Heeft het kabinet wel adequaat gereageerd toen zich halverwege 2008 de contouren van een diepe economische recessie begonnen af te tekenen? Het antwoord op die vraag is nee. Het kabinet verkeerde lang in wat de Amerikanen zo bondig omschrijven als in denial . 


De toestand van de Nederlandse economie is het afgelopen jaar stelselmatig te zonnig weergegeven door premier Jan Peter Balkenende en minister van Financiën Wouter Bos. Met als dieptepunt de presentatie van de Miljoenennota 2009 op Prinsjesdag. Het kabinet moet op die derde dinsdag in september geweten hebben dat de begroting op dat moment volkomen achterhaald was. Een dag later vroeg de Amerikaanse bank Lehman Brothers het al langer verwachte faillissement aan. In Spanje, Engeland en Ierland waren de huizenmarkten die zomer ingestort. In Duitsland, onze grootste exportmarkt, kwamen de raderen van de industriële machine krakend tot stilstand. Toch stelde de regering dat ‘Nederland er ondanks de internationale economische onrust goed voor staat’ en dat ondanks de afkoelende economie ‘de koopkracht op peil blijft’.

Daarmee ontkennen we niet dat het kabinet voor een lastig dilemma stond. De problemen waren weliswaar zichtbaar, maar de impact was minder duidelijk. De economie draaide nog redelijk. Daar komt bij dat de boodschapper van slecht nieuws zich niet populair maakt. Als het kabinet in een eerder stadium had gewaarschuwd, stappen had genomen om financiële buffers aan te leggen of enkele realistische scenario’s had durven bespreken, dan had het ongetwijfeld het verwijt gekregen onrust te zaaien en het vertrouwen in de economie te ondermijnen. Dat verwijt kreeg VVD-leider Mark Rutte ook van premier Balkenende toen hij tijdens de debatten het realisme van de Miljoenennota ter discussie stelde.

Toch dient een regering de moed te hebben om slecht nieuws te brengen, ook op momenten dat niemand dat verwacht. Die moed hebben Balkenende en Bos niet gehad. Te lang heeft het kabinet zich verscholen achter de achterhaalde berekeningen van het orakel Centraal Planbureau. Een planbureau dat zich onder leiding van de PvdA’er Teulings ook nog eens niet bewust leek te zijn van de urgentie situatie en draalde met het actualiseren van zijn ramingen. Het verdient daarvoor een harde tik op de vingers.

Het gevolg is dat er kostbare tijd verloren is gegaan. Tijd waarin belangrijke zaken bleven liggen en taboes onbesproken bleven. En in de haast om nu snel iets te doen om de recessie tegen te gaan, wordt het ene na het andere ondoordachte voorstel gelanceerd. Ook in dat opzicht kwam de wake-upcall van het CPB en het kabinet dus te laat. Balkenende en Bos moeten nu hard aan de slag om de achterstand in te halen.


[ arne.van.der.wal @reedbusiness.nl ]