Wim Boonstra

interview

D e Amerikaanse economie zit volgens bijna alle Amerikanen in een recessie, zo bleek onlangs uit een enquête. Banken snakken naar adem. Wekelijks verliezen duizenden Amerikanen hun baan. Intussen wordt hun huis, jarenlang een baken van zekerheid, met de maand minder waard.Volgens de economen van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) kan dat ook in Nederland gebeuren: de huizen zijn hier zo’n 30 procent te duur.




Loopt Nederland het gevaar dat de huizenprijzen dalen, zoals in de VS of, dichter bij huis, Spanje?


“Als we het over de gemiddelde huizenprijs hebben, is er geen enkele reden voor somberheid in Nederland. In Spanje is er sprake van overaanbod. Nederland kampt met vraagoverschot, er zijn 100.000 huizen te weinig. Die bouw je niet één, twee, drie. Er is hier een tekort aan betaalbare woonruimte.”


“Als er al een zeepbel in de Nederlandse huizenprijzen was, dan was die in 2003 en 2004 leeggelopen. In die jaren zat alles tegen. De economische groei daalde stevig en het leek er heel lang op dat we in een echte recessie zaten, de banenmachine kwam tot stilstand en de werkloosheid spoot omhoog. De huizenprijzen bleven echter in beide jaren gematigd doorstijgen.”





Áls de Nederlandse huizenprijzen toch zouden dalen, wat voor gevolgen ziet u dan?


“Instellingen zoals het Sociaal en Cultureel Planbureau en het Centraal Planbureau (CPB) hebben geprobeerd uit te rekenen wat de gevolgen zouden zijn als de huizenprijzen in Nederland zouden dalen. Ik vind dat ze de gevolgen op een vreselijke manier bagatelliseren. Daling van de huizenprijzen is zo ongeveer het slechtste wat een economie kan overkomen. Er zit zoveel vermogen in huizen vast. De daling raakt veel mensen. Zelfs als ze dat niet merken in hun maandlasten doordat ze de rente op hypotheekleningen voor een lange tijd vastgelegd hebben, heeft de daling invloed op het vertrouwen. De consument verandert zijn gedrag. Het is zo bloedlink voor de economie dat het axioma bij beleidsmakers moet zijn: wat er ook gebeurt, daling van de huizenprijzen moet worden voorkomen.”




De situatie in de VS is een goedvoorbeeld. Wat is volgens u de kern van het probleem in de VS?


“Kern van het probleem is dat de Amerikanen al heel lang jaar in jaar uit meer uitgeven dan verdienen. Dat loopt een keer fout, dat kun je zien aankomen. Ik vind het verbazingwekkend dat het in de VS zo lang zo goed ging.Voor een deel ligt dat aan het feit dat kredietverlening in de VS veel te gemakkelijk is geweest. Het is werkelijk te gek voor woorden dat tienduizenden Amerikanen grote leningen kregen zonder onderpand of wat dan ook. Zoiets kan in Nederland niet. Wij hebben de toetsing bij het BKR in Tiel, de bank wil loonstroken zien en de waarde van het onderpand taxeren. Daarnaast is er een gedragscode om te voorkomen dat mensen zich te diep in de schulden steken. Dat zijn allemaal zaken die de VS niet kent.”



Wat is de remedie?


“De VS heeft meer evenwicht tussen consumptie en productie nodig. De Amerikanen zijn te ver doorgegaan in het meer uitgeven dan produceren. Dat weerspiegelt zich duidelijk in de koers van de Amerikaanse dollar. De waarde ervan daalt.”


Is de situatie zo ernstig dat de dominante rol van de dollar in de wereldeconomie in gevaar is?


“Ik denk van wel. Ik behoor niet tot de groep mensen die gelooft dat de dollar zal instorten. Maar ik geloof wel dat ik het in mijn leven nog zal meemaken dat 1 euro 2 dollar kost. De wisselkoers schommelt nu tussen 1,55 en 1,60 dollar per euro. Dat wil niet zeggen dat de dollar geen goede tijden meer zal kennen. De munt zal ongetwijfeld ook tijdelijk sterker worden, maar dat we ooit nog teruggaan naar de situatie van vóór de crisis, daar geloof ik niet in. Vóór de crisis spaarde de hele wereld braaf en financierde ze blindelings de overconsumptie van de Amerikanen. De schulden in de VS werden te hoog, waarop de Amerikanen de dollar lieten verzwakken. De waarde van hun schulden daalde daardoor weer en het spel kon doorgaan. Dat zal niet meer gebeuren. De pijngrens voor de rest van de wereld is gepasseerd. Je hoeft alleen maar te kijken naar wat de rest van de wereld in de afgelopen zes jaar op de dollaractiva heeft verloren. Dat bedrag is vijf keer zo groot als de schade van de huidige kredietcrisis, die op zich al met honderden miljarden dollars aanzienlijk is.”


Lachend: “De Amerikaanse econoom Milton Friedman zei het al eerder: ‘Je kunt sommige mensen heel vaak voor de gek houden en je kunt ook heel veel mensen voor één keer voor de gek houden. Maar je kunt niet alle mensen altijd foppen.’”





Behalve dat de dollar in waarde daalt, overwegen veel landen, zoals de Arabische landen uit het

Midden-Oosten, om de koppeling tussen hun munten en de dollar te verbreken. 


“Dat verbaast me niet. Door de zwakke dollar verzwakken ook hun munten. Daardoor wordt alles wat ze invoeren, zoals voedsel, duurder. De inflatie is daar nu al een groot probleem. Zolang de koppeling met de dollar in stand blijft, zal het inflatieprobleem groter worden. Maar de koppeling verbreken is gemakkelijker gezegd dan gedaan: de Amerikanen slaan dan op tilt. Een paar jaar geleden waren er mensen die zeiden dat de echte reden waarom de Amerikanen Irak binnenvielen was, omdat Saddam Hoessein olie in euro’s wilde afrekenen. Ik denk dat dit zwaar overdreven is, maar geloof wel dat het op de achtergrond heeft meegespeeld.”


“Ik krijg de indruk dat de Amerikanen beginnen door te krijgen dat ze te ver zijn gegaan in het mismanagement van hun economie. Druk uitoefenen op de Arabische landen om van de koppeling af te blijven, spreekt boekdelen. Ze hebben door dat ze zich in termen van financiële stabiliteit aan de Arabieren en Chinezen hebben uitgeleverd. China kan door Amerikaanse obligaties te verkopen grote economische schade in de Verenigde Staten aanrichten als het zou willen. Voordat de dollar de internationale munt werd, was het Britse pond dat. Die munt verloor zijn status toen de financiële positie verslechterde en de Britten bij de Amerikanen moesten lenen. De Amerikanen naderen nu een vergelijkbaar punt.”





Wat betekent dat voor de internationale monetaire orde? 


“Ik denk dat de rol van de euro zal toenemen en dat de Europese munt op den duur een vergelijkbare rol als de dollar zal spelen.”




Welke munt gaat heersen in Azië? De Japanse economie is veruit de grootste, maar die van China groeit het snelst en heeft enorm veel potentieel.


“Op termijn zal dat de Chinese yuan zijn. Maar het duurt nog wel een paar decennia voordat het zover is. Hoewel de Chinese economie hard groeit, loopt dat land nog veel achter. Het kapitaalverkeer is bijvoorbeeld niet vrij en het financiële systeem is onderontwikkeld. Bovendien moeten we niet vergeten dat er in China nog heel wat mis kan gaan. De politieke transitie moet nog komen: er zijn grote en toenemende inkomensverschillen tussen regio’s en arm en rijk. Als China echter één geheel blijft en politiek wordt gemoderniseerd, dan zal de yuan na enkele decennia de belangrijkste munt van Azië zijn.”




Hoe zal de toenemende rol van de euro uitpakken voor de Europese economieën?


“De euro zal sterker worden. Velen denken dat dat synoniem is voor een economische ramp. Dat is niet zo, de geschiedenis laat dat duidelijk zien. In de jaren tachtig was ik werkzaam als economisch analist. Ik volgde de Japanse economie. Medio jaren tachtig kostte 1 Amerikaanse dollar 220 Japanse yen. Japan kwam onder grote internationale druk te staan, want de rest van de wereld vond het maar niets dat de yen zo goedkoop was. In korte tijd daalde de koers naar 80 yen per dollar, een enorme waardestijging van de Japanse munt. Je zou denken dat de Japanse export daarmee in problemen zou komen en dat Japan juist extra veel uit de rest van de wereld zou invoeren. In werkelijkheid voerde Japan al die tijd meer uit dan in.”


“Wat je wel zag, is dat Japanse bedrijven bezig waren met hun eigen globalisering. Ze besteedden laagwaardig werk in een snel tempo uit. De gevolgen voor de Japanse economie van die sterke stijging van de yen waren beperkt.Dat de Japanse economie met name in de jaren negentig ondermaats presteerde had weinig met de yen te maken, maar veel meer met verkeerd monetair en fiscaal beleid. Dat de euro sterk zal worden, zal voor Nederlandse ondernemingen overigens niets nieuws zijn. Ze zijn al decennialang een harde munt gewend.”





Toch klagen hier en daar ook Nederlandse bedrijven; de dure euro vreet in de winst.


“Als de dollar snel in waarde daalt, is dat vooral op korte termijn lastig. Maar er zitten ook voordelen aan, zoals een relatief lage inflatie en rente. Ondernemers mopperen bijna altijd als de dollar zwak is. Als er in tijden van een dure dollar goede resultaten zijn, komt dat altijd door goed ondernemerschap. Als de dollar zwak is komen de slechte resultaten door valutaire tegenwind. Het hoort er een beetje bij.”

Het negatieve imago van de euro onder de bevolking – de munt is niet al te populair – stoort Boonstra. Hij wil de Europese munt een hart onder de riem steken. “We boffen dat we in Europa de euro hebben. Dat wordt zo onderschat. Dankzij de euro is de hele economie van de eurozone beter bestand tegen schokken van buitenaf.”


“Als we nu nog steeds de gulden, mark, frank en lire hadden gehad, dan was de Europese economie al lang in zwaar weer terechtgekomen. De Europese centrale banken waren verbaal vechtend met elkaar over de straat gegaan, renteverschillen in Europa waren groot en volatiel geweest, munten als de lire, peseta en frank waren onder druk gekomen en waarschijnlijk in waarde gedaald. De Nederlandse bedrijven hadden dan hun concurrentiepositie tegenover al die landen zien verslechteren en niet alleen tegenover de Amerikaanse en de Chinese bedrijven. Dankzij de euro is dat alles niet het geval. De euro heeft Europa zo sterk gemaakt, dat het bijna miraculeus is hoe stabiel Europa is in deze turbulente tijden.”





Recent zijn vanuit de Amerikaanse overheid plannen gelanceerd voor een scherper toezicht op financiële instellingen. Een goede ontwikkeling?


“Die plannen zijn in mijn ogen een enorme verbetering. Let wel: de maatregelen zullen de huidige crisis niet direct oplossen. Het betekent ook niet dat financiële crises verleden tijd zullen worden. Het scherpere toezicht zal wel een herhaling van een crisis in deze vorm voorkomen, maar dat betekent ook dat de volgende crisis gewoon uit een andere hoek zal komen. Zo gaat het al eeuwen.”




In de VS is het in elk geval duidelijk wie wat moet doen als een bank in problemen komt. In Europa gaan de nationale toezichthouders erover. Wat vindt u van het Europese systeem?


“Het is van belang dat er in elk geval goede en transparante procedures liggen voor het geval dat een internationaal opererende partij in de problemen komt. Uiteindelijk zal er toezicht op Europees niveau moeten komen. Maar hoe snel dat moet gaan en hoe het precies moet worden vormgegeven, dat valt nog allemaal in te vullen. Een bank zoals Friesland Bank kan uitstekend in de gaten worden gehouden door De Nederlandsche Bank. Maar neem Fortis. Op het gebied van toezicht hoort daar eigenlijk een Nederlands-Belgisch orgaan bij. Ik zou dan zeggen: trek dat toezicht dan tegelijk naar het niveau van de eurozone. Maar toezicht tillen naar het niveau van de eurozone is lastig, het houdt in dat opnieuw een stukje soevereiniteit moet worden ingeleverd. Het kan dan gebeuren dat een financiële instelling op nationaal niveautoo big to failis, maar dat je over die instelling op Europees niveau je schouders ophaalt. Het wordt dan een kwestie van nationale trots, wat tot spanningen in Europa kan leiden.”




Wat is uw verwachting over de Nederlandse economie dit en volgend jaar?


“Het CPB voorspelt 2,25 procent groei voor dit jaar. Ik vind dat aan de lage kant, want we pakken al heel veel groei mee als overloop uit 2007. Ik verwacht voor dit jaar 2,75 of zelfs 3 procent groei. Volgend jaar vlakt de groei wat af, maar ze zal met 2 of 2,25 procent nog steeds behoorlijk zijn.”




 edin.mujagic @reedbusiness.nl