Deze pensionado’s hebben ‘t voor elkaar. Dankzij hun pensioenfonds?

S olidariteit en collectiviteit zijn de pijlers waarop ons pensioenstelsel is gegrondvest. Econoom en pensioendeskundige Lans Bovenberg mag het deze week plechtig in FEM zeggen op pagina 12. Maar ook hij moet vaststellen dat de collectiviteit – lees: de gedwongen afdracht van premies door bedrijven en werknemers – geen garantie biedt op een waardevast pensioen. Dat wordt pijnlijk duidelijk in een recessie als deze. De aftrap is nog maar net gegeven, en honderden fondsen staan al zwaar onder water.


Een fikse kluif voor toezichthouder De Nederlandsche Bank, die fondsen met een zware onderdekking verplicht om een herstelplan in te dienen. Wat gaan de fondsen doen om binnen drie of vijf jaar te zorgen dat ze weer kapitaalkrachtig genoeg zijn om aan hun toekomstige verplichtingen te kunnen voldoen?

Dat strenge toezicht en die ingediende herstelplannen mag u met een flink pak zout nemen. Het zijn rekenexercities voor actuarissen, die op basis van fictieve rendementen, loon- en inflatiecijfers een invuloefening doen. Die gemiddelde dekkingsgraad van 95 procent betekent vandaag net zo weinig voor een jonge pensioendeelnemer als de dekkingsgraad van 145 procent waarop de meter een jaar geleden stond. Het zegt namelijk niets over wat er over 30 jaar wordt uitgekeerd.

Tijdens de vorige pensioencrisis van 2001-2003 schakelden we al over naar het middelloonstelsel om de pensioenen betaalbaar te houden ofwel de verplichtingen van de fondsen te verlagen. Vervolgens ging de indexatie eraan, die moest zorgen voor een waardevast pensioen. De rode draad is duidelijk: onze pensioenfondsen kunnen geen waardevaste uitkeringen garanderen, tekorten wentelen ze af op deelnemers. Zolang ze dat evenwichtig doen, krijgt Bovenberg gelijk. Solidariteit is een groot goed waar pijn verdeeld moet worden. Naarmate de pensioenrisico’s voelbaar worden afgewenteld op de deelnemers, komt de vanzelfsprekendheid van die tweede pijler, de gedwongen winkelnering, onder druk te staan. Als het fonds geen garanties geeft, kan de pensioenspaarder toch net zo goed zelf elders aan de slag gaan?

Wij geloven best dat de gebundelde inleg van tienduizenden leidt tot efficiënt vermogensbeheer. Maar de vrijheid van het individu om in zijn eigen oudedag te voorzien, is ook wat waard. Met het afschaffen van de collectiviteit zou pensioenbreuk en waardeoverdracht tot het verleden gaan behoren voor wie zelf het risico draagt. Dat kan wat dynamiek brengen in de arbeidsmarkt. Overstappen naar een andere werkgever geeft minder rompslomp, zelfs de keuze om een eigen bedrijf te beginnen kan aantrekkelijker worden: geef die pot maar hier, die investeer ik wel in mijn eigen bedrijf.


[ philip.bueters @reedbusiness.nl ]