V orig jaar rond deze tijd verkondigden bankiers nog vol overtuiging dat het einde van de kredietcrisis nabij was. Met het publiceren van de cijfers over 2007 zouden banken openheid verschaffen over hun risicovolle posities. Als die eenmaal bekend waren, gingen banken onderling weer zaken doen en zou het financiële systeem weer draaien als vanouds.


Als 2008 iets duidelijk heeft gemaakt dan is het dat financiële catastrofes harder en onverwachter optreden dan iedereen voor mogelijk houdt. Wie had een jaar geleden durven voorspellen dat Lehman Brothers ten onder zou gaan en dat RBS voor bijna 70 procent in handen van de Britse overheid zou zijn? Of veel dichter bij huis: dat de Nederlandse bankactiviteiten van ABN Amro en Fortis moesten worden genationaliseerd om ze overeind te houden?

Die les uit 2008 rechtvaardigt een poging om het schijnbaar ondenkbare te denken: hoe verloopt een scenario waarin de overheid besluit de belangrijkste banken te nationaliseren?

De grote vraag blijft wanneer overheden dit zwaarste wapen uit hun arsenaal naar buiten rijden. In de VS en Groot-Brittannië klinken pleidooien om deze maatregel nu al te nemen. Belangrijke Britse banken zijn al voor een groot deel in overheidshanden, andere zullen niet sterk genoeg blijken om dat lot te ontlopen. Een overheid die zo veel risico neemt, moet ook de volledige controle hebben om banken te kunnen herstructureren. Bovendien zou ‘half nationaliseren’ slechts averechts werken: banken willen onder het overheidsjuk uit en verzaken daarbij hun centrale economische functie: de kredietverlening aan burgers en bedrijven. Banken in handen van de Staat kunnen worden gedwongen die rol weer te gaan vervullen.

Dat laatste argument zet de deur op een kier voor het grootste gevaar dat samenhangt met een bank in staatshanden: politiek gemotiveerde kredietverlening tegen beter economisch weten in. Dat risico is zeker aanwezig in de huidige omstandigheden. Een prettige bijkomstigheid van recessies is dat de dooie puntjes in de economie worden bijgeknipt, waardoor ruimte ontstaat voor latere groei. Het blijven financieren van die dooie puntjes belemmert niet alleen toekomstige groei, maar brengt ook enorme risico’s voor banken met zich mee. Ook staatsbanken kunnen ten onder gaan aan slechte leningen.

Om die redenen valt er veel voor te zeggen om nationalisatie van banken te blijven zien als laatste redmiddel, slechts in te zetten in acute crisissituaties. Zolang kan worden volstaan met chirurgisch staatsingrijpen, zoals onlangs bij ING, verdient dat de voorkeur.


[ jeroen.kerkhof @reedbusiness.nl ]

[ edin.mujagic @reedbusiness.nl ]

[ corina.ruhe @reedbusiness.nl ]