Economische crisis: Noodtoestand

ECONOMISCHE CRISIS | actueel

Al weken geleden lanceerde de Franse regering haar reddingsplan voor de economie. Ook uit Berlijn kwam een tientallen miljarden zwaar pakket op tafel, met belastingverlagingen, nieuwe uitgaven en bezuinigingen. De Britten zijn zelfs nog langer bezig met het toedienen van medicijn aan de in coma verkerende economie. De Franse, Duitse en Britse regeringen reageerden daarmee op iets wat iedereen zag: dat de wereldeconomie en hun economieën midden in de ergste crisis van de afgelopen decennia zitten. In Nederland was het al die tijd betrekkelijk stil. Het kabinet kondigde wel een pakket van ongeveer 6 miljard euro aan, dat echter vooral uit garanties bestond.


Er zat slechts iets meer dan 100 miljoen euro aan echt geld tussen. Het kabinet besteedde meer aandacht en energie aan ruzies tussen de coalitiepartijen over de vraag of de hypotheekrenteaftrek nu wel of niet ter discussie mocht komen, en de vraag of de F-16 moest worden vervangen en zo ja, door welk toestel. En dan was er ook nog het circus rond het bezoek van Geert Wilders aan Groot-Brittannië.

Het kabinet hield zich niet bezig met zaken die in Berlijn, Parijs en Londen voor overuren zorgden bij iedereen van ministers tot beleidsmedewerkers. Alsof er niets bijzonders aan de hand was, trok het Centraal Planbureau (CPB) er op z’n dooie gemak maanden voor uit om zijn voorspellingen voor economische groei aan te passen aan de nieuwe werkelijkheid: massaontslagen bij Philips, ING en Corus, opgedroogde private consumptie, inzakkende industriële productie, voor het eerst in decennia dalende huizenprijzen en het drastisch afgenomen vertrouwen van de Nederlander.

Intussen schreeuwde de hoogste baas van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) de longen uit zijn lijf om te waarschuwen voor het tot stilstand komen van de wereldeconomie. Het IMF paste zijn groeiramingen binnen drie maanden twee keer aan. De Europese Commissie gooide haar toch al sombere herfstramingen voor economische groei in Europa medio januari in de prullenbak, want verouderd en dus te zonnig. Als er één Europese regering is die direct alles had moeten laten vallen en de economische noodtoestand had moeten uitroepen, dan was het de Nederlandse.

Temidden van dat alles stippelde Den Haag echter beleid uit op basis van de voorspelling van het CPB van december vorig jaar. In tijden van zware economische tegenspoed zijn voorspellingen van een maand oud net zo nuttig als die uit 2006: totaal niet.

Ondanks de vermelding op de website van het CPB dat de instelling up-to-date onafhankelijke analyses maakt over de economie, hielden de met belastinggeld duurbetaalde CPB-economen zich op het Haagse hoofdkantoor met heel andere dingen bezig. Zelfs de ergste crisis sinds de jaren dertig van de vorige eeuw was onvoldoende reden om de onderzoeken naar de relatie tussen werkgelegenheid en productiviteit, belastingen en regelgeving op het gebied van roken, drinken en gokken in de EU en de empirische literatuur over de effecten van de diffusie van computers op de loonverdeling, te laten liggen. Allemaal stuk voor stuk nuttige onderzoeken, maar het had voor de hand gelegen dat het CPB prioriteit had gegeven aan het eerder publiceren van de nieuwe ramingen voor de economische groei en werkgelegenheid. De bijzondere positie van het CPB vereist zo’n pro-actieve houding. Het kabinet zet namelijk geen stap zonder de nieuwe voorspellingen van het CPB. En omdat het Planbureau geen haast maakte met de nieuwe ramingen, is er kostbare tijd verloren gegaan in tijden waarin snel schakelen nodig is. Pas wanneer het de cijfers van het CPB heeft, komt het kabinet in actie. Nu verschuilde Balkenende c.s. zich veel te lang achter ramingen die al achterhaald waren op het moment dat ze werden gepubliceerd.




Werkloosheidsexplosie


De Nederlandse economische groei is voor het belangrijkste deel afhankelijk van de export. Dramatische terugval buiten onze landsgrenzen of het vooruitzicht daarop, staat gelijk aan een doorbraak van de Afsluitdijk: een nationale ramp. Ruim de helft van alles wat de Nederlanders per jaar produceren aan goederen en diensten wordt in het nabije buitenland verkocht. Een kwart van de Nederlandse export eindigt in Duitse schappen. Nog eens 12 procent komt niet verder dan België, en ongeveer 10 procent is bestemd voor Groot-Brittannië. Daarnaast zijn Frankrijk en Italië de belangrijkste afzetmarkten voor de BV Nederland. Landen die in een veel vroeger stadium alarm sloegen.


In het laatste kwartaal van vorig jaar kromp de Duitse economie met 2,1 procent. In België bedroeg de krimp 1,1 procent. Groot-Brittannië meldde een min van 1,5 procent, wat iets meer was dan de Franse ellende (-1,2 procent) maar minder dan waarmee de Italianen te maken kregen: -1,8 procent. En economen zijn het erover eens dat het ergste nog moet komen.

Eerder deze week was het dan zover. Het onderzoek naar de empirische literatuur over de effecten van de diffusie van computers op de loonverdeling was gereed en de nieuwe ramingen werden geopenbaard. Het is geen verrassing dat heel Nederland met heimwee terugdenkt aan de voorspelling van een krimp van 0,75 procent uit december vorig jaar. Het nieuwe beeld voor dit jaar is stukken grimmiger. De Nederlandse economie zal met 3,5 procent krimpen en volgens het CPB zit er ook voor volgend jaar geen groei in het vat. Het aantal werklozen zal van 304.000 eind 2008 exploderen en in minder dan twee jaar tijd meer dan verdubbelen naar bijna 800.000. Bovendien zal het leger werklozen ook in 2011 toenemen, aldus Coen Teulings, directeur van het CPB. En de stijging van de werkloosheid zal geen tijdelijk fenomeen zijn. Volgens Teulings zal de werkloosheid een lange tijd hoog blijven.




Dramatisch


Dat was reden genoeg voor minister-president Jan Peter Balkenende om zich van een heel andere kant te laten zien. Tijdens de persconferentie na de bekendmaking van de nieuwe ramingen van het CPB sprak de man die er de afgelopen weken alles aan deed om het woord ‘recessie’ te vermijden, ineens van een “zware recessie”. Ook noemde hij de economische situatie “buitengewoon ernstig en dramatisch” en trok hij de vergelijking met de gevreesde jaren dertig, toen de wereld in de greep van een diepe depressie verkeerde. Als recessie staat voor -20 graden, dan is depressie gelijk aan -50 graden. “Wij gaan nu aan de slag”, zei Balkenende.


Zodra de microfoon was uitgezet, snelde de minister-president naar het Torentje. Onderweg sloten Wouter Bos en André Rouvoet aan. De sombere en bezorgde blikken van het trio weken niet af van die van Maria van den Hoeven, minister van Economische Zaken, en Piet Hein Donner, minister van Sociale Zaken & Werkgelegenheid, die al achter de tafel zaten. Het was de eerste van talloze extra ministerraden die Balkenende heeft ingelast om intensief te overleggen met andere ministers. Vervolgens zal het kabinet pas na enkele weken met maatregelen komen om de economische pijn te verzachten.

Dat het CPB een krimp van 3,5 procent voorspelt, betekent niet dat de economie ook daadwerkelijk zoveel zal krimpen. Voorspellingen komen zelden uit. Hoe de vlag erbij zal hangen, hangt af van de maatregelen die het kabinet de komende weken zal nemen om de pijn te verzachten.

Sylvester Eijffinger, hoogleraar economie aan de Universiteit van Tilburg, pleit voor een halvering of afschaffing van de overdrachtsbelasting voor een periode van één jaar om de huizenmarkt te helpen. Ook moet de btw op nieuwe woningen tijdelijk omlaag. Daarnaast wil Eijffinger dat de geplande uitgaven aan infrastructuur naar voren worden gehaald, en dat investeren in onderzoek en ontwikkeling door bedrijven fiscaal aantrekkelijker wordt gemaakt. Dat laatste is ook waartoe de werkgevers het kabinet oproepen. Daarnaast wil het bedrijfsleven dat de overheid alle uitgaven, inclusief de uitkeringen, voor de komende jaren bevriest. Dat zou miljarden opleveren. De vakbonden willen onder meer dat het kabinet de aardgasbaten gebruikt voor investeringen in de economie. Wat het kabinet níet mag doen, is bezuinigen, aldus de vakbonden.

Volgens Eijffinger is nu bovendien ook hét moment aangebroken om de bureaucratie aan te pakken. “Zolang er geen demonstrerende ambtenaren te zien zijn op het Malieveld in Den Haag, is op dat gebied onvoldoende gedaan.”





[ edin.mujagic @reedbusiness.nl ]