Crisis in de polder: Export onder druk

crisis in de polder | actueel

Rustig is het niet op de vaderlandse wegen en in de Rotterdamse haven. Gansch het radarwerk staat nog lang niet stil. Maar dat het minder druk is dan een paar maanden geleden, is duidelijk. Er rijden minder vracht- en bestelauto’s rond en het Rotterdamse Havenbedrijf merkte dat er deze week opnieuw een wekelijkse dienst tussen Europa en het Verre Oosten sneuvelde.


Sinds oktober, de maand dat de economische malheur voelbaar werd, zijn 10 van de 32 wekelijkse diensten tussen Europa en het Verre Oosten (vooral China) geschrapt. Dat wil niet zeggen dat de aanvoer van producten uit het Verre Oosten ook met 31 procent is gedaald. Grote rederijen voegen soms diensten samen en proberen hun grote schepen zo veel mogelijk te laten doorvaren. Maar toch, de haven heeft drukkere tijden gekend. Ontslagen zijn er (nog) niet gevallen, maar uitzendkrachten zijn niet meer nodig.

En dat zal ook nog wel een tijdje zo blijven. Topman Hans Smits van het Havenbedrijf voorspelde eind december dat de aan- en afvoer in 2009 met zo’n 5 procent zal dalen. Zoals het er nu naar uitziet, mag Smits blij zijn als het bij die -5 procent blijft. Sporen van herstel zijn nog niet zichtbaar.

De haven merkt vooral dat het in de staalindustrie, de basis-chemie en de auto-industrie slecht gaat. Tot september/oktober was het nog hosanna en halleluja in die sectoren, maar toen sloeg de stemming om. De aanvoer van erts daalde met 20 procent, omdat staalgigant Arcelor vier hoogovens sloot. De aanvoer van computers en telecommunicatieapparatuur zakte in. Die van basis-chemicaliën ook. De aanvoer van kolen en olie bleef redelijk op peil. “Nederland heeft een aantal grote raffinaderijen, die zullen niet snel dichtgaan”, meldt de zegsman van het Havenbedrijf. De voor 21ste eeuwse begrippen koude winter zorgde voor extra vraag naar kolen. Dat compenseerde de geringere vraag naar kolen voor de productie van stroom.

De in Nederland relatief grote logistieke sector beleeft zware tijden. “Het algemene beeld voor de sector is slecht”, meldt Transport en Logistiek Nederland (TLN), de brancheorganisatie der wegvervoerders. Vooral bedrijven die vervoersdiensten leveren aan bedrijven in de auto-industrie en de bouw kampen met problemen.

Vervoerders van agrarische producten, vee, afval en levensmiddelen zijn beter af. Dat geldt, zo meldt de zegsman van TLN, zeker voor het bedrijf dat Batavus-fietsen naar dealers vervoert. René Takens, topman van Accell, het moederbedrijf van Batavus, bevestigt desgevraagd dat zijn bedrijf geen last heeft van de conjuncturele neergang. Vooral de verkoop van luxe fietsen en elektrische fietsen loopt uitstekend. “Het zou goed kunnen dat er de laatste maanden meer gefietst wordt. En dat er meer fietsen worden gekocht”, zegt Takens.





Tamelijk onzinnig


Als de haven en het wegtransport moeilijke tijden beleven, dan geldt dat ook voor de Nederlandse export. Weinig landen hebben zo’n open economie als Nederland. In weinig landen is de invloed van de export op de economie zo groot als in Nederland. Als de export met 10 procent daalt, dan krimpt de economie met 3 procent (als alle andere factoren gelijk zouden blijven). Nederland exporteert vooral naar EU-landen, en in diverse EU-landen, Groot-Brittannië voorop, heeft de recessie flink toegeslagen. 


Het is dan ook tamelijk onzinnig om te veronderstellen dat de crisis in Nederland beduidend minder hard zal toeslaan dan elders. Een flink deel van het Nederlandse exportpakket is nu eenmaal conjunctuurgevoelig tot zeer conjunctuurgevoelig. Vermindert de buitenlandse vraag naar die producten, dan voelen we dat hier.

Neem de chemie. De chemie is goed voor een kleine 20 procent van de waarde van de Nederlandse export van goederen. In 2008 kwam dat, exclusief doorvoer en wederuitvoer, neer op ongeveer 40 miljard euro. De chemie voelt de recessie als weinig andere sectoren.

Diverse bedrijven, waaronder Dow in Terneuzen, moeten saneren. Sabic Innovative Plastics, DSM Engineering Plastics, Dupont Dordrecht en LyondellBasell horen bij de chemiebedrijven die werktijdverkorting hebben aangevraagd. Sabic deed dat zelfs voor 2.350 man. LyondellBasell sloot twee installaties en Shell sloot voor het eerst in 31 jaar een fabriek in Moerdijk. Inmiddels draait die fabriek weer – een van de weinige lichtpuntjes in deze sector. Bijkomend probleem is dat veel chemiebedrijven met voorraden zitten die zijn gemaakt van peperduur ingekochte olie. Die voorraden moeten nu worden afgewaardeerd.

Verbetering is voorlopig niet in zicht. “De orderportefeuille is erg dun”, meldt de VNCI, de belangenorganisatie van de Nederlandse chemie. Een zegsman verwacht op termijn wel herstel: “Afnemers moeten toch een keer door hun voorraden heen zijn. Dat geldt zeker voor de kopers van kunstmest. Mensen moeten eten. De vraag naar kunstmest moet weer aantrekken.”

Veel van de 2.750 ondernemingen die deel uitmaken van de FME, de belangenclub van bedrijven in de metaal-, kunststof-, elektronica en elektrotechnische industrie, beleven eveneens moeilijke tijden. Volgens de FME exporteren deze bedrijven producten ter waarde van 47 miljard euro. Ook in deze sector geldt dat de zaken tot oktober vorig jaar doorgaans uitstekend verliepen. Maar in november was de totale productie opeens 13 procent lager dan in november 2007 en de export 14 procent lager. Het einde van de malheur is nog niet in zicht. De FME denkt zelfs dat het ergste in de bouw nog moet komen.

Een uitzondering is te vinden in de scheepsbouw. De werven, waar dure jachten, baggerschepen en offshorevaartuigen worden gemaakt, timmeren, lassen en bouwen vrolijk door. Probleem is alleen dat nieuwe orders uitblijven. Over een paar maanden zal, zo vreest Scheepsbouw Nederland, de sector hetzelfde gaan meemaken als de Koreaanse, Chinese en Japanse bouwers van tankers, bulkcarriers en containerschepen: een dramatische afname van de vraag. Vervelend vindt Scheepsbouw Nederland het dat landen als Duitsland hun scheepsbouwers tegemoetkomen met allerlei financiële garanties. De Nederlandse regering doet dat niet.

Gelukkig kent Nederland ook een aantal sectoren dat niet of minder conjunctuurgevoelig is. De grote raffinaderijen van onder meer Shell, Esso en Total hebben minder last van de recessie dan de chemie. In totaal exporteerde Nederland in 2008 voor ongeveer 40 miljard euro aan producten als benzine, diesel en kerosine. Nauwelijks conjunctuurgevoelig is de landbouw, goed voor een exportwaarde van ongeveer 3 miljard euro. Mensen moeten nu eenmaal eten, ook in crisistijden. Ook de relatief grote voedingsmiddelenindustrie is niet erg crisisgevoelig.





Veebranche


Of dat betekent dat de landbouw een glorieus jaar gaat doormaken, is echter bepaald niet zeker. Het exportsucces van de sector hangt nu eenmaal af van moeilijk voorspelbare grootheden als het weer, de oogsten en de waarde van valuta. De glastuinbouw, die het in 2008 erg moei-lijk had, kan in de loop van het jaar gaan profiteren van de dalende aardgasprijzen. De veebranche heeft baat bij de dalende prijzen voor veevoer. Maar garanties voor succes bieden die ontwikkelingen niet. Bovendien kan de sector indirect wel degelijk nadelige gevolgen van de crisis ondervinden. In de sierteelt, bijvoorbeeld, is al voelbaar dat Engeland in een recessie verkeert en dat het pond sterk in waarde is gedaald. Exporteurs van varkens hebben gemerkt dat afnemers soms slecht bij kas zitten. 


Eén voordeel hebben veel boeren in elk geval wel, als ze tenminste in het bezit zijn van grond. Hun grond is en blijft geld waard. De grondgebonden landbouw hoeft niet in te zitten over zijn solvabiliteit, zo constateerde het Landbouw Economisch Instituut in een recent rapport over de gevolgen van de kredietcrisis voor de landbouw.


[ koos.schwartz@reedbusiness.nl ]