S oms vraagt Anselm Grün zich af waarom bedrijven hem inhuren. “Dan bekruipt me het gevoel dat ze me alleen vragen om hun ethische geweten te sussen. Zodat ze tegen de buitenwereld kunnen zeggen: wij hebben pater Grün uitgenodigd, dus bij ons zit het wel goed. Ik moet oppassen dat ze mij daarvoor niet misbruiken.”


Maar veel tijd om daarbij stil te staan heeft hij niet, want de dagen van de beroemdste monnik van Duitsland zijn goed gevuld. Of hij nu bezig is met het leidinggeven aan het kloosterbedrijf, waar 280 mensen aan het werk moeten worden gehouden, of met het schrijven van boeken, waarvan er gemiddeld zes per jaar verschijnen: Grün heeft altijd wat te doen. “Wat dat betreft is het een geluk dat onze dagen in het klooster ’s ochtends heel vroeg beginnen. En omdat ik alleen in mijn vakantie weleens tv kijk, verlies ik ook daar geen tijd door.”

Een beetje ijdelheid is hem niet vreemd. Terwijl een stormachtige wind rond het klooster een knetterend onweer aankondigt, probeert pater Anselm Grün zijn fotogenieke grijze manen in bedwang te houden voor de foto. Zinloos. Grün besluit dat de foto binnen moet worden genomen.

Misschien laat de beroemde benedictijner zijn haar ook wel groeien omdat het zijn enige stoffelijke bezit is. Zijn monnikspij komt van de stapel uit het kledingmagazijn in het klooster, zijn kamer is 20 vierkante meter groot en beschikt niet eens over een eigen douche. De auto waarin hij rijdt, een ongevalwagen, heeft al ruim 200.000 kilometer op de teller. Dat hij, ondanks een gemiddeld jaarinkomen van ruim 6 ton, afziet van elke vorm van luxe, maakt hem naar eigen zeggen gelukkig. “Ik zie hoe geld de mensen hard maakt. Geld is een gevaar voor de innerlijke vrijheid. Hoe vaak gebeurt het niet dat mensen met veel geld ongelukkig zijn en steeds maar meer dingen moeten kopen om hun ongeluk te compenseren.”

Hetzelfde geldt voor ondernemingen. “Ik probeer in mijn boeken en cursussen ondernemers duidelijk te maken dat het loont om ethisch te ondernemen. Als geld het belangrijkste wordt, verliest de onderneming aan waarde en het verlies van waardigheid is uiteindelijk zelfverachting.”




Les lezen


Dat de spirituele managementboeken, waarin Grün grossiert in dergelijke oneliners, als warme broodjes over de toonbank gaan, staat in schril contrast met de schandalen die het Duitse bedrijfsleven de laatste jaren begeleiden. Van de seksreizen die Volkswagen voor de ondernemingsraad organiseerde en de smeergeldaffaire bij Siemens tot de ontmaskering van honderden steenrijke Duitsers als belastingontduikers, van de zo voorbeeldige reputatie die de Duitse zakenman ooit had, is weinig over.


Pater Grün is echter de laatste om het bedrijfsleven de les te lezen. Integendeel bijna. “Wie ben ik om Heinrich von Pierer (ex-topman Siemens, red.) te veroordelen? Het betalen van steekpenningen is onderdeel van een wereldwijd systeem, waaraan een bedrijf als Siemens zich moeilijk kon onttrekken. Er zijn maar weinig bedrijven die sterk genoeg zijn de betaling van smeergeld helemaal uit te sluiten. Het optische bedrijf Jenoptik bijvoorbeeld, waar ik adviseur was, heeft het wél aangedurfd. De directie neemt op de koop toe dat ze de komende jaren veel opdrachten verliest, maar hoopt op termijn van deze beslissing te profiteren.” Voor mensen als de van belastingontduiking beschuldigde Deutsche Post-baas Klaus Zumwinkel heeft Grün minder begrip. “Op dat soort posities verwacht je meer eerlijkheid. Hij verdiende al zoveel, is het dan nooit genoeg?”




Beleggen op de beurs


Hoe ethisch is de monnik zelf? Als financiële baas van het klooster Münsterschwarzach nam Grün in de jaren tachtig een voor de conservatieve kloostergemeenschap ongebruikelijke beslissing. Hij leende geld om daarmee op de beurs te beleggen. Grün: “Mijn medebroeders reageerden vol onbegrip. Ze begrepen niet hoe je met schulden geld kunt vermeerderen. Ik moest hun uitleggen hoe de financiële markten werken: dat de Zwitsers zoveel geld hadden dat ze het goedkoop konden uitlenen en dat de Amerikanen zo weinig hadden dat ze het duur moesten lenen. Maar toen ik dat eenmaal had uitgelegd, viel de dollar en ging mijn verhaal niet meer op.”


Gelukkig volgden betere jaren. Door de bank genomen leveren de beleggingen van Grün het klooster zo’n 10 procent per jaar op. “Dat ga ik dit jaar niet halen. Maar mijn portefeuille doet het nog altijd beter dan de index. Ik beleg vooral in Duitseblue chipsen neem dus niet te veel risico.’’

Tegenover deSüddeutsche Zeitungbekende hij onlangs zich een paar jaar geleden flink te hebben ‘verspeculeerd’ door sterk in te zetten op Argentijnse staatsleningen. “Die golden als zeker, maar verloren tweederde van hun waarde. Toen heb ik 3 miljoen euro verlies gemaakt. Dat was de enige keer in mijn leven dat ik niet goed heb geslapen. Ik heb het verlies met Russische staatsleningen goedgemaakt. Die kocht ik voor 29 dollar en verkocht ik voor 170.”

Het openhartige inkijkje in de kloosterboekhouding kwam Grün op een hoop boze brieven van medebroeders in andere kloosters te staan. Onverstoorbaar: “Veel kloosters hebben gewoon geen goede ideeën. Eerst presteren ze slecht, daarna jammeren ze dat ze geen geld hebben. Ze halen hun geld op met fundraising en dan staat het slecht als bekend wordt dat er kloosters zijn die zelfs geld over hebben om te beleggen.”

Het liefst verdient Grün zijn geld met het geven van adviezen over spiritueel leidinggeven. “Voor mij betekent dat vooral vertrouwen hebben in het goede van de mens. We leven in een maatschappij die vancontrollingaan elkaar hangt, maar van al dat wantrouwen gaat een bedrijf kapot. Leidinggeven betekent ook dat je mensen niet uitzuigt, maar een eerlijk loon betaalt. En dat je een menselijke taal spreekt die ervoor zorgt dat medewerkers zonder angst en depressies naar huis gaan. Als het me lukt iets van die boodschap over te brengen, is mijn missie geslaagd.”