PCM: PCM Gemangeld

pcm | financiEel

Z ie je wel. Die reactie overheerst wanneer het Britse private-equityhuis Apax in 2007 zijn handen aftrekt van PCM, uitgever van onder meer NRC Handelsblad , de Volkskrant en Trouw . Zoals critici in 2004 bij de voltrekking van dit huwelijk al voorspelden, loopt het mis tussen de hardcore kapitalisten van Apax en die andere grootaandeelhouder van PCM, de ideële Stichting Democratie en Media (SDM). Als SDM Apax uitkoopt, bestaat al het vermoeden dat de Britten flink geprofiteerd hebben van hun krantenavontuur en dat PCM is uitgekleed. Maar hoe het precies zit, blijft onduidelijk. 


Inmiddels is die helderheid er wel. In opdracht van twee vakbonden deed de Ondernemingskamer onderzoek naar het huwelijk. Het is geen fraai verhaal dat de onderzoekers – advocaat Willem Jan van Andel en voormalig Akzo-bestuurder Jean den Hoed – in hun 373 pagina’s tellende rapport aan het licht brengen. 
 Het vermoeden dat Apax spekkoper was en PCM is uitgeknepen, blijkt te kloppen. Maar de onderzoekers zijn vooral kritisch over SDM. Het is de Stichting die Apax in 2004 als medegrootaandeelhouder binnenhaalt. SDM loopt de toch al moeizaam functionerende directie van PCM constant voor de voeten. SDM wisselt vaker van strategie dan Rijkman Groenink bij ABN Amro. SDM koopt Apax in 2007 voor veel te veel geld uit. En SDM gaat in 2004 akkoord met een ingewikkelde financiële constructie, waarmee het huwelijk wordt bezegeld. Dat die constructie negatief kan uitpakken voor PCM, lijkt SDM niet te beseffen. Voor de Stichting is ze overigens wél lucratief.

Kern van die constructie, die door private equity vaak wordt gebruikt, is dat PCM zelf voor de kosten van de overname opdraait. Een tweede kern is dat de eigenaren (Apax, SDM en twee veel kleinere stichtingen) er financieel goed uitspringen, en de fiscus niet. De constructie én een in 2006 uitgevoerde herfinanciering leidden tot het rondpompen van honderden miljoenen euro’s. De resultaten van dat alles – het huwelijk plus de scheiding – zijn volgens Van Andel en Den Hoed voor PCM bedroevend.

Duidelijk is dat Apax de winnaar is, althans in financieel opzicht. Op een investering van 139,5 miljoen euro maakt het 131,5 miljoen euro winst. Zelfs voor private-equitybegrippen is een rendement van 31,3 procent op jaarbasis hoog. Hoewel PCM vrijwel niets aan Apax heeft gehad – PCM schijnt nu wat professioneler en kostenbewuster te opereren dan voorheen – zijn Van Andel en Den Hoed nogal mild in hun oordeel over de Britten. Ze hebben zich gedragen zoals je van private equity kunt verwachten. Bovendien dankt Apax zijn hoge rendement deels aan SDM dat bij de scheiding veel te veel betaalde, stelt het duo. 


Ter ziele 


Profiteren deden ook de stichtingen. Zij hielden in totaal 88 miljoen euro aan het avontuur over, waarvan ze later 12 miljoen overmaakten aan PCM voor de lancering van DAG , de gratis krant die al weer ter ziele is. Ook verstrekten ze in 2008 een lening van 34 miljoen aan PCM. Dat was nodig omdat PCM anders problemen zou krijgen met de banken waarbij het krantenconcern nog een schuld had uitstaan. 


Lucratief was het huwelijk voor de adviseurs, juristen en banken die bij de aankoop, de constructie en de herfinanciering waren betrokken. Zij streken 41,9 miljoen op voor allerhande adviezen. PCM betaalde. Nota bene, de advieskosten waren bijna net zo hoog als de opgetelde winst vóór belastingen van PCM in 2001, 2002 én 2003 samen.

Voor het topmanagement van PCM was het huwelijk ook leuk. Bij de entree van Apax in 2004 werden ze mede-aandeelhouder. Zij beurden na de scheiding 7,1 miljoen euro. De huidige PCM-topman Bert Groenewegen zag overigens af van die ‘aandeelhoudersbonus’. De onderzoekers vinden het maar niks dat de topmanagers meeliftten met het financiële succes van Apax, terwijl hun prestaties bij PCM geen aanleiding gaven voor welk financieel extraatje dan ook.

Voor de banken waren de constructie en de herfinanciering een feest. Zij streken 30 miljoen aan extra rentekosten op. In totaal betaalde PCM dus 300 miljoen euro aan derden zonder dat het daar zelf iets mee opschoot.

En wat hield de uitgever daar aan over? Geen omzetstijging. Geen goede acquisities. Geen goede perspectieven. Net als andere uitgevers worstelt PCM met internet en met de concurrentie van gratis dagbladen. Bovendien nadert een recessie, en recessies plegen krantenbedrijven fors te raken. PCM erfde wel een megaschuld van 400 miljoen. Vooral door de recente verkoop van de educatieve uitgeverij ThiemeMeulenhoff is die schuld, volgens PCM althans, ultimo 2008 teruggebracht tot zo’n 160 miljoen. Dat is nog altijd 120 miljoen meer dan voor het huwelijk.

En PCM heeft nu één grootaandeelhouder: SDM. Volgens Groenewegen staat die nu op grotere afstand van PCM dan voorheen. Voor het personeel en iedereen die de landelijke kranten van PCM een warm hart toedraagt, moet dat een verademing zijn, net als het vertrek van Apax overigens, want meer dan de ruif leegeten hebben de Britten niet gedaan. Of SDM de suggestie van de onderzoekers opvolgt om (een deel van de) 88 miljoen euro over te maken aan PCM, is nog niet bekend. Volgens SDM is een deel van dat bedrag al belegd, onder meer in een lening aan PCM. Met de naderde recessie en de malaise op de beurzen in het achterhoofd klinkt ook dat niet goed. 


[ koos.schwartz @reedbusiness.nl ]