U it het niets hebben banken sinds het begin van deze eeuw 10 biljoen euro aan nieuw krediet gecreëerd, een slordige 1.500 dollar voor iedere wereldburger. Bert Heemskerk, scheidend bestuursvoorzitter van Rabobank, stond bij de presentatie van de jaarcijfers over 2008 nog eens stil bij enkele fundamentele fouten in het banksysteem. Niet de Amerikaanse sub prime -hypotheken (slechts een “lont in het kruitvat”), niet de bonuscultuur onder bankiers (die “een rolletje” heeft gespeeld), maar de overvloed aan krediet die uit het niets kon ontstaan, ligt ten grondslag aan de huidige crisis.


De grote truc die dit mogelijk heeft gemaakt, heet securitisatie. Leningen die voorheen netjes op de balans van een bank bleven staan, worden daarbij gebundeld, opgeknipt in verhandelbare effecten en doorverkocht aan beleggers. De ruimte die daardoor op de bankbalansen ontstond werd gretig aangewend voor het uitgeven van nieuwe kredieten. De kredietverlening werd zo met ongeveer 25 procent opgepompt, zonder dat banken daar tegenover extra kapitaal aanhielden.

Die lucht moet nu uit het systeem. “Gezonde krimp”, noemt Heemskerk dat. Maar die doet wel pijn: de recessie die banken op hun collectieve geweten hebben, is het meest gebaat bij een dosis goedkoop krediet, maar de banken zelf zitten klem. “Sommige banken willen wel, maar kunnen moeilijk”, zegt hij. Eén reden daarvoor is dat het securitisatiekunstje niet meer werkt. De gevolgen daarvan zijn duidelijk zichtbaar op de Nederlandse hypotheekmarkt.

Halverwege vorig jaar werd een kwart van de nieuwe hypotheken via securitisaties gefinancierd. De banken die het daarvan moesten hebben, (Heemskerk: “Ik kan ze nu wel bij naam noemen: GMAC, Argenta en Bank of Scotland”) hebben die markt intussen vaarwel gezegd. Rabobank, dat haar hypotheekleningen ouderwets financiert uit spaargelden en bedrijfsdeposito’s, profiteerde en zag haar marktaandeel toenemen tot 30 procent.


Iets minder uitbundig


Toch houdt het daar voor Rabobank wel op. De nadruk ligt volgens de bank op het behoud van “gezonde marges en gezonde financiering, niet op het agressief uitbreiden van het marktaandeel”. Die marges staan onder druk doordat de kostprijs van hypotheken gebaseerd is op de spaarrentes. Die ligt volgens Heemskerk in Nederland te hoog omdat de overheid spaartegoeden tot een ton garandeert, waardoor ook minder betrouwbare banken klanten kunnen lokken met een hoge rente.


Dat speelt ook Rabobanks zakelijke klanten parten. De kredietverlening aan het mkb steeg in 2008 in recordtempo, en zelfs in de eerste twee maanden van dit jaar was er groei, zij het “iets minder uitbundig”.

Dat zou vooral duiden op ondernemers die wat rustiger aan willen doen met investeren, maar dat is een kip-en-eiverhaal. De voorzieningen die Rabobank in 2008 moest nemen op haar bedrijfsleningen, lagen met 31 basispunten al boven het tienjarig gemiddelde. In 2009 zullen die voorzieningen nog hoger uitvallen. Voor die risico’s wordt weer een prijs in rekening gebracht. Ook dat hoort bij de pijn die gepaard gaat met een krimpende banksector die langzaam weer gezond moet worden.


[ jeroen.kerkhof @reedbusiness.nl ]