Kredietcrisis: Leningen
in last

actueel Kredietcrisis

We dachten dat het achter de rug was, maar weer staat de financiële wereld op zijn kop. Afgelopen week werden de financiële markten opnieuw getroffen door een stortvloed aan nieuwe ellende. Fortis wringt zich in allerlei bochten om het hoofd boven water te houden, de Zwitserse zakenbank UBS gooit haar raad van bestuur de laan uit en de wereldwijde beurzen zakken procenten in het rood. Houdt het dan nooit eens op? “We hebben de pijn nog niet gehad”, waarschuwt Jan de Ruiter, verantwoordelijk voor de Nederlandse activiteiten van RBS Wholesale Banking, voorheen ABN Amro. 


Tussen alle afboekingen door bleven de bankbestuurders roepen dat de problemen vooral lagen in investeringen in de aan de Amerikaansesub prime-hypotheekmarkt gerelateerde producten. Maar langzamerhand wordt duidelijk dat de problemen verder reiken dan de beleggingen in obscure derivaten en dat inmiddels ook de huis-, tuin- en keukenproducten worden geraakt. De markt voor leningen aan grote zakelijke klanten als Unilever, Shell of Ahold heeft een ander gezicht gekregen.
“De situatie is sinds het uitbreken van de kredietcrisis totaal veranderd”, zegt De Ruiter. “Voor die tijd was het heel normaal dat banken leningen van 2 miljard euro alleen deden.” Vervolgens verkochten ze een deel weer door op de markt.

Banken gaan nu heel anders om met hun zakelijke kredietverlening. De tweedehandsmarkt is door de kredietcrisis voor een groot deel stil komen te liggen. Daarom zoeken ze nu naar andere manieren om de kredietverlening op gang te houden. Robert Schuman, partner van Nielen Schuman, een adviseur op het gebied van corporate finance, heeft vooral begin dit jaar een duidelijke verandering gezien op de zakelijke markt. Met het opstellen van de eerstekwartaalcijfers van banken werd meer duidelijk over hun liquiditeits- en solvabiliteitspositie. “Banken hebben toen maatregelen genomen om rustiger aan te doen met uitzettingen. De effecten daarvan werden in het tweede kwartaal zichtbaar, maar zijn nog niet voorbij”, aldus Schuman.

Wat is er gebeurd? Door de kredietcrisis hebben Nederlandse spelers op het gebied van zakelijke kredietverleningen stevig – de een wat meer, de ander wat minder – moeten afschrijven op hun beleggingen in producten met exotische namen als CDO’s, CLO’s. Afhankelijk van ingewikkelde risicoberekeningen en boekhoudmethoden drukten deze verliezen ofwel op de winstcijfers ofwel op het eigen vermogen. Het effect is hetzelfde, stevig geraakte banken zagen hun kapitaal in rap tempo slinken. En de hoeveelheid krediet die banken kunnen verstrekken, is rechtstreeks afhankelijk van de hoeveelheid kapitaal die banken voor handen hebben.

Voor Fortis en RBS, die ook nog eens de overname van ABN Amro moeten verwerken, liep de nood zo hoog op dat zij hun hand moesten ophouden bij de aandeel-houders. Andere banken deden het iets omzichtiger en plaatsten geavanceerd schuldpapier dat voor eigen vermogen mag doorgaan.

Voorheen konden banken de leningen verkopen om zo weer kapitaal vrij te maken om nieuwe leningen te verstrekken. Maar het onderlinge vertouwen is afgenomen en ook de kopers zitten krap bij kas. Tot een jaar geleden was er meer dan genoeg geld maar na de kredietcrisis begon de markt te haperen. Ook daardoor konden bankiers minder kredieten verstrekken. Door deze ontwikkelingen moesten de bankiers op zoek naar nieuwe manieren om het slinkende kapitaal zo goed mogelijk in te zetten.

Club deals


“Nu zijnclub dealsdeflavour of the year”,zegt Schuman. Bij een club deal zoekt een arrangerende bank eerst een aantal andere geldverstrekkers om mee te doen, voordat de handtekening onder de leningovereenkomst wordt gezet. “Vroeger verkochten we delen van de lening achteraf, nu vooraf”, constateert De Ruiter, waarbij banken over het algemeen wel met grotere bedragen op de balans blijven zitten. “Daar staat tegenover dat we nu een hogere rente ontvangen dan in het verleden, daardoor is de noodzaak om leningen te verkopen ook minder groot. Iedereen doet hetzelfde, ook ING en Fortis.”


Wat betekent dit voor de klant? “Je ziet dat het tempo van zo’n club dealwordt bepaald door de traagste banken”, constateert Schuman zonder naam en rugnummer te noemen. Annerie Vreugenhil, directeurcorporate clientsbij ING Wholesale Banking, constateert hetzelfde. Het duurt daardoor langer voordat een lening rond is. “Door de structuur van club deals heeft de klant minder zekerheid over hoe zijn financiering eruit ziet. Pas als alles rond is weet hij hoeveel hij moet betalen. Maar volgens Vreugdenhil spelen klanten ook in op deze ontwikkeling. Zij weten dat de processen langer duren.

Marktkenners zeggen dat de ontwikkelingen er nog niet toe hebben geleid dat deals vanwege problemen met de financiering niet worden goedgekeurd. “Ik kom net uit de kredietcommissie, we hebben zes keer per week vergadering. Er is nog geen deal afgewezen vanwege onze kapitaalspositie”, zegt De Ruiter. “Ik heb nog niet gezien dat Nederlandse banken niet langer aan boord willen en nee zeggen tegen dit soort deals”, bevestigt Schuman. Wel kijken banken nu zorgvuldiger naar het risico en het rendement van de financieringsaanvragen die voorbij komen. Dit betekent dat de private-equitydeals op dit moment het nakijken hebben.

Vreugdenhil van ING ziet dat banken wel kritischer zijn geworden bij kredietaanvragen. Zo worden er meer vragen gesteld en eisen banken meer zekerheden. Maar klanten realiseren zich dat er een andere situatie is ontstaan. “Een jaar geleden was de financiering nog een sluitstuk. Nu moeten ze een lening eerder optuigen.

“Banken die hun liquiditeit en solvabiliteit op orde hebben kunnen zich onderscheiden”, zegt Schuman. Zij kunnen grotere deals rondkrijgen. 


Winnaars


Vrijwel niemand in de markt wil namen noemen, maar duidelijk is dat ING en Rabobank betrekkelijk ongeschonden uit de kredietcrisis zijn gekomen. Beide banken hebben hun kapitaalpositie nog keurig op orde en hebben daardoor meer slagkracht. Bij de kwartaalcijfers publiceerde ING een ratio van 8,3 procent, en Rabobank 10,7 procent. Het in financiële problemen geraakte Fortis stond er eerder dit jaar met een ratio van 8,5 procent ook nog goed voor, de bank-verzekeraar hanteert 6 procent als ondergrens. Vanwege de samenvoeging met ABN Amro daalde de solvabiliteit echter zo dramatisch dat ruim 8 miljard euro aan kapitaal moet worden opgehaald. “Onze financiële positie is prima in orde”, aldus De Ruiter. De claimemissie van RBS is goed gegaan, dus we zijn nu weer goed gekapitaliseerd. 


Volgens Rob ten Heggeler, directeur Rabobank International, is de concurrentie voor deals tot 100 miljoen euro heel scherp. “Vooral ING en wij, maar ook Fortis zitten daar achter de klanten van ABN Amro aan. Bij de transacties boven de 100 miljoen euro, zie je banken afvallen omdat ze geen ruimte meer hebben.” Ten Heggeler ziet tegelijkertijd dat er een verschuiving plaatsvindt richting relatiebankieren. “Klanten denken nu heel goed na over hun financieringsvraagstukken en hebben daarbij weer oog voor de langere termijn. Het uitspelen van banken per transactie is er niet meer bij”, verklaart Ten Heggeler. Ook De Ruiter bevestigt dat de klantenrelatie belangrijk is bij het beoordelen van kredietaanvragen.

Eeninvestment banker, die niet met naam genoemd wil worden, ziet dat ING op dit moment zijn sterke kapitaalpositie uitspeelt. “Het proces bij RBS gaat traag omdat eerst financieringspartners gezocht moeten worden om een club deal rond te krijgen. “ING kan grotere bedragen financieren en kaapt zo deals onder de neus van andere banken weg tegen gunstigere voorwaarden.” Een andere goed ingevoerde bankier zegt dat bij RBS en Fortis het loket af en toe dicht gaat. “Dat is ook logisch. Aan de ene kant moeten ze zwoegen om miljarden aan nieuw kapitaal op te halen. Dan kun je aan de andere kant niet net zo makkelijk als vroeger voor honderden miljoenen aan nieuwe kredieten uitzetten.”

ING zegt zelf dat er sinds de kredietcrisis weinig is veranderd. “Je ziet wel dat bij andere banken de besluitvormingsprocessen langer duren. ING heeft dat probleem niet”, zegt Vreugdenhil. De bank-verzekeraar lijkt zo de vruchten te plukken van de door bestuursvoorzitter Michel Tilmant zo geroemde voorzichtigheid. Alle grote banken sprongen op ingewikkelde financiële producten. ING deed dat slechts mondjesmaat. Tilmant wil de nummer één worden op de Nederlandse markt voorwholesale banking.De sterke kapitaalpositie, en de bijna 40 nieuwe bankiers die ze dit jaar al aantrok, biedt de bank een uitgelezen kans om marktaandeel te winnen. RBS staat onder druk. En zonder het met zoveel worden te zeggen, schrijven de concurrenten Fortis voorlopig even af. Ook de Rabobank heeft alle kaarten in handen om terrein te winnen in deze strijd. “Wij worden weer beloond voor onze triple-A-rating, dat is jaren niet het geval geweest”, zegt Ten Heggeler.

Jeroen.kerkhof@reedbusiness.nl
corina.ruhe@reedbusiness.nl