kabinet | omslagartikel

Zes lange weken had het kabinet nodig om het eens te worden over een handvol maatregelen om de gevolgen van de economische crisis te verzachten. CDA, PvdA en Christen-Unie scheerden bij hun zoektocht enkele keren langs de rand van een kabinetscrisis, maar woensdag lag er dan toch een akkoord.


6 Miljard euro, omgerekend 375 euro per Nederlander, steekt het kabinet komend jaar in de kwakkelende economie. Maar wat de overheid met de ene hand geeft, neemt ze met de andere hand later weer terug. Als de economie voldoende is hersteld, wordt in 2011 weer zo’n 5 miljard, 312,50 euro per Nederlander, bezuinigd.

Vicepremier André Rouvoet hoopt dat er door de maatregelen ‘weer rook in de schoorsteen komt’. Maar iedere econoom zal beamen dat het een illusie is te denken dat de huidige crisis met een injectie van 6 miljard kan worden opgelost. Jan Peter Balkenende gebruikt het geld vooral om sectoren die het zwaar hebben een extra steuntje in de rug te geven. Vooral bouw, baggeraars, luchtvaart en midden- en kleinbedrijf profiteren van deze druppels op een gloeiende plaat.

Een blik op de lijst maakt duidelijk dat de lobby van Balkenendes partijgenoot Elco Brinkman, voorzitter van Bouwend Nederland, vruchten heeft afgeworpen. Er komt extra geld voor de versnelde uitvoering van infrastructurele projecten (600 miljoen) de isolatie van gebouwen (400 miljoen), het onderhoud van zorginstellingen (320 miljoen) en scholen (210 miljoen).

De premier kondigde enkele dagen eerder al aan dat er een speciale wet komt om af te rekenen met tijdrovende inspraakprocedures. Deze Crisis- en Herstelwet moet in sneltreinvaart door de Kamer worden geloodst. De ellenlange procedures waren het kabinet al langer een doorn in het oog. Balkenende grijpt de economische crisis aan om daar korte metten te maken.

De baggeraars, die door de crisis in Dubai minder werk hebben, kunnen de Hollandse kust gaan versterken (130 miljoen). In zee moeten meer windmolens worden gebouwd (160 miljoen). De luchthavens worden verlost van de schadelijke vliegtaks (300 miljoen). Ondernemers die een nieuwe bestelwagen aanschaffen, krijgen een slooppremie voor hun oude bak (60 miljoen).

Die laatste maatregel is een goede illustratie van het ambitieniveau van het kabinet, dat de laatste maanden in de rest van Europa steeds meer het imago van een freerider kreeg. Duitsland voerde ook zo’n slooppremie in, maar die Abwrackprämie geldt niet alleen voor bestelwagens, maar ook voor personenauto’s. Niet 60 miljoen, maar 1,5 miljard trekt Berlijn er voor uit.


Bolwassing

Het duurde tot begin november 2008 voordat het kabinet eindelijk de ernst van de economische situatie onder ogen wilde zien. Het zoeken naar een antwoord op de crisis nam, na een publiekelijke bolwassing door voorzitter Alexander Rinnooy Kan van de Sociaal Economische-Raad, die vond dat het kabinet te veel tijd liet weglekken, in februari eindelijk een aanvang.


Een van de redenen waarom het kabinet meer tijd nodig had om op een lijn te komen, was een fors meningsverschil tussen CDA en PvdA over de noodzaak en het tempo van bezuinigingen. Door de crisis dalen de belastinginkomsten, maar tegelijkertijd is het Rijk door het snelstijgend aantal werklozen meer geld kwijt aan uitkeringen.

De begroting is daardoor diep in de rode cijfers gedoken. Volgens de begrotingsafspraken zijn bezuinigingen in zo’n situatie onvermijdelijk. CDA-fractievoorzitter Pieter van Geel wilde daar meteen een begin mee maken, maar vond de PvdA op zijn pad. De sociaal-democraten vrezen dat miljardenbezuinigingen een procyclisch effect hebben, waardoor de economie nog dieper in de problemen komt.

Het compromis is daarom: wel snoeien, maar niet meteen. Het kabinet heeft afgesproken in het verkiezingsjaar 2011 5 miljard euro te bezuinigen, onder de voorwaarde dat de economie dan voldoende is hersteld. Daarvan is volgens het kabinet sprake bij een economische groei van 0,5 procent. Als de groei lager is, wordt de bezuiniging op het bordje van het volgende kabinet geschoven.

AOW


Op de lange termijn waren volgens Balkenende, Bos en Rouvoet harde ingrepen nodig om de overheidsfinanciën in het gareel te krijgen. Bij het begin van de zoektocht kondigde Balkenendestatesmanlikeaan dat geen enkele maatregel op voorhand was uitgesloten. Komende kabinetten zouden tientallen miljarden moeten bezuinigen, en dat was alleen mogelijk met baanbrekende ingrepen. Dit kabinet zou heilige huisjes desnoods met een bulldozer te lijf gaan.


Een blik op de maatregelen leert dat daar weinig van is terechtgekomen. De ambtenarenlonen mogen de komende jaren niet hard stijgen. De fiscale tegemoetkoming in de ziektekosten, de zorgtoeslag, gaat wat omlaag. Het eigenwoningforfait, de fiscale bijtelling voor huiseigenaren, stijgt voor de duurste huizen. Maar de hypotheekrenteaftrek zelf blijft ongemoeid. En ook in de WW blijft alles zoals het was.

Als het aan Balkenende ligt, gaat wel de pensioengerechtigde leeftijd omhoog naar 67 jaar. Maar over die maatregel is het laatste woord nog niet gezegd. De vakbeweging, die niets voelt voor de maatregel, heeft van het kabinet gedaan gekregen dat de Sociaal Economische-Raad de komende maanden een alternatief mag zoeken. Zo dreigt het enige baanbrekende voorstel dat dit kabinet de afgelopen week heeft gedaan, alsnog in de polder te verdwijnen.



[ jean.dohmen @reedbusiness.nl ]