nationalisatie | actueel

Vallen ING, Aegon en SNS Reaal straks in de handen van de Nederlandse overheid? Als het Verenigd Koninkrijk het voorland is voor Nederland, is dat niet ondenkbaar. 


De Britse overheid heeft er sinds vorige week opnieuw een staatsbank bij. Vorige week was Lloyds Banking Group aan de beurt. Northern Rock, Bradford & Bingley en Royal Bank of Scotland gingen de bank al voor. In Nederland staat de teller op twee: Fortis en ABN Amro. Net als RBS zit Lloyds opgescheept met een enorme hoeveel ‘giftige activa’. Onderdeel van de deal met de Britse staat is dat deze voor 260 miljard pond (290 miljard euro) aan besmette producten garandeert. Lloyds betaalt voor deze garantie een verzekeringspremie.

Omdat Lloyds dat niet kan betalen, krijgt de Britse staat in ruil daarvoor een stevige pluk aandelen. De Britse overheid had Lloyds al eerder een handje geholpen door 4 miljard pond in de bank te steken tegenover de uitgifte van preferente aandelen. Door dit om te zetten in gewone aandelen en de garantieconstructie heeft de Britse staat nu 77 procent in Lloyds. Dat bank is feitelijk genationaliseerd.

Wie denkt dat het hier nog steeds alleen gaat om oninbare Amerikaanse hypotheken en producten met exotische namen als collateralized debt obligations en mortgage backed securities, heeft het mis. Van de 260 miljard pond aan investeringen van bedenkelijk allooi heeft veel meer dan de helft betrekking op gewone kredieten aan bedrijven en de financiering van commercieel vastgoed. Verder staan op het garantielijstje nog gewone hypotheken en persoonlijke leningen aan particulieren.

De problemen van de banken beperken zich niet meer alleen tot de financiële hoogstandjes van de investment bankers. Bedrijven kunnen niet meer aan hun schuldverplichtingen voldoen of dreigen zelfs failliet te gaan. Voor banken is dit een zorgelijke ontwikkeling omdat het verstrekken van kredieten nu eenmaal hun corebusiness is. 



Pijn in de portefeuille


Ook Nederlandse banken als ING en Rabobank zullen de pijn van de crisis in hun kredietportefeuille gaan voelen. Een Nederlandse zakenbankier die anoniem wil blijven verwacht dat het einde van de problemen bij de banken nog niet in zicht is. “Ik denk dat banken nog steeds niet volledig hebben laten zien waar ze op moeten afschrijven”, zegt hij. Ook in Nederland komen veel bedrijven in de problemen en ook hier staat het commerciële vastgoed onder druk. SNS Reaal heeft met SNS Property Finance een grote marktpositie op het gebied van vastgoedfinanciering. De afdelingen bijzondere financieringen draaien al overuren. Het aantal mensen dat ervaring heeft met het uitwinnen van probleemkredieten is niet aan te slepen.


Op het moment dat er structurele problemen ontstaan met het betalen van rente en aflossingen, zal de bank op de leningen moeten afschrijven. Zo zal opnieuw het kapitaal van banken worden aangevreten. De zakenbankier wijst erop dat de marktwaarde van sommige kredieten daalt terwijl de bedrijven op dit moment hun verplichtingen nog nakomen. Een teken dat de markt geen vertrouwen heeft in deze leningen.

De beurskoersen van de Nederlandse banken hebben de afgelopen weken onverklaarbaar sterke koersdalingen laten zien. Hoe hard minister Bos van Financiën ook blijft roepen dat de Nederlandse banken gezond zijn, het mag niet baten. Zijn aandeelhouders bang dat Bos gedwongen wordt om zijn belang à la Lloyds en RBS uit te breiden tot een meerderheid? Zo’n sluipende nationalisatie zou een enorme verwatering betekenen voor de zittende aandeelhouders.

Toch kwam er ook goed nieuws van het bankenfront. Uit een uitgelekte interne notitie bleek dat de Amerikaanse Citigroup haar beste twee maanden heeft doorgemaakt sinds 2007. Het nieuws van de bank die door drie reddingsoperaties van de Amerikaanse overheid in de lucht moest worden gehouden, werd met groot gejuich ontvangen. Maar of dit een voorbode is voor herstel is gezien de macro-economische ontwikkelingen nog maar zeer de vraag.

Alle overheidsmaatregelen ten spijt, het vertrouwen in de financiële sector is nog steeds niet terug. Internationale overheden hebben de afgelopen maanden verschillende methoden uitgeprobeerd om dit te herstellen. Banken zijn genationaliseerd, de depositogarantie voor particulieren is opgetrokken. Financiële instellingen kunnen met staatsgarantie geld lenen op de kapitaalmarkt en overheden hebben miljarden beschikbaar om het eigen vermogen van banken op te krikken.

Toezichthouders moeten steeds opnieuw het wiel uitvinden. De kapitaalinjectie van 10 miljard euro voor ING hielp niet. Het geld brandde in korte tijd op aan afschrijvingen en het vertrouwen werd niet hersteld. Ook andere landen vergisten zich in deze oplossing. Naarmate de financiële crisis verhevigde, grepen beleidsmakers naar andere instrumenten. Directe financiële steun geven is uit de tijd. Toezichthouders proberen de problemen nu het hoofd te bieden door het garanderen van giftige activa.




Aanzwengelen


In een toespraak voor de European League for Economic Cooperation (een groep intellectuelen die zich buigt over economische samenwerking), zei president Nout Wellink van De Nederlandsche Bank: ‘Ondanks de uitzonderlijke maatregelen werkt de motor van het financiële stelsel nog steeds niet goed.’ Hoe effectief zijn die maatregelen eigenlijk geweest? ‘Gebleken is dat de traditionele instrumenten om crises te bestrijden maar deels hebben geholpen.’ In het tackelen van de problemen kiest de Europese Unie voor een andere aanpak dan de Verenigde Staten. 


Niemand weet wat de effectiefste manier is om de financiële sector weer aan te zwengelen. In Amerika is de aandacht nu gericht op het opzetten van een bad bank (‘slechte’ bank) waarin besmette activa worden ondergebracht. Daar wordt een scenario van nationalisatie angstvallig gemeden. Zo is de overheid na drie reddingsoperaties met 36 procent nog steeds minderheidsaandeelhouder in Citigroup.

Zonder het oprichten van een slechte bank blijft er voor Bos en Wellink weinig anders over dan bij te springen als dat nodig is. ‘Soms is de enige oplossing de epidemie te laten uitrazen en ervoor te zorgen dat de schade zo veel mogelijk beperkt blijft’, zei Wellink in zijn toespraak vorige week. Het einde van de crisis is nog niet in zicht. De Nederlandse economie krimpt en de internationale handel zakt in rap tempo terug. Bedrijven met weinig reserves komen in financiële problemen. Het is slechts een kwestie van tijd voordat het faillissementen gaat regenen.

Het is onvermijdelijk dat banken als Rabobank en SNS Reaal meer problemen zullen krijgen, maar vooral ING zit in de hoeken waar nu de klappen vallen. Naast een flinke blootstelling aan Amerikaanse hypotheken heeft ze een sterke marktpositie in Oost-Europa. Bovendien is ze in Nederland een van de grootste spelers op het gebied van bedrijfsfinancieringen.

Met afschrijvingen op de kredietportefeuille in het vooruitschiet zijn nieuwe steunoperaties van de overheid goed denkbaar. Wouter Bos bereidt zich op het ergste voor. Hij wil een wet ontwikkelen om nationalisatie van banken mogelijk te maken. Toch is een echte nationalisatie niet waarschijnlijk. Het is waarschijnlijker dat de overheid, naar Brits voorbeeld, door een stapeling van steunoperaties haar grip op de banken steeds verder vergroot.



[ corina.ruhe @reedbusiness.nl }