Mega-accijns tegen alcohol

Economiestudenten en wetenschappers die de effecten van prijsmaatregelen willen bestu-deren stappen op het vliegtuig naar Botswana. De kersverse president Ian Khama schotelt daar een uitzonderlijk practicum voor: het kabinet van de zelotische alcoholhater verhoogde de prijs van bier onlangs met liefst 70 procent. De maatregel viel rauw op het dak van bierdrinkende Batswana, zoals de inwoners van het dunbevolkte land heten. Brouwers voorspellen dat de mega-accijns tot sociaal-economische rampspoed zal leiden. Veel Batswana drinken zich in het weekend laveloos. Volgens de politie is zeker 40 procent van de geweldsmisdrijven het gevolg van dit alcoholmisbruik. En Botswana hoort wereldwijd bij de landen met de meeste hiv-besmettingen, wat men deels toeschrijft aan onbeschermde dronkenmansseks. Criminaliteit en aids vormen de grootste bedreigingen voor het stabiele land, dat vanwege mijnbouw en safaritoerisme al jaren op een gezonde economische groei kan bogen. Tijd voor actie, vond de regering.


Volgens industrieminister Duke Lefhoko haalt een verhoging van minder dan 70 procent niets uit, en Khama heeft zijn volk al gedreigd met verdere prijsstijgingen als men zich niet snel beter gaat gedragen. Het 55-jarige staatshoofd is de zoon van de eerste president van onafhankelijk Botswana, Seretse Khama. Zoon Ian nam dit jaar op soepele wijze het stokje over van president Festus Mogae. Hij voert een christelijke kruistocht tegen het alcoholische kwaad en zou drank het liefst geheel uitbannen. Zijn vastberadenheid lijkt gevoed door het verleden van zijn vader: de oude Seretse dronk zich ongans en stierf op 59-jarige leeftijd aan kanker en leverproblemen.

Voor dollartoeristen in de luxe safarilodges maakt het weinig uit, maar lokale Batswana zijn de pineut. Veel kleine ondernemers in dorpjes vrezen voor hun bestaan, omdat de lokale St. Louis-, Lion- en Ohlsson’s Lager-biertjes haast onbetaalbaar worden voor de klandizie van hunshebeens, informele drankwinkels. Anderen zijn realistischer over de belangrijke rol van bier in de Afrikaanse ‘cultuur’. ‘Drinkers moeten nu meer geld steken in het kopen van alcohol. Hun families zullen dus honger lijden’, redeneert een bierliefhebber in een lokale krant. ‘De president moet accepteren dat hier geen vertier is. Wat kan ik anders dan drinken na mijn colleges’, vraagt een student zich af.

Kgalagadi Breweries Limited (KBL) zond twee weken terug een alarmerend rapport naar de regering en lekte de inhoud snaaks naar een lokale krant. Volgens de brouwerij zal de prijsverhoging niets opleveren in de strijd tegen alcoholmisbruik. Veel drinkers zullen overschakelen op traditioneel gebrouwen goedjes van maïs en ander graan, volkomen onttrokken aan het oog van de overheid. Bovendien zullen criminelen in buurlanden snel met een lucratieve dranksmokkel beginnen. KBL zegt dat dalende consumptie tot zeker 7.000 ontslagen zal leiden en ‘dat zorgt voor de ontwrichting van zeker 42.000 onschuldige levens’. De brouwer dreigt financiering uit allerlei sociale projecten terug te trekken en houdt de regering voor dat de mega-accijns potentiële investeerders zal afschrikken, ook buiten de alcoholbranche. Botswana’s positieve imago loopt volgens KBL gevaar ‘door gebrek aan transparantie en consultatie door de beleidsmakers en als gevolg daarvan de onvoorspelbaarheid van de handels-omgeving’. De regering heeft toegezegd de opbrengst van de heffing in onder meer programma’s voor slachtoffers van alcoholmisbruik te steken en verwacht veel van de accijns. Eerdere inperking van verkoopuren van alcohol zorgde echter nauwelijks voor minder drinkebroers. De kans dat Batswana op cola en water overschakelen is dus klein.