Franse filosoof Montesquieu, bedenker van de scheiding der machten. Controleren van de uitvoerende macht, het kabinet dat een crisisplan uitbroedde, kon het Kamerlid wekenlang niet. “We wisten niet veel meer dan iedereen, en dat was heel weinig.”


Nu de plannen er zijn, is er opluchting én teleurstelling. “Het kabinet lijkt er gelukkig niet voor te kiezen tijdens een recessie te bezuinigen. Alleen blijven de structurele hervormingen uit. Ze concentreren zich alleen op de AOW-leeftijd. Het AOW-plan is te weinig en niet goed doordacht. De heilige huisjes, de hypotheekrente, de WW en de aanrechtsubsidie, zijn overeind gebleven. En het afschaffen van de vliegbelasting is flauwekul.” 



Is Jan Peter Balkenende een goede crisismanager? 


“Ik zie er niets van. Hij heeft het kabinet heel veel ruimte gegeven om er heel lang over te doen. Hij had al anderhalve maand geleden met ten minste een aanzet voor een steunpakket naar buiten moeten komen. Bijna iedereen in Europa heeft al lang pakketten klaar en in uitvoering. We worden gezien als eenfreerider. Dat vind ik voor een crisismanager een fout van de eerste orde.”




Hoe vindt u Balkenende als teamleider? 


“Het is een ongelooflijk aardige, beschaafde, hoffelijke man, weet ik uit Kamerervaring met hem. Maar of hij de boel een beetje bij elkaar houdt? Er zijn in de afgelopen jaren vele situaties geweest waarin hij er een handje van had om er op de verkeerde momenten niet te zijn.”





Hoe doet Wouter Bos het? 


“Tot de laatste deal met ING goed. De laatste overname van 22 miljard aan risico was geen goede deal. Hij had hier veel meer voor moeten terugeisen, bijvoorbeeld opties op aandelen en een deel van de toekomstige winst, om ook mee te delen in het opwaartse risico. Niemand weet wat die portefeuille waard is. Als zijn taxatie van het risico ernaast zit, gaan we voor miljarden het schip in.”





Had hij Zalm 7,5 ton moeten betalen om ABN Amro te leiden? 


“Die 7,5 ton salaris snap ik niet. Ik heb vele jaren in hevige debatten gezeten met Zalm, maar nooit het idee gehad dat geld voor hem belangrijk was. Anders was hij tijdens zijn ministerschap veel eerder hoog uitgestapt.”





Hij verdiende 7,5 ton bij DSB Bank. Voor minder was hij niet gekomen. 


“Dat betwijfel ik. DSB is een private onderneming. Dit gaat om de publieke zaak. Dat is ook veel waard voor Zalm. Als je roept: het is een stuk minder dan grootverdieners uit het recente verleden, realiseer je je nog steeds niet hoe groot het vertrouwensverlies is bij het grote publiek.”



Kon Bos de bonussen bij ABN Amro tegenhouden? 


“Bos is 100 procent aandeelhouder bij ABN Amro. Hij had bij de overname het gevecht over de voorwaarden moeten voeren. Hij heeft wel de bonussen aan de top bevroren, maar het niet breder geregeld. Hij zal opnieuw een pittig gesprek moeten aangaan. Daar laat hij het tot nu toe lopen.”





Hoe zijn we in deze ellende terechtgekomen? 


“Er zijn de afgelopen 25 jaar vier dingen tegelijk gebeurd. Ten eerste zijn de financiële markten geïnternationaliseerd. Ten tweede hebben financiële instellingen als gekken geïnnoveerd. Ten derde zijn veel financiële marktpartijen geïntegreerd tot all finance- banken. Dat alles is mogelijk geworden door de grote dereguleringsoperaties uit de jaren tachtig. Wat zich de laatste jaren daarbij heeft gevoegd, is de groeiende invloed van aandeelhouders. Het is een cocktail geworden waarin te veel risico’s zijn genomen. Met als consequentie dat wanneer er in een deel van de financiële sector iets fout gaat, in dit geval de markt voor gestructureerde producten, vervolgens niet alleen de betreffende bank in de fik gaat, maar het hele bos in brand vliegt.”





We hadden het volgens u kunnen zien aankomen. 


“Als je een beetje economische geschiedenis kent, weet je dat de financiële sector extreem crisisgevoelig is. De wetenschap dat je een groot risico loopt als je de financiële sector vrij laat, is radicaal terzijde geschoven. Dat is een politieke keuze geweest. Het was een onderdeel van het grote neoliberale project.”




Wat is de oplossing? 


“Je moet een systeem bouwen dat uitgaat van crisis. Financiële markten zijn van nature instabiel. Dat was de wijsheid na de depressie van de jaren dertig. Dat banken ten onder gaan is van alle tijden. Dat banken in een deelmarkt failliet gaan en dat vervolgens het hele financiële stelsel op zijn kop staat, dat moeten we voorkomen. Financiële markten moet je dus in de klauwen houden. Maar nationaal toezicht is een instrument geworden in de concurrentieverhoudingen tussen landen. Nationale toezichthouders grepen niet in, omdat dit ten nadele was van de eigen banken. Toezichthouders zouden daarom internationaal moeten opereren.”




Hoe moeten de banken veranderen? 


“Ze moeten af van het all finance-model. We moeten weer naar een model met een scheiding tussen traditionele banken en hooggespecialiseerde banken. We moeten naar een model dat als er een financiële dienstverlener in de hooggespecialiseerde vermogensmarkt omvalt, niet meteen het hele systeem wankelt.”


Moeten banken zo klein worden gehouden dat ze failliet kunnen gaan zonder ingrijpen van de overheid? 


“Daar denk ik hevig aan. Of het haalbaar is, kan ik niet helemaal overzien.”


Hebben de banken hun lesje geleerd? 


“Waar ik me wild aan erger, is dat die sector ervan uitgaat dat hij er een geweldige rotzooi van kan maken en dat het vanzelfsprekend is dat wijovernighttientallen miljarden uitgeven om de sector te redden. Ze kwamen tijdens de parlementaire hoorzitting met een verhaal dat iedereen schuldig is behalve zij. Vervolgens gaan ze gewoon door met die bonussen. Men realiseert zich niet hoe hard dat er inhakt bij het grote publiek en hoe groot het vertrouwensverlies is.”



U heeft er geen vertrouwen in dat de banken hun les hebben geleerd? 


“Ik zie de grote lobby van het internationale bankbedrijf alweer proberen de gevolgen zo veel mogelijk onder de tafel te werken. Ik ben bang dat banken nu vooral energie zullen stoppen in het afremmen van herregulering.”





Wat zou GroenLinks doen als het in de regering zat? 


“We moeten niet vergeten dat we in een nog veel grotere crisis zitten, de klimaatcrisis. We zouden gebruik maken van eengreen deal, de economie stimuleren door in duurzame ontwikkeling te investeren.”


Mag het begrotingstekort oplopen van GroenLinks? 


“Dat is onvermijdelijk. Ik ben geen fan van begrotingstekorten, maar nog minder van werkloosheid en gemiste kansen. Het is belangrijker te zeggen: nu zijn we soepel en geven we ruimte. We zitten in een economie die aan alle kanten op slot gaat, laat de overheid zich daar niet bijvoegen Maar wel met een hard politiekcommitmentdat je de begroting op termijn weer op de rails krijgt dankzij forse structurele hervormingen. Wat ons betreft: AOW na 40 jaar werken, eigen huis naar box drie, minder pensioensparen, moderniseer het ontslagrecht en schaf de aanrechtsubsidie af. Zet in op participatie.”



Hebben de oud-communisten in uw partij nog geroepen: het kapitalisme faalt, Karl Marx had toch gelijk? 


Lachend: “Er belde er net weer één. Nee, ik heb er nog geen een gehoord. Er lijkt wel een soort eerherstel voor Keynes te ontstaan, en in zekere mate ook voor Marx. Als iemand de structurele crisisgevoeligheid van het kapitalisme ter discussie stelde, dan was hij het wel. Laten ze Keynes en Marx maar weer eens uit de kast trekken op universiteiten. Valt misschien nog iets van te leren.”


[ Mark van Baal ]

‘Balkenende is

er op te veel

momenten

niet geweest’