Na Tsjernobyl had kernenergie een imagoprobleem. Opdrogende oliebronnen, onbetrouwbare gasleveranciers en dure zonnecellen hebben de verguisde reactoren opnieuw op de agenda gezet.

‘Elektriciteit wordt te goedkoop om te meten’, zei de Amerikaanse nucleaire fysicus en kernenergiepionier Alvin Weinberg halverwege de vorige eeuw. De uitspraak is typerend voor het optimisme over kernenergie, toen een gloednieuwe energiebron. Kernenergie heeft elektriciteitsmeters niet overbodig gemaakt, maar is op dit moment wel de goedkoopste manier om elektriciteit op te wekken.


Nederland doet dit op dit moment met één centrale, in Borssele. Het eerste, centrum-rechtse kabinet Lubbers had in 1985 vergevorderde plannen om nieuwe kerncentrales te bouwen, maar de ontploffing van de Sovjet-kerncentrale in Tsjernobyl in 1986 maakte een einde aan die dromen. Sindsdien zat de discussie op slot. Bovendien waren de elektriciteitsbedrijven in de jaren negentig en begin deze eeuw te druk met privatiseren om grote investeringen aan te durven.

De rest van de wereld heeft wel doorgebouwd: de VS heeft intussen 104 kerncentrales, Frankrijk heeft er 59 en Japan 55. In totaal zijn er in de wereld 439 kerncentrales in bedrijf. Nu CDA-fractievoorzitter Pieter van Geel kernenergie ‘onvermijdelijk’ vindt en Agnes Kant, fractievoorzitter van de SP, atoomstroom ‘niet onbespreekbaar’ noemt, tekent zich voor het eerst sinds decennia een politieke meerderheid voor nieuwe kerncentrales af. VVD, PVV en de kleine christelijke SGP zijn net als Van Geel voor.

De huidige coalitiepartners, CDA, PvdA en ChristenUnie, hebben afgesproken dat er deze kabinetsperiode geen nieuwe centrales bijkomen. Nu was dat sowieso niet mogelijk, want wie vandaag besluit te bouwen, is de eerste vijf jaar bezig met vergunningen aanvragen. De bouw zelf duurt nog eens vijf jaar.

Lucas Reijnders (62), hoogleraar milieukunde aan de Universiteit van Amsterdam, vindt het een heilloze weg. Hij is al sinds de jaren zeventig tegen kernenergie, maar heeft er tegenwoordig een argument bij: investeren in kernenergie is economisch niet slim. De technologie van een centrale is volgens hem per definitie verouderd als die begint te draaien; er zit tien jaar tussen de tekentafel en het moment dat de eerste splijtstaven warmte leveren. Vervolgens wordt een centrale in 50 jaar afgeschreven. Reijnders: “Je zit 50 jaar aan verouderde technologie vast.”




Badkuip met kernafval


Het alternatief is duurzame energie. “Windenergie wordt steeds goedkoper. Toen de discussie begon, was dat volstrekt anders. Toen was de roep om duurzame energie vooral een moreel appèl”, aldus Reijnders.Een windturbine kan elke tien jaar worden vervangen door een turbine van een nieuwe generatie, die goedkopere stroom levert. Het zal volgens Reijnders niet lang duren voordat windenergie goedkoper is dan kernenergie. Zelfs de nu nog dure zonne-energie kan die barrière binnen 50 jaar slechten. Reijnders, retorisch: “Waarom zou je je voor 60 jaar voor zo veel geld vastleggen? Een windpark schrijf je in tien jaar af.”


Maar met alleen duurzame energie redden we het niet, is de overtuiging van Tim van der Hagen (48), hoogleraar aan de Technische Universiteit Delft en directeur van het Reactor Instituut Delft. Kernenergie is onvermijdelijk voor de oplossing van het energievraagstuk. “De olievoorraad is eindig en de energievraag groeit, met 55 procent in de periode 2005-2030, zegt het Internationaal Energie Agentschap. Het IEA zegt bovendien: als we de CO2–uitstoot willen stabiliseren in 2050, moeten we in de komende 40 jaar elk jaar zo’n 25 nieuwe kerncentrales bouwen.”

Aan de andere voor- en tegenargumenten is sinds de jaren tachtig weinig veranderd. Hoe zwaar het probleem van het radioactieve afval moest wegen, was altijd het grootste twistpunt. ‘Slechts een badkuip vol’, zegt de VVD. De kerncentrale in Borssele levert jaarlijks namelijk 1,3 kubieke meter hoogradioactief afval, dat wordt opgeslagen in Vlissingen. ‘Wel 5.000 jaar gevaarlijk’, zegt de PvdA.




Ramp onvermijdelijk


Er zijn nog een paar andere verschuivingen in het debat. De voorstanders claimen sinds de documentaire van Al Gore over het broeikaseffect dat kerncentrales goed zijn voor het milieu. Kerncentrales stoten immers geen CO2uit en dragen daarmee niet bij aan de opwarming van de aarde. Een ander nieuw pro-argument is de leveringszekerheid van uranium, de brandstof voor kerncentrales. Dat wordt in democratische landen als Australië en Canada gewonnen. Olie en gas komen voor een groot deel uit het politiek instabiele Midden-Oosten en Rusland.


Voorstanders vinden ook dat kerncentrales verlost moeten worden van hun onveilige imago. “De nieuwste kerncentrales zijn extreem veilig, bij een verstoring van het proces neemt het vermogen af. Tsjernobyl kon exploderen omdat het vermogen juist toenam bij een verstoring”, zegt Van der Hagen. “Als kerncentrales gemeengoed worden, ook in ontwikkelingslanden die het met veiligheid minder nauw nemen, is een grote ramp is onvermijdelijk”, waarschuwt Reijnders.

De kosten van nucleaire energie worden voor het grootste deel bepaald door de investeringskosten. Een flinke kerncentrale levert 1.600 megawatt, drie keer zo veel als een gemiddelde kolen- of gasgestookte elektriciteitscentrale en kost 3 tot 3,5 miljard euro, inclusief kosten om hem na gebruik te ontmantelen.

“De kostprijs bestaat voor meer dan de helft uit afschrijving en rente”, zegt Van der Hagen. De prijs per kilowattuur wordt voor 60 procent bepaald door rente en afschrijving van deze investering. Een centrale wordt in een halve eeuw afgeschreven. “De onvoorspelbaarheid van de overheid is de onzekere factor. Als die na 30 jaar zegt dat Nederland stopt met kernenergie, zit je in het schip.”

Het opwekken van uranium en het operationeel houden van de centrale bepaalt 35 procent van de kostprijs. Uranium bepaalt de laatste 5 procent van de kostprijs van de elektriciteit uit de centrale.De kostprijs per kilowattuur komt zo op 3 tot 6 cent. Een kilowattuur uit de nieuwste Finse centrale gaat zelfs minder dan 3 cent kosten. Stroom uit fossiele bronnen is sterk afhankelijk van de brandstofprijs. Bij gascentrales maakt brandstof 75 procent van de prijs uit. Van der Hagen: “Stel dat uraniumerts tien keer zo duur wordt, dan stijgt de kilowattuurprijs van 3 naar 4 cent, nog steeds goedkoper dan elektriciteit uit fossiele brandstoffen.” Die worden bovendien snel duurder.

Reijnders zal hij niet overtuigen. De wereldeconomie heeft 12 tot 14 terawatt, het vermogen van 8.000 grote kerncentrales, aan energie nodig. “Het vermogen van de zon op aarde is 10.000 keer zo groot. Aan het aanbod kan het dus niet aan liggen. Zonne-energie uit de Sahara is in 2010 concurrerend met fossiele energie. Zet 5 procent van de Sahara vol met zonnecollectoren en je hebt ook 14 terawatt.”




[ mark van baal ]

Wat kost stroom? 3 Cent per kilowattuur kost stroom uit de nieuwste Finse kerncentrale. Elektricitreit uit een kolen- of gascentrale kost 6 cent, windenergie9 cent.

De koeltorens van de Antwerpse kerncentrale van Doel. Straks misschien ook een vertrouwd beeld in het Hollandse landschap.

Sijmen Hendriks/HH