Frankrijk: Bankieren op z'n Frans

Hoe blus je een uitslaande brand? Angela Merkel, Silvio Berlusconi, Nicolas Sarkozy, Gordon Brown, José Manuel Barroso en Jean-Claude Trichet staken de koppen bij elkaar.

Na het debacle van Lehman Brothers waren de Fransen er als de kippen bij om te zeggen:bij ons is er niets aan de hand. Dat konden ze niet lang volhouden. Het land is nu officieel ook in recessie. Toch lijkt de kredietcrisis de financiële sector in het land minder hard te raken.

In 1986 ontploft een kerncentrale in Tsjernobyl. Een giftige radioactieve wolk drijft over heel Europa. Vrijwel overal worden voorzorgsmaatregelen genomen. Direct na de ramp laten de Franse autoriteiten weten dat er ‘geen enkele verhoging van radioactiviteit is geconstateerd’. De wolk zou om onverklaarbare redenen gestopt zijn bij de Franse grens. Na vijftien jaar komt de waarheid boven. De overheid heeft cijfers en gegevens achtergehouden: in sommige steden lag de radioactiviteit na de ontploffing in Tsjernobyl 200 keer hoger dan de norm.


In september 2008 vraagt de Amerikaanse bank Lehman Brothers faillissement aan. Er gaat een financiële schokgolf door de wereld. Direct na het debacle laten de Franse autoriteiten weten dat er geen enkel gevaar dreigt voor banken en burgers. De schokgolf zou om onverklaarbare redenen ophouden bij de Franse grens. ‘De Franse banken ondervinden er weinig invloed van’, zegt minister Christine Lagarde van economische zaken. ‘Er is geen reden voor angst’, zegt Christian Noyer, topman van de Franse centrale bank. De Franse autoriteiten vertonen in tijden van rampspoed nogal eens een pavlovreactie: er is niets aan de hand, is de boodschap.

Maar radioactieve wolken noch financiële schokgolven gaan aan Frankrijk voorbij. Na het faillissement van Lehman duurde het geen vijftien jaar maar slechts enkele dagen voordat de Fransen erachter kwamen dat hun land geen eiland is. Na Fortis begon ook de Frans-Belgische bank Dexia te wankelen. Er volgde nachtelijk overleg op het Élysée, het presidentieel paleis, en president Nicolas Sarkozy gaf om 5 uur ’s ochtends het groene licht voor een reddingsplan. Parijs pompte 3 miljard in Dexia. De Belgische oud-premier Jean-Luc Dehaene moet het bedrijf gaan leiden.

Daar bleef het niet bij. Het aandeel van zakenbank Natixis kelderde in één dag 30 procent op de Parijse beurs, waarna de twee eigenaren, de Banque Populaire en Caisse d’Epargne, zich gedwongen zagen hun belang in Natixis verder uit te breiden en gesprekken over een fusie te beginnen. BNP Paribas moest daarna de Belgische restanten van Fortis van de ondergang redden.

Kreukelzone

Het waren president Sarkozy en premier François Fillon die na al deze gebeurtenissen moesten toegeven dat de tijd van geruststellen voorbij was. De crisis zal gevolgen hebben ‘voor de economische groei, de werkgelegenheid en de koopkracht’, aldus Sarkozy. ‘De Franse banken zijn niet gevrijwaard van problemen als een grote Europese bank wankelt’, zei Fillon. Het was voor het eerst, twee weken na de val van Lehman, dat openlijk werd toegegeven dat ook Frankrijk in de kreukelzone ligt.


Daarna tuimelden de onheilstijdingen over elkaar heen. Consumentenorganisaties meldden dat 30.000 Franse huishoudens in financiële problemen waren geraakt. De koepelorganisatie voor het Franse midden- en kleinbedrijf klaagde dat ‘de kredietkraan voor het mkb vrijwel volledig is dichtgedraaid’. Economisch onderzoekscentrum OFCE becijferde dat de bedrijfsinvesteringen volgend jaar 1,9 procent zullen teruglopen, terwijl die de afgelopen tien jaar gemiddeld juist 3,5 procent per jaar toenamen. Officieel verkeert Frankrijk nu ook in een recessie. Langzaam maar zeker is de boodschap doorgedrongen dat de huidige crisis niet alleen de VS maar ook Frankrijk raakt, en niet alleen banken in gevaar brengt maar de hele economie.

Toch is opvallend dat vooralsnog alleen Dexia en Natixis in ernstige problemen zijn geraakt. De grote Franse banken moesten door de kredietcrisis weliswaar in een jaar tijd 18 miljard afschrijven op hun activa, maar ze staan nog wel overeind. “De Franse banken zijn het ‘slachtoffer’ van hun algehele afkeer van het nemen van risico’s”, aldus Marc Fiorentino, topman van Euroland Finance. Franse instellingen spelen liever op safe. “In tijden van euforie op de markt profiteren ze er niet volop van, maar als het slecht gaat gaan ze ook niet onderuit.” Standard & Poor’s noemde de Franse banken recent nog ‘zeer solide’. “Als onze beste rating, de AAA, een cijfer 20 zou zijn, krijgen de Franse banken een cijfer tussen de 16 en 19”, aldus analiste Elisabeth Grandin.

Vermogensbeheer, investeringen en financiële handel worden vaker gecombineerd met het ouderwetse detailbankieren, waarmee ook de risico’s worden verminderd. “Dat detailbankieren zorgt voor een goede fundering voor hun financiële gezondheid”, zegt Nicolas Bouzou van economisch onderzoeksbureau Asterès. Bovendien hebben de Fransen relatief veel eigen vermogen in huis. Ook kennen ze niet de vrijheden die Amerikaanse financiële instellingen nog weleens hebben met alle risico’s van ontsporingen. “In Frankrijk bestaat een systeem van nauw toezicht dat tot op heden zeer betrouwbaar is gebleken”, zegt econoom Olivier Pastré van de universiteit van Parijs.

Dexia en Natixis zijn twee uitzonderingen. Met respectievelijk grote belangen in Lehman en de Amerikaanse onroerendgoedmarkt kwamen zij wél in de problemen. BNP Paribas had een krediet uitstaan van 170 miljoen euro bij Lehman. De bank zegt echter dat dit bedrag geen problemen oplevert.

Het grootscheepse financieel-diplomatieke offensief dat Sarkozy begonnen is, heeft andere oorzaken dan acute Franse bankproblemen. Sarkozy wil het vertrouwen van kiezers en consumenten terugwinnen dat het afgelopen jaar achteruit is gehold. En hij wil als Frans politicus pur sang de ‘uitwassen van de vrije markteconomie’ bestrijden.

In eigen land regelde de Franse president crisisoverleg met banken en verzekeraars. Hij kondigde wetgeving aan om ‘excessieve’ bonussen aan te pakken als het bedrijfsleven dat niet zelf doet. Hij presenteerde strengere controles voor banken. En de overheid stelt zich garant voor elke euro aan spaargeld bij Franse banken.

Bretton Woods


In het buitenland trommelde Sarkozy de afgelopen weken Europese partners op. Met premier Balkenende tuigde hij het plan op voor een Europees noodfonds. Na onmiddellijk verzet uit Berlijn werd dat een ‘uitgekleed’ pleidooi voor meer coördinatie tussen Europese landen als er wordt ingegrepen in de financiële markten. Afgelopen zaterdag werden tijdens een minitop met de belangrijkste Europese partners de voorbereidingen getroffen voor een Bretton Woods, deel 2. Sarkozy wil dat de G8 binnen enkele weken een nieuwe fundering legt voor het wereldwijde financiële systeem met meer transparantie én controle.


Dat past naadloos binnen Sarkozy’s ideologie. Hij mag dan een rechtshoofd zijn, in zijn beleid geeft hij daar een traditioneel Franse, interventionistische invulling aan. ‘Het idee van de almacht van een vrije markt zonder enige regels, zonder enige politieke interventie, dat was een idioot idee’, vatte hij zijn opvattingen onlangs bondig samen. De president zet zich niet af tegen het kapitalisme. Volgens hem laat de recente crisis alleen de uitwassen van de vrije markt zien. Hij pleit voor kapitalisme onder toezicht. ‘Het kapitalisme moet een nieuwe fundering krijgen. De tijd van zelfregulering is voorbij.’